Ο Ηλίας Καραβόλιας είναι Οικονομολόγος  με ειδίκευση Γενικής Θεωρίας και Οικονομικής Πολιτικής. Κατέχει Master of Arts από το European Institute of Philosophical  Anthropology.

Zoύμε στη χώρα που ξέρει ο κλέφτης τον κλέφτη και ο λύκος τον λύκο. Μια χώρα που ξέρουμε όλοι – μα όλοι – ότι κάποιοι  λίγοι είναι κάτι σαν μπροστινοί ακόμα λιγότερων.

Και αυτό το μοντέλο πάρθηκε από τις πολύ παλιές αεριτζίδικες ελληνικές επιχειρήσεις, τα κοτζαμπάσικα μοντέλα κατσαπλιάδων, και συνεχίζεται με τους μπροστινούς που πληρώνονται ως αυτοφωράκηδες ή ως καλοπληρωμένοι ”υπεύθυνοι ” απέναντι στον Νόμο – όχι φυσικά μόνο το νόμο του δικαίου, αλλά  την συμβολική και κοινωνική του διάσταση, ως συγκολλητική ουσία για αρμονική συνύπαρξη και με τον εκατό μας και με την κοινωνία.

Τα κόμματα πχ δεν έχουν καθόλου τυχαία εταιρική οργανωτική δομή και ιεραρχία, ενώ ένα τέτοιο κάθετο και οριζόντιο δομικό μοτίβο ακολουθούν και άλλα συλλογικά υποκείμενα, δίκτυα, οργανισμοί, εκκλησίες, οργανώσεις (νόμιμες και παράνομες)

Η νεοελληνική κοινωνία – και πολλές νοτιοευρωπαϊκές – ενώ ήταν εθισμένη στην αισθητική της κοινότητας, σε εκείνο το άτυπο καταστατικό μιας καφενειακής μεν αλλά τόσο αληθινής συνύπαρξης μεταξύ λίγων και γνωστών, κατάντησε ακόλουθη ανώνυμων μεγάλων δικτύων και κυκλωμάτων (που ευφυώς ονομάζει ”θεσμούς” με δήθεν δομές, αλλά με επικεφαλής και ενδιάμεσους)

Θεσμίζουμε όμως τα πάντα  : και τον εκλεγμένο δημοτικό σύμβουλο και τον δεσπότη – εξισώνουμε δηλαδή νοερά την ψήφο στην κάλπη, πχ με τον σταυρό μας στην εκκλησία.

Θεσμό λέμε τον δικαστή, θεσμό και το πανηγύρι ή την ”γιορτή του καρυδιού”, θεσμός και ένα συνέδριο για τα αυτονόητα κάθε  χρόνο.

Ενώ θυμόμαστε πχ από  δημοσκοπήσεις ότι θεσμός είναι και η δικαιοσύνη -να είχαμε να λέγαμε, αφού στο μυαλό μας συγχέουμε τα πάντα με  το κράτος, που παίζει τον ρόλο του ψευδοθεματοφύλακα των θεσμών.

Αυτό το χάσμα εννοιολογικής αφομοίωσης, αυτή η τραγική μη συλλογική συμφωνία στα μεγάλα σημαίνοντα, και η υποκειμενική ερμηνευτική κοσμοθεωρία του καθενός, είναι το αιώνιο αγκίστρι της κοινωνίας.

Αυτό που την απομακρύνει από τον δικό της Νόμο, η παγίδα που την κρατά στην παρακμή της (αξιακή) αλλά και το αιώνιο πατρόν της για κοινωνική κινητικότητα (οικονομική).

Και η χώρα – αυτή η φαντασιακή Ελλάδα – πατάει μεταξύ Ανατολής και Δύσης, προχειρότητας και οργάνωσης, χαρτιού και ψηφιακού αρχείου, ανομίας και νομιμότητας.

Τα «Χωριάτικα», οι περιπτώσεις αλά Pizza Fan, και παλιότερα δεκάδες άλλες, τα ξεπλύματα και οι μπροστινοί, τα κανόνια και τα φέσια σε δημόσιο και αγορά, δεν λογίζονται ως ”απάτες” και «μοιάζουν» τελικά  φυσιολογικά – σαν να μην είναι η εξαίρεση αλλα ο κανόνας.

Σε μια χώρα που τόσοι πολλοί θέλουν να πλουτίσουν κλέβοντας φόρους, εργαζόμενους, εισφορές, αγορά, συμβαίνει παράλληλα και το άλλο : τόσοι πολλοί θέλουν να γίνουν πολιτικοί σωτήρες ή τουλάχιστον να χωθούν δίπλα στην εξουσία ως insiders κρατικοδίαιτοι, με αναθέσεις και επιδοτήσεις.

Για αυτό ακριβώς, τόσο οι επιχειρήσεις όσο και τα κόμματα στήνονται δεκαετίες τώρα με συγκεκριμένες δομές και ρωγμές ώστε να χωράει αυτή η συλλογική (ορθόδοξη δήθεν) επιθυμία.

Έρμαια αυτής της ψύχωσης για κέρδος ή ψυχικό όφελος μέσω υπεξαίρεσης( χρήματος, ιδρώτα, ψήφου) αρκετοί πλέον ξέρουν και εκμεταλλεύονται ότι οι πολλοί απλά συναινούν : ψηφίζουν κλέφτες, πληρώνουν χωρίς απόδειξη, δίνουν μίζες, επιδοτούν με κατανάλωση παράνομες επιχειρήσεις. Δηλαδή ξέρουν ότι η κοινωνία  μπορεί στην πλειονότητα της να μην είναι παράνομη, σίγουρα όμως είναι ”ά-νομη”.

Με απλά λόγια : ανθρωποπιθικήζουμε και μαζί στρουθοκαμηλίζουμε εν μέσω μιας συνθήκης που εξαπατά τον εαυτό μας, αφού ξέρουμε μεν τους αχυρανθρώπους, ξέρουμε τους μεσίτες, αλλά πάντα στο τέλος εμείς εκτελούμε τον ρόλο μας, και βάζουμε νερό στον μύλο των από πάνω που στήνουν μαεστρικά την «δουλειά»- παντού.

Γιατί όμως επιμένουμε συμπεριφορικά σε όλο αυτό το σχιζοειδές σκηνικό ;  Μα γιατί είμαστε Έλληνες. Γιατί πιστεύουμε  σε πολλά δήθεν θέσφατα : στο ”δαιμόνιο” της φυλής, στον ”από μηχανής θεό”, στην ”επανάληψη της ιστορίας” και στο ότι ”ο Έλληνας δεν αλλάζει ποτέ”.

Ποια είναι όμως η πραγματικότητα ; Δεν ξέρουμε, δεν θελουμε και δεν επιθυμούμε να μάθουμε τι εστι Νόμος, συμβολικά και σημειολογικά, με βάρος και κύρος θέσμισης και παγίωσης νοοτροπίας, με συμμόρφωση στο ορθολογικό – όχι καθυπόταξη στο παράλογο.

Δεν διαβάσαμε ποτέ την άλλη σημασία του Νόμου( όχι της νομοθεσίας προφανώς) όπως πρέπει. Και μέσα μας αμπελοφιλοσοφούμε για τον συμβολικό ορισμό, ως εν δυνάμει νομοθέτες αφού ως δήθεν δυτικοί, σκοτώσαμε τον Πατέρα και κάθε Αυθεντία που πήγαζε από αυτό τον συμβολικό φόνο  (κλασικοί δηλαδή θεομπαίχτες, επιτήδειοι δήθεν δέσμιοι του Υπερεγώ που καταργούμε νωρίς στον βίο – δείτε ποσά προσκυνητάρια έχουν δίπλα τους εγκληματίες,  πόσα εικονίσματα, και πόσα δελτία τύπου σηκώνουν με φωτογραφίες μέσα σε εκκλησίες μερικοί εκλεγμένοι, ενώ ξέρει η κοινωνία ότι είναι διεφθαρμένοι.

Νόμος δεν είναι απλά το Ιερό, ούτε το παράγωγο από το δίκαιο, δηλαδή το συστημικό και καταστατικό του κάθε κανόνα που «συμμορφώνει»( γι αυτό άλλωστε αλλάζουμε νόμους με ταχύτητα ασύλληπτη και βολική, με εκκωφαντική σιωπή και τρανταχτό θόρυβο ταυτόχρονα)

Όποιος πολιτεύεται, όποιος κυβερνά, όποιος πετυχαίνει οικονομικά, και όποιος επιβιώνει στην αγορά και στην πολιτική με ψέμματα και ανομίες, δεν είναι απίθανο να καταργήσει  εύκολα τον συμβολικό κοινωνικό  Νόμο, την συγκολλητική ουσία συνύπαρξης με στοιχειώδεις κανόνες ασφαλείας για την «υγεία» της κοινωνίας.

Και τι κάνει ; Απλά τον αντικαθιστά μέσα του  με τον υπέρτατο φαντασιακό θεσμό του Εγώ, με τον δικό του κανόνα βίου και επιτυχίας, μέσα ή έξω από τον όποιο ενοχικό του αίσθημα ( είτε θρησκευτικό είτε υπαρξιακό ) της κύρωσης….

ΥΓ Όταν ο Κρέων ανακοινώνει τη φριχτή τιμωρία που επιφυλάσσει στην Αντιγόνη, να θαφτεί δηλαδή ζωντανή, ο Χορός αρχίζει να υμνεί τις χαρές του Έρωτα (είναι το περίφημο χορικό «Έρως ανίκατε μάχαν»).

Και όταν η Αντιγόνη ξεκινάει για το θάνατο , ο Χορός λέει πως όλα συνέβησαν γιατί η Αντιγόνη έκανε του κεφαλιού της !

Μην νομίζετε ότι  σε αυτό το σημείο του σπουδαίου για την ανθρωπότητα αυτού τραγικού έργου, ο Σοφοκλής έβγαλε κάτι σαν την διπολικότητα του λαού και έκανε «θεσμό» το πανηγύρι του Χορού, όπως το κάνουμε εμείς σήμερα, για κάθε σκηνικό αντίφασης.

Υπάρχει μια απάντηση ( των μεγάλων παγκόσμιων μελετητών πάνω στην τραγωδία της Αντιγόνης)  : ο Χορός αποτελείται από γέροντες ευγενείς της Θήβας που όπως είναι λογικό τάσσονται στο πλευρό του Κρέοντα.

Το ερώτημα είναι : γιατί ο Σοφοκλής επέλεξε ευγενείς για τη θέση του Χορού αναγκάζοντας έτσι την Αντιγόνη να βαδίσει μόνη της το δρόμο του μαρτυρίου χωρίς κάποιον να τη στηρίζει ;

Αν το απαντήσουμε – ο καθένας όπως θέλει και μπορεί – ίσως κατανοήσουμε πολλά για την φυλή μας τις ιεραρχίες της.

Και γιατί ο Κρέων τελικά πείθεται από τον μάντη Τειρεσία και δεν μπορεί να αντιληφθεί την αλήθεια μέσα από λογικά επιχειρήματα (και αποδεικνύεται ανάξιος βασιλιάς, και άξιος της τραγικής του μοίρας)

Και ίσως τότε κατανοήσουμε γιατί μέχρι σήμερα δεν σταθήκαμε πολύ , ως Έλληνες, σε μια σπουδαία φράση  στην Αντιγόνη του Σοφοκλή:  ”Το πιο καλό απόκτημα είναι η ορθή κρίση” – με ότι αυτό συνεπάγεται για να ζούμε τελικά χωρίς ”μπροστινούς και αχυρανθρώπους”, χωρίς χορούς και πανηγύρια , αλλά κυρίως χωρίς κίβδηλους Θεσμούς, αλλά με αληθινούς Νόμους….