Πόρτα στην Ιστορία

Ο συμβολισμός της απαγωγής του Ύλα, του Χρήστου Μαγγούτα

Spread the love

Είναι κοινός τόπος ότι πίσω από κάθε μεγάλο μύθο κρύβεται μια μεγάλη ιστορική αλήθεια. Το θέμα είναι ότι συχνά κρύβεται τόσο καλά που είναι από αδύνατο μέχρι ελάχιστα πιθανό να διευρυνθεί αυτή η αλήθεια. Ας πάρουμε σαν παράδειγμα τον Τρωικό Πόλεμο που οι ιστορικοί τον τοποθετούν γύρω στο 1180 π.Χ. Τα ομηρικά ποιήματα φαίνεται να δημιουργήθηκαν γύρω στο 850 π.Χ. δηλαδή τρεις αιώνες αργότερα, ενώ καταγράφηκαν από τον Πεισίστρατο γύρω στο 540 π.Χ., δηλαδή σχεδόν εφτά αιώνες μετά το γεγονός. Τι θα μπορούσε να περάσει προφορικά στη μνήμη των ανθρώπων μετά από ένα τόσο μακρύ χρονικό διάστημα με τους αοιδούς; Έχουμε άλλωστε την εμπειρία των δημοτικών τραγουδιών με τις διάφορες παραλογές και όλα έγιναν σε εποχή που υπήρχε η γραφή ακόμα και η τυπογραφία. Ασφαλώς οι γραμματικοί του Πεισίστρατου είχαν μπροστά τους πολλές «Ιλιάδες» και «Οδύσσειες» και έπρεπε να διαλέξουν συχνά στίχο με στίχο. Και μερικές φορές η παρέμβαση τους είναι εμφανής, όπως π.χ. ο ρόλος της Αθήνας, που ουσιαστικά ήταν ασήμαντη το 1180 π.Χ. κατ’ εντολή του Πεισίστρατου να τμήσει την πόλη του.

 

Παρότι όμως για αιώνες ο Τρωικός Πόλεμος εθεωρείτο μύθος, η φαντασία του Σλήμαν τον ζωντάνεψε με την ανακάλυψη της Τροίας και των Μυκηνών.
Τι γίνεται όμως με την άλλη περίφημη εκστρατεία, «την Αργοναυτική εκστρατεία» όπου ο δημιουργός δίνει ελάχιστα πραγματικά στοιχεία, αντίθετα με τον Όμηρο (ή τους «Ομηρίδες») που αναφέρουν δεκάδες πόλεις, με έστω κατά προσέγγιση την τοποθεσία τους; Την Αργοναυτική εκστρατεία αναφέρεται η Κολχίδα, κάπου στον ανατολικό Εύξεινο Πόντο, όπου βρισκόταν το «Χρυσόμαλλο δέρας».

 

Εδώ, κάποιος αρχαιολόγος έπεσε πάνω σε κάποια σύμπτωση: ενώ βρισκόταν στη Γεωργία, όπου γενικά τοποθετείται η Κολχίδα, άκουσε ότι και τώρα ακόμα πολλοί βοσκοί απλώνουν δέρματα προβάτων στο ποτάμι και μαζεύουν έτσι τη χρυσόσκονη που φέρνει το ρεύμα. Στο μυαλό του άστραψε αμέσως το φως: πώς αλλιώς θα το έλεγε πιο καθαρά ο ποιητής παρά «Χρυσόμαλλο δέρας»; Και ασφαλώς οι Αργοναύτες δεν πήγαν εκεί για να απλώσουν δέρματα στο ποτάμι, αλλά για να πάρουν το χρυσάφι που είχε μαζευτεί στα θησαυροφυλάκια και που φυλάσσονταν με τρομερή ασφάλεια, γι’ αυτό και βλέπουμε το δράκοντες και τους γίγαντες που έπρεπε να σκοτώσει για να το πάρει.

 

Αλλά ο σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι η αναδιήγηση της Αργοναυτικής εκστρατείας, αλλά ότι ο μύθος μετακυλίστηκε στις επόμενες γενιές παίρνοντας απρόοπτες διαστάσεις.

 

Θα αναφερθούμε μόνο σε ένα τμήμα του μύθου: την αρπαγή του Ύλα, συντρόφου του Ηρακλή, από τις νύμφες. Από την αρχαία εποχή ως σήμερα έχουν γραφεί δεκάδες έργα για το θέμα αυτό που ήταν τόσο γνωστό που ο Βιργίλιος γράφει για όποιον είναι ανίδεος: «cui non dictus Hylas puer?» (Ποιος δεν ξέρει για το νεαρό Ύλα;».Ίσως δε μπορούσε να φανταστεί ότι μπορεί να μην τον ξέρουν οι απόγονοι του Νεοέλληνες…

 

Ο Ύλας ήταν γιος του Θειοδάμαντα βασιλιά των Δρυόπων (από τη λέξη δρυς), που κατοικούσαν στην Οίτη και θεωρούσαν ότι γενάρχης τους ήταν ο Δρύωψ. Ο Ηρακλής με τους συντρόφους του και μαζί με τη γυναίκα του Δηιάνειρα, που τραυματίστηκε στη μάχη, τους επιτέθηκαν τους νίκησαν και τους έδιωξαν από την περιοχή, στην οποία ως Έλληνες είχαν ιδρύσει κατά το 1600 π.Χ. σημαντικό πολιτισμό.

 

Όσοι επέζησαν γύρισαν όλη την Ελλάδα (Ήπειρο, Όλυμπο, Εύβοια, Κυκλάδες – όπου στην Κύθνο υπάρχει το χωριό Δρυοπίδα— και κατέληξαν στην Αργολίδα φιλοξενούμενοι του θανάσιμου εχθρού του Ηρακλή, του Ευρυσθέα). Εκεί τελούσαν και τη μυστική τελετή των Αμαδρυάδων προς τιμή των νυμφών των δασών.

 

Όπως συμβαίνει συχνά ο Ηρακλής εκτίμησε τις ικανότητες του αιχμαλώτου του Ύλα, έγινε ο καλύτερος φίλος του και πήρε μαζί μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία. Αλλά ο Ύλας δεν είχε την τύχη να φτάσει στην Κολχίδα. Καθώς βρήκε στη Χίο να πάρει νερό για τους συντρόφους του, τον ερωτεύτηκε η βασίλισσα των νυμφών Εφυδάτεια και τον παρέσυρε στα σκοτεινά σπήλαιά της.

 

Εδώ αρχίζει η μετακύλιση του μύθου, για την οποία γράφτηκε αυτό το κείμενο. Από την Επανάσταση του 1821 υπήρχε ένας ασυγκράτητος φιλελληνισμός σ’ όλο τον κόσμο για την Ελλάδα. Έτσι ο μύθος του Ύλα πήρε μια νέα διάσταση: αντιπροσώπευε τον ελληνικό πολιτισμό που τον απήγαγε η Ευρώπη στα σκοτεινά κλίματα του βορρά. Πιο έντονα αποτυπώθηκε αυτό στον πίνακα «Hylas and the Nymphs (1896) του John William Waterhouse. Βλέπουμε καθαρά το θαυμασμό και τη λατρεία που δείχνουν οι νύμφες του βορρά (προσέξετε τα σκοτεινά χρώματα που διάλεξε ο ζωγράφος). Ο ίδιος έχοντας ψύχωση με το θέμα της απαγωγής του Ύλα είχε ήδη 3 χρόνια πιο πριν ζωγραφίσει το «Hylas with a Nymph».

 

Και δεν ήταν ο μόνος. Μια από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους ασχολείται με το ίδιο θέμα. Η Henrietta Rae ζωγραφίζει με σχεδόν όμοια τεχνοτροπία το «Hylas and the Water Nymphs» το 1910.

 

Ήταν η εποχή που η Ευρώπη λάτρευε την Ελλάδα. Στα σχολεία της, ακόμα και σε πολλά, διδάσκονταν τα αρχαία ελληνικά. Σε μια έκδοση του 1925, που έπεσε στα χέρια μου, για την ιστορία της Γ’ Γυμνασίου στη Γαλλία, όλο το βιβλίο ήταν αφιερωμένο στην Αρχαία Ελλάδα.

 

Αλλά τα πράγματα άλλαξαν από το τότε: η Ελλάδα από Μητέρα των Πολιτισμών, κατάντησε η πόρνη των διεθνών αγορών. Και η αλλαγή δεν έγινε μόνο από τους ξένους. Με τον τρόπο μας κι εμείς την οδηγήσαμε εκεί.

Ο μύθος λέει ότι ο Ηρακλής έκλαιγε απαρηγόρητος και αντηχούσε η Χίος για το χαμό του αγαπημένου τους συντρόφου. Εμείς πόσο νιώθουμε την τωρινή απαγωγή του Ύλα – Ελλάδας;

Ή μήπως θα κλείσει η ιστορία μας όπως στην Αργοναυτική εκστρατεία; Ο ηγέτης Ιάσονας σκοτώνεται από το κατάρτι του καραβιού του «Αργώ» που έπεσε και τον χτύπησε στο κεφάλι… Δώστε όσους συμβολισμούς θέλετε…

 

Χρήστος Μαγγούτας

10841558_10205315288067172_428757274_n.jpg

 

10860326_10205315288187175_327640023_o.jpg

10836129_10205315288267177_883756627_n.jpg

SHARE
RELATED POSTS
Τονίζοντας την ανάγκη και το δικαίωμα των ανθρώπων για πιο ελεύθερες μέρες, του Νίκου Βασιλειάδη
Οι σταυροφόροι δεν άλλαξαν. Είναι στη Δύση και επιθυμούν την Ανατολή, του Κώστα Σκανδαλίδη
Aναφορά στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου
5 Σχόλια
  • Γιώργος Μανινής , τ.Δήμαρχος Νέας Κίου Αργολίδας
    1 Μαρτίου 2020 at 13:45

    Προφανώς πρόκειται για την Κίο της Βυθινίας, που είναι χτισμένη από τον Αργοναύτη Κίο, όταν παρέμεινε να ψάξει τον Ύλα, ενώ οι υπόλοιποι έφυγαν για την Κολχίδα. Η Κίος (σήμερα Gemlik), χτισμένη στον μυχό του Κιανού κόλπου της Προποντίδας, στις εκβολές τού Ασκάνιου ή Κιανού ποταμού, στις εκβολές του οποίου έγινε η αρπαγή του Ύλα, κατά τη μυθολογία, αποτέλεσε ακμαία πόλη της αρχαιότητας, ήταν μέλος της συμμαχίας της Δήλου (υπάρχει σχετική αναθηματική στήλη στο Μουσείο της Ακρόπολης, από τα ευρήματα του Ερεχθείου), υπήρξε το επίνειο της Προύσας και η έδρα της Μητρόπολης Νικαίας από τον 15ο αιώνα μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ο Αριστοτέλης έχει γράψει ιδιαίτερο έργο, την “Κιανών Πολιτεία”, που σήμερα δεν σώζεται, και αναφέρεται στο πολίτευμα της Κίου, που έμοιαζε με την Αθηναϊκή Δημοκρατία.
    Ο Κίος, με την ίδρυση της πόλης,όρκισε τους Κιανούς εφήβους με όρκο να μην πάψουν ποτέ να αναζητούν τον Ύλα.Γι αυτό μέχρι το 1922, στην Κίο της Μικρασίας, γίνονταν οι γιορτές του Ύλα.
    Υπάρχει ένα καταπληκτικό ποίημα “Ύλας” του Χρήστου Δελή, δημοσιογράφου-λογοτέχνη, πρώτου Κοινοτάρχη της Νέας Κίου Αργολίδας, εμπνευσμένο από τον παραπάνω μύθο. Σχετικά επίσης αναφέρονται στα δίτομο έργο του Ευρυσθένη Λασκαρίδη “Κιανά”, που εκδόθηκε το 1966 στη Θεσσαλονίκη.
    ——————————————————–
    Γιώργος Μανινής, τ. Δήμαρχος Νέας Κίου Αργολίδας

  • Χρήστος Μαγγούτας
    23 Δεκεμβρίου 2014 at 04:59

    Γιώργο κατανοώ το δικό σου ενδιαφέρον λόγω εντοπιότητας. Το θέμα μου δεν ήταν το νησί. Θα μπορούσα να μην τo αναφέρω καν, απλώς έπεσα πάνω σε κάποια πηγή που έγραφε Kios or Chios και το πέρασα απνευστί. Πιθανότατα έχεις δίκιο, αλλά δεν ασχολούμαι καν με το πού ήταν η πόλη της Κολχίδας, παρά “κάπου” στη σημερινή Γεωργία. Δεν είμαι ούτε ιστορικός, ούτε αρχαιολόγος και η μόνη μου εστίαση ήταν στο συμβολισμό του μύθου, ενώ όλα τα άλλα ήταν δευτερεύσουσας σημασίας για το άρθρο (π.χ. δεν ασχολήθηκα καθόλου για το “τρίγωνο” Ηρακλή-Δηιάνειρας- Ύλα για το οποίο έχουν γραφεί πολλά γιατί δεν ήταν αυτό το θέμα μου).

  • Γιώργος Αγέλαστος
    11 Δεκεμβρίου 2014 at 12:11

    Αγαπητέ Χρήστο, δεδομένου ότι δεν έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα με την ελληνική μυθολογία, το άρθρο σου και η απάντησή σου στο σχόλιό μου κέντρισε την περιέργειά μου και βάλθηκα να ψάχνω. Στον ιστότοπο “Calameo” βρήκα σε μορφή e-book από τη βιβλιοθήκη του Columbia University ολόκληρο το 2ο μέρος του 5ου τόμου από τα Fragmenta Comicorum Graecorum των Meineke/Jacobi, στο οποίο αναφέρθηκες. Ο 5ος τόμος είναι το ευρετήριο/λεξιλόγιο των τόμων 1 – 4, το 2ο μέρος από Κ – Ω. Έψαξα μήπως βρω κάποιο λήμμα “Ύλας”, ή “Χίος” ή “Κίος”, αλλά δεν βρήκα τίποτα. Άλλωστε μου φαίνεται περίεργο, ένα έργο που έχει θέμα τους κωμικούς συγγραφείς της αρχαιότητας να περιέχει εκτενείς αναφορές σε μυθολογικά θέματα. Δώσε μου σε παρακαλώ τα φώτα σου με μια πιο συγκεκριμένη παραπομπή.
    Όσο για το θέμα Χίος ή Κίος: έψαξα το λήμμα “Ύλας” στη Wikipedia σε όλες τις γλώσσες που είτε κατέχω καλά, είτε απλά καταλαβαίνω. Αλλού αναφέρεται συγκεκριμένα η Κίος, αλλού η «ακτή της Μυσίας», που είναι τελικά το ίδιο πράγμα. Αλλά και ο Θεόκριτος αναφέρει «εἴσω δ᾽ ὅρμον ἔθεντο Προποντίδος, ἔνθα Κιανῶν αὔλακας εὐρύνοντι βόες τρίβοντες ἄροτρα».
    Η μόνη αναφορά στη Χίο που βρήκα, ήταν σε μια ανάρτηση «Ο Ύλας και οι Νύμφες» στην ιστοσελίδα «Αντικλείδι», που διανθίζεται μάλιστα με τους ίδιους πίνακες των Βικτωριανών ζωγράφων Waterhouse και Rae, όπως και το δικό σου άρθρο. Μήπως αυτό είναι που σε παρέσυρε;

  • Χρήστος Μαγγούτας
    11 Δεκεμβρίου 2014 at 04:49

    Γεια σου Γιώργο.
    Κι εμένα με προβλημάτισε η τοποθεσία. Το είδα και στις δυο μορφές. Από τη ρωμαϊκή εποχή μέχρι σήμερα, κυρίως λόγω του ομόηχου των λέξεων στις δυτικές γλώσσες υπάρχουν (όπως επισημαίνω και στο κείμενο) πολλές παραλογές και συχνά αναφέρεται Khios or Chios. Τελικά προτίμησα τη Χίο (ήταν φημισμένη για τις Νηρηίδες της) όπως αναφέρεται στο Fragmenta Comicorum Graecorum, Τόμος 5, Μέρος 2, August Meineke, Heinrich Jacobi – 1857, αλλά δεν είμαι καθόλου βέβαιος για την επιλογή μου. Πάντως σίγουρα δεν ήταν κάποιο νησί της Κεντρικής Αμερικής, όπως έχει γραφεί πολλές φορές!
    Φυσικά η τοποθεσία δεν ήταν σηαντικό στοιχείο του άρθρου μου, (γι’ αυτό και δεν αναφέρω καν τις θεωρίες πού ήταν η Κολχίδα), αλλά ο παραπέρα συμβολισμός του μύθου.
    Για το άλλο νομίζω συμφωνούμε: “Και η αλλαγή δεν έγινε μόνο από τους ξένους. Με τον τρόπο μας κι εμείς την οδηγήσαμε εκεί”. Ή με το κατάρτι που σκότωσε τον Ιάσονα που σε μας μπορεί να είναι καμιά αρχαία κολώνα….

  • Γιώργος Αγέλαστος
    10 Δεκεμβρίου 2014 at 22:59

    Γεια σου Χρήστο!
    Να είσαι καλά που μας θύμισες το μύθο του Ύλα, την Αργοναυτική εκστρατεία, τον Τρωικό πόλεμο και όλες αυτές τις ωραίες ιστορίες που μας κληροδότησαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι. Να έχουμε και κάτι ευχάριστο για να απασχολούμε το μυαλό μας (σαν την Αμφίπολη π.χ.)και να γλιτώσουμε την κατάθλιψη προσπαθώντας να λύσουμε την άλυτη εξίσωση χ+ψ = 180.
    Ένιωσα μάλιστα να φουσκώνω από υπερηφάνεια για τη Χιώτικη καταγωγή μου, διαβάζοντας στο άρθρο σου ότι σε κάποια σπηλιά της Χίου ήταν που οι νύμφες καταχώνιασαν τον Ύλα. Κι άρχισα να αναρωτιέμαι πώς και δεν είχα ακούσει ποτέ για κάτι τέτοιο και πού μπορεί να βρίσκεται αυτή η σπηλιά. Στα Νότια, στα Μαστιχοχώρια, κοντά στα πατρικά μου μέρη; Ή πιο Βόρεια, προς Βροντάδο, κοντά στο ιερό της Κυβέλης και τη Δασκαλόπετρα; Άρχισα να το ψάχνω και –οποία απογοήτευσις!- διαπίστωσα ότι ο Χρήστος απλά μπέρδεψε τα ονόματα. Δεν ήταν η ΧΙΟΣ που αντηχούσε από το κλάμα του Ηρακλή για το χαμό του φίλου του, αλλά η ΚΙΟΣ στην ακτή της Προποντίδας, επίνειο της Προύσας.

    Τώρα, ως προς το “δια ταύτα” του άρθρου σου: «η Ελλάδα από Μητέρα των Πολιτισμών, κατάντησε η πόρνη των διεθνών αγορών», βεβαίως και συμφωνώ μαζί σου. Ελπίζω όμως να συμφωνήσεις κι εσύ μαζί μου ότι η Ελλάδα βγήκε να κάνει πιάτσα στις διεθνείς αγορές, αφού πρώτα εμείς οι Έλληνες της είχαμε αλλάξει τα φώτα στο πήδημα.
    Αντίστοιχα με το δικό σου συμπέρασμα, εγώ συνηθίζω να λέω «ο κόσμος όλος πήρε τα φώτα του πολιτισμού από την Ελλάδα – γι αυτό και μείναμε εμείς οι Νεοέλληνες στα μαύρα σκοτάδια».

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.