Ο Γιάννης Πανούσης είναι Ομότιμος Καθηγητής Εγκληματολογίας του Παν/μιου Αθηνών.

Διαβάστε όλα τα άρθρα του Γιάννη Πανούση ΕΔΩ

ΟΜΙΛΙΑ 14/1/26, στην παρουσίαση του βιβλίου “Σοσιαλισμός;” του Πάνου Μπιτσαξή, εκδόσεις Λιβάνη. 

1. Αρχίζω με τις σκέψεις του Πάνου για το τι είναι … ή ποιό  περιεχόμενο έχει.. η πλέον σύγχρονη εκδοχή του Σοσιαλισμού, μέσα στις πολλαπλές διεθνείς κρίσεις που δημιουργούν όρους ‘τέλειας καταιγίδας’ [όπως σημειώνει στον πρόλογό του ο Παύλος Γερουλάνος, σελ.15]

Η ανθρωποκεντρική και πατριωτική προσέγγιση, η οποία παίρνει αποστάσεις από ‘ τα φαντάσματα’ π.χ της διάλυσης του ευρωπαϊκού πολιτισμού, της οικολογικής κατάρρευσης, της κατεδάφισης του κράτους δικαίου και του κοινωνικού κράτους, της φτώχειας, της ανασφάλειας, της άδικης κοινωνίας κι εντέλει της Δημοκρατίας στο όνομα του λαϊκισμού, του νεοφασισμού και του πολέμου [σ.25-26], είναι η βάση των απόψεών του Πάνου

Χωρίς ταμπέλες [24] ή ευχολόγια περί της αφηρημένης έννοιας ΄του καλύτερου και δικαιότερου κόσμου’ [30] ο Πάνος αναζητεί αξιακούς άξονες διαφοροποίησης του Σοσιαλισμού από τα κομμουνιστικά ή τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, αναζητεί το ΠΩΣ πάμε προς τα εκεί [χωρίς ερωτηματικό], όντας πεπεισμένος για το ΓΙΑΤΙ της ηθικής [σχεδόν χριστιανικής, 44] ΑΝΩΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΉς ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ

Η δικαιοσύνη [48, 75, 127 επ.], η κατάργηση των διακρίσεων [49], η ισότητα [50] και η ισονομία [68], η κοινωνική αλληλεγγύη [54], η οικολογική ισορροπία [58] συγκροτούν το ηθικό διακύβευμα του Σοσιαλισμού [59], δηλαδή μίας δίκαιης οργάνωσης της κοινωνίας των δικαιωμάτων, που στοχεύει στη συλλογική ευημερία των πολλών [66, 81]

Η ‘νόμω κρατούσα Πολιτεία’ και η δικαιοκρατία τον απασχολούν ως νομικό [70] γιατί η ανισονομία προκαλεί ρωγμές στους θεσμούς και στην κοινωνική συνοχή

Το απαραίτητο κράτος [115], όχι όμως υπερτροφικό ή δυσμορφικό, πρέπει να είναι λειτουργικό [117] και αποτελεσματικό [119], δίχως να πάψει να είναι κοινωνικό [124]

2. Η αξία ενός πονήματος είναι οι αναστοχασμοί που προκαλεί. Θα μου επιτρέψετε λοιπόν να καταθέσω λίγες σκέψεις που μου γέννησε η-έστω συγκρατημένη- αισιοδοξία του Πάνου [βασιζόμενη και σε προσωπικά βιώματα, 52επ.]

3. Όσοι επικαλούνται εσχάτως τον Δημοκρατικό Καπιταλισμό, ως θεραπευτικό φάρμακο για τις παθογένειες της Ελλάδας, οφείλουν προηγουμένως ν’απαντήσουν στο  παλιό, ίσως και αρχαίο, ερώτημα:

Θέλουνε κράτος πολιτικών, πολιτών, κομμάτων, σοφών, τεχνοκρατών, προστατών, ενάρετων, ομοϊδεατών;

Κάθε επιλογή έχει τα καλά και τα κακά της, σε συνάρτηση με την οπτική γωνία που την προσεγγίζει ο πολιτικός

Πιστεύω όμως ότι άπαντες θα επιθυμούσαμε ένα κράτος δικαίου, όπου η διαφάνεια, η ισοπολιτεία, η λογοδοσία, οι θεσμικές εγγυήσεις θα δημιουργούσαν στους πολίτες ένα στέρεο αίσθημα εμπιστοσύνης

Σήμερα η ελληνική κοινωνία δεν αρκείται στος ένθεν/κακείθεν λαϊκισμούς, στις αντισυστημικές ‘πατριωτικές κορώνες’, στις επαναστατικές κοτρώνες κατά του κατεστημένου

Ο ελληνικός λαός επιζητεί και δικαιούται ειρήνη, ευημερία, ασφάλεια, δικαιώματα, αξιοπρέπεια κι όχι προνόμια κι ασυλία για τους παρακοιμώμενους στην κάθε εξουσία κι εντέλει θέλει και διεκδικεί την κατοχύρωση όχι μόνο της αρνητικής ελευθερίας της έκφρασης γνώμης αλλά και τη θετική ελευθερία της συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή του

Ας αφήσουν λοιπόν οι παρακοιμώμενοι τις θεωρίες περί ε[πε]ρχόμενου Μεσσία [με τις μαγικές συνταγές σωτηρίας] κι ας συμβάλλουν στην εμπέδωση μιάς πιο πειστικής και σοβαρής Δημοκρατίας- μάννας του κάθε πολίτη κι ανθρώπου, που ζει στη χώρα μας

Από την άλλη κι ενώ όλοι γνωρίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσει η Δημοκρατία αν οι [δημοκρατικοί] πολίτες δεν σέβονται τους θεσμούς, ακόμα κι αν οι κατά καιρούς εκφραστές τους δεν σέβονται τους εαυτούς τους,

Δεν μετατρέπεται αυτομάτως ένας πρώην δημαγωγός σε σώφρονα πολιτικό, ένας ριζοσπάστης σε μεταρρυθμιστή, ένας φανατικός σε συναινετικό.

4. Η αντίληψη των ‘αναντικατάστατων’, των ειδημόνων, των δημοφιλών προκαλεί  το σύνολο των λοιπών πολιτικών σε μία σύγκρουση προ-θέσεων

Ως προς το δίλημμα “όχι ποιός ηγέτης για ποιόν λαό, αλλά ποιός λαός για ποιόν ηγέτη”, όσο και ως προς την εκδικητική μνήμη της Ιστορίας

Σε κάθε περίπτωση ο αριστερός δημοκρατικός σοσιαλισμός, είτε ως ηθικό ιδανικό, είτε ως κοινωνικό πρόταγμα, χωρίς αναφορά σε συγκεντρωτισμούς και δογματισμούς, δεν πρέπει να παρασύρεται σε μοντέλα ομοιομορφίας και μαζοποίησης των ατόμων/πολιτών, δεν πρέπει να γοητεύεται από τους λαϊκιστές και τους δημαγωγούς του “εδώ και τώρα”

Η απελευθέρωση των ανθρώπων δεν συντελείται μέσω της ‘αυτοματοποιημένης’ χειραγώγησης ή της υποταγής σε σύμβολα και ηγέτες, αλλά με σχεδιασμένη παρέμβαση καταπολέμησης των ανισοτήτων και του κοινωνικού αποκλεισμού,της περιθωριοποίησης ομάδων. Το κοινωνικό κράτος, το κράτος δικαίου, ο εκδημοκρατισμός των θεσμών, οι διαρκείς μεταρρυθμίσεις [με συναίνεση ] στην Παιδεία, Υγεία, Ασφάλιση κ.λπ., η προστασία των πολιτών χωρίς βία και καταστολή και η ενθάρρυνση της λειτουργίας των τοπικών φορέων συγκροτούν το νέο αξιακό πλαίσιο της Σοσιαλιστικής Δημοκρατικής Αριστεράς.

Η λύση θα έρθει από τους δημοκρατικούς, προοδευτικούς και αριστερούς πολίτες που θα συγκροτήσουν τη Σοσιαλιστική Δημοκρατική Αριστερά, χωρίς αποκλεισμούς και αφορισμούς

5. Ο Σοσιαλισμός , ως ιστορική αναγκαιότητα [σελ.179, 185], πρέπει , κατά τον Πάνο, να ‘επινοήσει ξανά τον εαυτό του’ [77], με ανοικτούς ορίζοντες και χωρίς δόγματα, αλλά με ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ[90], χωρίς να γκρεμίσουμε τη χώρα [111] και κυρίως μακριά από τη διαφθορά και τη διαπλοκή, τη λαϊκίστικη δημαγωγία και τον καθεστωτισμό [158,171,176]

ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ, ΔΙΚΑΙΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΒΙΩΣΙΜΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ  ΜΕ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗΣ

συγκροτούν  το όραμα του Πάνου

Είθε…

μολονότι  ο Κούντερα είχε γράψει ότι ‘η αισιοδοξία είναι το όπιο του λαού’

Γιάννης Πανούσης, 

Αθήνα, 14 Ιανουαρίου 2026

Δείτε την παρουσίαση σε βίντεο εδώ