Ο Κωνσταντίνος Μαργέλης συστήνεται: “Γεννήθηκα στον Πειραιά στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Εκεί μεγάλωσα, σπούδασα και εργάστηκα μέχρι πριν μερικά χρόνια, όταν μαζί με τη σύζυγό μου μετοικήσαμε σε ένα ημιορεινό χωριό της Λευκάδας. Η συνέχεια μέλλει να γραφτεί …”

Κόκκινα Δάνεια και Πανωτόκια: Όταν χρέος κεφαλαίου 30 χιλιάδων ευρώ μετατρέπεται σε 340 χιλιάδων ευρώ

Χθες, Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου αποφάσισε πως οι τόκοι ενός δανείου σε καθυστέρηση πρέπει να υπολογίζονται στη οφειλόμενη μηνιαία δόση και όχι στο συνολικό κεφάλαιο οφειλής. Τι σημαίνει αυτό;

Με τον καθιερωμένο τρόπο εξόφλησης των δανείων της τοκοχρεολυτικής μεθόδου, δάνειο αξίας 200.000 ευρώ, με ετήσιο επιτόκιο 5% και περίοδο αποπληρωμής 30 έτη, έχει μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση περίπου 1.070 ευρώ. Τα πρώτα χρόνια η δόση περιλαμβάνει μεγαλύτερο ποσό τόκων και λιγότερο κεφαλαίου. Για παράδειγμα, τον πρώτο χρόνο τα 1.070 αφορούν 700 ευρώ τόκους και 470 ευρώ κεφάλαιο. Σταδιακά η αναλογία τόκων/κεφαλαίου μειώνεται, έτσι ώστε λίγο πριν τα μέσα της διάρκειας εξόφλησης, στην προκειμένη περίπτωση στα 12-13 έτη, η δόση επιμερίζεται σε 50% τόκοι-50% κεφάλαιο. Στη συνέχεια, η αναλογία γέρνει προς το κεφάλαιο.

Για το δάνειο του παραδείγματος (επιτόκιο 5%), οι συνολικοί τόκοι που θα καταβληθούν είναι περίπου 185.000 ευρώ. Άρα, ο δανειολήπτης θα καταβάλει περίπου 385.000 ευρώ, δηλαδή, σχεδόν το διπλάσιο του κεφαλαίου που δανείστηκε. Αν, όμως, μετά τα πέντε πρώτα χρόνια εξυπηρέτησης ενός δανείου, υπάρξει αθέτηση πληρωμής δόσεων διάρκειας πέντε ετών, αυτό μεταφράζεται σε ανεξόφλητο ποσό δόσεων περίπου 64.000 ευρώ. Εκ των οποίων, τα 36.000 ευρώ αφορούν τόκους και τα 28.000 ευρώ κεφάλαιο.

Όμως, με βάση όσα εφαρμόζονται από τις τράπεζες, το ανεξόφλητο ποσό θα καταστεί πολύ μεγαλύτερο, εξαιτίας: α) του ανατοκισμού των ληξιπρόθεσμων τοκοχρεολυτικών δόσεων με επιτόκιο υπερημερίας και β) του ανατοκισμού των ανατοκισμών (κεφαλαιοποίηση των τόκων) με επιτόκιο υπερημερίας.

Οι τόκοι υπερημερίας για τα μη εξυπηρετούμενα πέντε έτη (π.χ. 2018-2022) ανέρχονται σε 11-12.000 ευρώ, αλλά με την κεφαλαιοποίηση το ποσό ανεβαίνει στα 21.000 ευρώ. Οπότε, οι τόκοι αυξάνονται σε 57.000 ευρώ και το ληξιπρόθεσμο χρέος φτάνει στα 85.000 ευρώ! Όμως, τράπεζες και funds δε θεωρούν ως ληξιπρόθεσμο αυτό το ποσό, αλλά το συνολικό κεφάλαιο οφειλής, προσθέτοντας το υπόλοιπο οφειλόμενο ποσό έως το τέλος του δανείου, το οποίο στο παράδειγμα ανέρχεται σε 256.000 ευρώ. Έτσι, το ανεξόφλητο ποσό ίπταται στα 341.000 ευρώ!

Η απόφαση του Αρείου Πάγου βάζει φρένο σε αυτό τον παραλογισμό, αλλά αφορά μόνο όσους είχαν υπαχθεί στο νόμο Κατσέλη, όχι το σύνολο των δανειοληπτών. Όσο για τα πανωτόκια, συνεχίζουν να υφίστανται.

Ας δούμε, λοιπόν και το θέμα των πανωτοκίων.

Για να δανείσει η τράπεζα τον δανειολήπτη, δανείστηκε και εκείνη το αντίστοιχο κεφάλαιο από καταθέσεις, εκδόσεις ομολόγων και τη διατραπεζική αγορά, με συγκεκριμένο επιτόκιο. Αλλά στα ομόλογα και στη διατραπεζική αγορά δεν υφίστανται πανωτόκια. Στις καταθέσεις υφίσταται κεφαλαιοποίηση και ανατοκισμός των τόκων, διότι ο καταθέτης όντως δανείζει στην τράπεζα τους τόκους, εφόσον δεν κάνει ανάληψη. Αντίθετα, η τράπεζα δεν δανείζει τους τόκους στον δανειζόμενο, αλλά μόνο το κεφάλαιο. Επιπλέον, η σχέση του επιτοκίου των καταθέσεων με εκείνου των δανείων, καθώς και του επιτοκίου υπερημερίας, ήταν/είναι περίπου 0,10-1,2% προς 8-20%!

Επίσης, οι μη εξυπηρετούμενες δόσεις αφορούν μέρος του δανεισμένου κεφαλαίου που έχει ήδη τιμολογηθεί για το κόστος/αμοιβή του με τους τόκους. Με ποια λογική, λοιπόν, τιμολογείται ξανά κάτι (με επιπλέον τόκους) που έχει ήδη τιμολογηθεί; Όπως και με ποια λογική ανατοκίζονται οι τόκοι αφού δεν αποτελούν δανειακό κεφάλαιο.

Εδώ υπάρχει ο ισχυρισμός ότι ο τοκισμός των μη εξυπηρετούμενων τόκων γίνεται διότι πρόκειται για έσοδο-αμοιβή επί του χρήματος που δάνεισαν και το οποίο δεν εισέπραξαν. Οι τράπεζες, όμως δεν παραθέτουν το κόστος που υφίστανται από τη μη εξυπηρέτηση των τόκων. Ο λόγος; Γιατί, απλούστατα, δεν τα δανείστηκαν! Δανείστηκαν μόνο το κεφάλαιο που δάνεισαν στον δανειολήπτη. Ενώ, ακόμα και αν υφίσταται κόστος ως απώλεια αμοιβής, οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιούν τους τόκους στο διηνεκές και μάλιστα με επιτόκιο υπερημερίας. Επίσης, τυχόν επιχείρημα ότι ο δανειζόμενος είχε τη δυνατότητα να επιλέξει μία άλλη τράπεζα αναζητώντας καλύτερους όρους αποτελεί ουτοπία. Διότι, η τραπεζική αγορά (όπως και οι περισσότερες πλέον αγορές, π.χ. ρεύματος) είναι ολιγοπωλιακή, με συνέπεια όλες οι τράπεζες να έχουν τους ίδιους, πάνω κάτω, δανειακούς όρους.

Να προσθέσω ότι η παγιωμένη τοκοχρεολυτική μέθοδος εξόφλησης φαινομενικά διευκολύνει τον δανειζόμενο, καθώς καταβάλλει σταθερό ύψος δόσης, αλλά ουσιαστικά εξυπηρετεί τις τράπεζες, διότι πληρώνονται πρώτα οι τόκοι και μετά το κεφάλαιο, με συνέπεια το κεφάλαιο του δανείου να ξεπληρώνεται εξωφρενικά αναντίστοιχα με τις καταβαλλόμενες δόσεις. Μάλιστα, μέχρι και τη δεκαετία του 1990 προσφερόταν από ορισμένες τράπεζες στην Ελλάδα και μία άλλη μέθοδος εξόφλησης δανείων, η χρεολυτική. Κατά την οποία, κάθε ποσό δόσης αποτελείται από σταθερό ποσό κεφαλαίου, ενώ οι τόκοι υπολογίζονται επί του εναπομείναντος κεφαλαίου. Όμως, οι τράπεζες έπαυσαν να την προσφέρουν ως επιλογή. Γιατί; Οι τόκοι που καταβάλλονται με αυτή τη μέθοδο είναι πολύ λιγότεροι σε σχέση με τηn τοκοχρεολυτική μέθοδο. Και ναι μεν αρχικά προκύπτουν υψηλότερες δόσεις, αλλά μειώνονται συνεχώς κατά τη διάρκεια του δανείου, διότι το κεφάλαιο εξοφλείται ασύλληπτα πιο γρήγορα από ότι με την τοκοχρεολυτική μέθοδο.

Επιπρόσθετα, αν μία τράπεζα ενέκρινε δάνειο 200.000 ευρώ, με μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση 1.070 ευρώ για 30 χρόνια, σε κάποιον με μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα 1.500 ευρώ και ελάχιστες καταθέσεις, τότε γιατί να ευθύνεται μόνο ο δανειζόμενος, αλλά όχι και η τράπεζα που δεν εκτίμησε σωστά, ή ορθότερα, προκλητικά λανθασμένα το οικονομικό προφίλ του αιτούμενου; Ή μήπως για τις τράπεζες δεν υφίσταται επιχειρηματικό ρίσκο. Αλλά και η εποπτεύουσα Αρχή, η Τράπεζα της Ελλάδος, γιατί δεν επενέβαινε σε τυχόν τέτοιου είδους, πασίγνωστες, εγκρίσεις δανείων;

Εκ των πραγμάτων, προκύπτει τεράστιο θέμα αν οι παραπάνω πρακτικές συμφωνούν με τα χρηστά συναλλακτικά και εμπορικά ήθη, όπως και κατά πόσο αποτελούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης.

Και κάτι τελευταίο.

Υφίστανται πανωτόκια σε άλλες χώρες της Ε.Ε. ή στις Η.Π.Α.; Και αν ναι, με τι πλαίσιο; Αν όχι, τότε γιατί ισχύουν στην πατρίδα μας; Διότι, δεν είναι τυχαίο ότι ο δικηγόρος, πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Δανειοληπτών, πρώην βουλευτής, βιογράφος του Νικολάου Πλαστήρα και πρώην μέλος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, Σέφης Αναστασάκος, πίστευε – έχει φύγει από τη ζωή – ότι με τα πανωτόκια παραβιάζεται η αρχή της ισότητας των Ευρωπαίων πολιτών κατά παράβαση της Συνθήκης της Ρώμης.

Για την ιστορία, τα πανωτόκια εισήχθησαν με την απόφαση 289/80 της Νομισματικής Επιτροπής και το νόμο 1083 του 1980. Και ενώ το 1998 η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου τα έκρινε παράνομα, η τότε κυβέρνηση ψήφισε τον νόμο 2601/1998 με τον οποίο τα επανέφερε με μερικές αλλαγές. Ακολούθησαν δύο ρυθμίσεις, το 2000 και το 2001 στο ίδιο πνεύμα και ο τελευταίος νόμος 3259/2004 που έβαλε ταβάνι το τριπλάσιο του κεφαλαίου. Έτσι, βγαίνουν στο σφυρί πρώτες κατοικίες για εξωφρενικά χρέη σε σχέση με το ανεξόφλητο ποσό των δόσεων.

Το αγκάθι, λοιπόν, των κόκκινων δανείων δεν έχει να κάνει μόνο με την οικονομική κρίση και τα μνημόνια. Αλλά, καθώς φαίνεται, με παγκοσμίως μοναδικών όρων και πρακτικών που εφαρμόζονται στην καταφαγωμένη μας πατρίδα.

Κωνσταντίνος Μαργέλης

Λευκάδα, Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου 2026

www.eksadaktylos.gr

Πηγές:

https://spirakoslaw.gr/tomeis-ekseidikeusis/trapeziko-dikaio-xrimatodotisi/daneia-pistoseis/anatokismos-panotokia/70-39-3259-2004

https://www.tovima.gr/2008/11/24/archive/14-erwtiseis-apantiseis-gia-ta-panwtokia/

https://www.oenet.gr/online/αρθρα-μελετεσ/item/57502-panotokia-se-agrotika-daneia

https://www.ellinovretaniko.gr/periodiko/periodiko-14/panotokia.html

https://www.tanea.gr/2006/04/05/greece/20-epwthseis-sefhs-anastasakos/ 

https://www.tanea.gr/2006/02/27/economy/panwtokia-kai-me-ton-nomo/

https://www.taxspirit.gr/apps/ypologismos-dosis-daneiou.html

https://www.bankofgreece.gr/statistika/xrhmatopistwtikes-agores/ekswtrapezika-epitokia

https://www.dsth.gr/ypotokonyperimerias

https://www.capital.gr/oikonomia/3311248/i-odusseia-ton-ellinikon-trapezon-sta-xronia-ton-mnimonion

https://el.wikipedia.org/wiki/Σέφης_Αναστασάκος

https://www.naftemporiki.gr/afieromata/1368030/o-gordios-desmos-ton-epicheirimatikon-daneion-2/

https://www.naftemporiki.gr/afieromata/the-n-society/1457869/o-nomos-gia-ta-panotokia-toy-2004/ 

https://www.dnews.gr/eidhseis/oikonomia/570495/erxetai-i-apofasi-tou-areiou-pagou-gia-to-nomo-katseli-kai-tous-tokous

https://www.tovima.gr/2008/11/24/archive/i-diki-twn-trapezwn-2/ 

https://www.tanea.gr/1998/01/23/economy/monomeris-anatokismos-telos/ 

https://www.naftemporiki.gr/finance/economy/2068847/areios-pagos-pos-ftasame-stin-istoriki-apofasi-gia-ta-daneia-toy-nomoy-katseli-ti-simainei-gia-chiliades-daneioliptes-kai-trapezes/