Ο Κωνσταντίνος Μαργέλης συστήνεται: “Γεννήθηκα στον Πειραιά στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Εκεί μεγάλωσα, σπούδασα και εργάστηκα μέχρι πριν μερικά χρόνια, όταν μαζί με τη σύζυγό μου μετοικήσαμε σε ένα ημιορεινό χωριό της Λευκάδας. Η συνέχεια μέλλει να γραφτεί …”

Ο κοινός τόπος των ιερότερων ασμάτων της φυλής μας

Ύμνος εις την Ελευθερίαν

Οι πρώτες δύο στροφές του Ύμνου εις την Ελευθερίαν του Διονυσίου Σολωμού, αποτελούν από το 1865 τον εθνικό μας ύμνο.

Το ποίημα γράφτηκε τον Μάιο του 1823 στη Ζάκυνθο και διαδόθηκε στην υπόλοιπη Ελλάδα το 1825, όταν και τυπώθηκε για πρώτη φορά στο Μεσολόγγι, τονώνοντας το ηθικό των επαναστατημένων Ελλήνων.

Ο ύμνος αποτελεί ένα μοναδικό ποιητικό έργο, καθώς δένει τα γεγονότα και τον ψυχισμό της επανάστασης με ανεπανάληπτο τρόπο:

«Απ’ τα κόκαλα βγαλμένη

των Ελλήνων τα ιερά,

και σαν πρώτα ανδρειωμένη,

χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!»

«Με τα ρούχα αιματωμένα

ξέρω ότι έβγαινες κρυφά

να γυρεύεις εις τα ξένα

άλλα χέρια δυνατά.»

«Άλλος σού έκλαψε εις τα στήθια,

αλλ’ ανάσασιν καμιά·

άλλος σού έταξε βοήθεια

και σε γέλασε φρικτά.»

«τρέχουν άρματα χιλιάδες

σαν το κύμα εις το γιαλό·

αλλ’ οι ανδρείοι παλικαράδες

δεν ψηφούν τον αριθμό.»

«Η Διχόνοια που βαστάει

ένα σκήπτρο η δολερή·

καθενός χαμογελάει,

πάρ’ το, λέγοντας, και συ.»

«Από στόμα οπού φθονάει,

παλικάρια, ας μην ’πωθεί,

πως το χέρι σας κτυπάει

του αδελφού την κεφαλή.»

«Στο αίμα αυτό, που δεν πονείτε

για πατρίδα, για θρησκειά,

σας ορκίζω, αγκαλιασθείτε

σαν αδέλφια γκαρδιακά.»

«Ω ακουσμένοι εις την ανδρεία!…

Καταστήστε ένα σταυρό,

και φωνάξετε με μία:

Βασιλείς, κοιτάξτ’ εδώ.

Το σημείον που προσκυνάτε

είναι τούτο, και γι’ αυτό

ματωμένους μάς κοιτάτε

στον αγώνα το σκληρό.»

Θούριος

Ο Θούριος, γράφτηκε από τον Ρήγα Φεραίο-Βελεστινλή το 1797.

Τον τραγουδούσε ο ίδιος ο Ρήγας σε συγκεντρώσεις που έκανε, με σκοπό να ξεσηκώσει όχι μόνο τους Έλληνες, αλλά όλους τους σκλαβωμένους Ορθόδοξους χριστιανούς ενάντια των Τούρκων κατακτητών:

«Ἐλᾶτε μ᾿ ἕναν ζῆλον, σὲ τοῦτον τὸν καιρόν,

νὰ κάμωμεν τὸν ὅρκον, ἐπάνω στὸν Σταυρόν.

Συμβούλους προκομμένους, μὲ πατριωτισμὸν

νὰ βάλωμεν εἰς ὅλα, νὰ δίδουν ὁρισμόν.»

Ο Ρήγας είχε ως όραμα την απελευθέρωση των λαών που βρίσκονταν υπό την τυραννία των Οθωμανών, με κεντρικό άξονα την Ελλάδα:

«Σ᾿ ἀνατολὴ καὶ δύσι, καὶ νότον καὶ βοριά,
γιὰ τὴν πατρίδα ὅλοι, νἄχωμεν μιὰ καρδιά.
Στὴν πίστιν του καθ᾿ ἕνας, ἐλεύθερος νὰ ζῇ,
στὴν δόξαν τοῦ πολέμου, νὰ τρέξωμεν μαζί.
Βουλγάροι κι᾿ Ἀρβανῆτες, Ἀρμένοι καὶ Ῥωμιοί,
Ἀράπηδες καὶ ἄσπροι, μὲ μιὰ κοινὴν ὁρμή,
Γιὰ τὴν ἐλευθερίαν, νὰ ζώσωμεν σπαθί,
πῶς εἴμαστ᾿ ἀντριωμένοι, παντοῦ νὰ ξακουσθῇ.»

«Σᾶς κράζει ἡ Ἑλλάδα, σᾶς θέλει σᾶς πονεῖ,
ζητᾷ τὴν συνδρομήν σας, μὲ μητρικὴν φωνή.»

«Λοιπὸν γιατί ἀργῆτε, τί στέκεσθε νεκροί;
ξυπνήσετε μὴν εἶστε ἐνάντιοι κ᾿ ἐχθροί.
Πῶς οἱ προπάτορές μας, ὁρμοῦσαν σὰ θεριά,
γιὰ τὴν ἐλευθερίαν, πηδοῦσαν στὴ φωτιά.»

Όπως ομολογεί ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης: «Εφύλαξα πίστιν εις την παραγγελίαν του Ρήγα, και ο Θεός με αξίωσεν και εκρέμασα φούντα εις το Γένος μου, ως στρατιώτης του. Χρυσή φούντα δεν εστόλισε ποτέ το σπαθί μου, όταν έπαιρνα δούλευσιν εις ξένα κράτη». Διότι, ο Ρήγας ήταν σαφής: «Κάλλιο για την πατρίδα κανένας να χαθή ή να κρεμάση φούντα για ξένον στο σπαθί».

Ο Γέρος του Μοριά είχε χαρακτηρίσει τον Ρήγα ως τον μεγαλύτερο ευεργέτη της φυλής μας. Όπως, είχε πει: «Το μελάνι του θα είναι πολύτιμο ενώπιον του Θεού, όσο το αίμα του άγιο.»

Τη υπερμάχω Στρατηγώ

Ο εκκλησιαστικός ύμνος Τη Υπερμάχω Στρατηγώ αποτελεί το Κοντάκιο του Ακάθιστου ύμνου της Ορθόδοξης Εκκλησίας, προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου. Αποτελεί ένα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας:

«Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια,
ὡς λυτρωθεῖσα τῶν δεινῶν εὐχαριστήρια,
ἀναγράφω σοι ἡ Πόλις σου Θεοτόκε.
Ἀλλ’ ὡς ἔχουσα τὸ κράτος ἀπροσμάχητον,
ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον,
ἵνα κράζω σοι· Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε».

Ψάλθηκε για πρώτη φορά το 626 μ.Χ. στον Ιερό Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Τότε, το ποίμνιο της Πόλης έψαλε όρθιο τον λεγόμενο «Ακάθιστο Ύμνο», ως ευχαριστήρια ωδή προς την υπέρμαχο στρατηγό της πρωτεύουσας της Αυτοκρατορίας της Ρωμανίας, αποδίδοντας ευγνωμοσύνη για τη μεσιτεία της στην σωτηρία της Πόλης από την επιδρομή των Αβάρων.

Όπως, χαρακτηριστικά αναφέρει ο Στρατής Μυριβίλης:

«Πρὸς τὴν Παναγία, πρὸς τὴν Ὑπέρμαχο Στρατηγό, ἀποτείνεται τὸ θαυμάσιο βυζαντινὸ τροπάρι «Τὴ ὑπερμάχω Στρατηγῷ», ποὺ στὴν πραγματικότητα εἶναι ὁ ἐθνικὸς ὕμνος τοῦ ἀγωνιστικοῦ Βυζαντίου.

Καὶ σὰν ἐθνικό μας ὕμνο ἔπρεπε νὰ τὸ κρατήσει καὶ ἢ ἀπελευθερωμένη Ἑλλάδα τοῦ 21, ἂν οἱ λόγιοι καὶ οἱ πολιτικοὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχαν τὴν ὀξυδέρκεια νὰ καταλάβουν τὴ σημασία ποὺ παίρνει ἡ Παράδοση στὴ ζωὴ τῶν ἐθνῶν καὶ δὲν ἔβλεπαν τὴν κλασικὴ Ἑλλάδα νὰ ἑνώνεται ἠθικὰ καὶ ἱστορικὰ μὲ τὸ ἀπελευθερωμένο Ἔθνος, δίχως τὴν ἔνδοξη καὶ μεγαλόπρεπη περίοδο τῆς Βυζαντινῆς χιλιετίας ποὺ μεσολάβησε καὶ σφυρηλάτησε τὴ νέα μας Ἑλληνοχριστιανικὴ συνείδηση.

Δῆτε ὅμως. Αὐτὸ ποὺ δὲν ἔκαμε τὸ μεταεπαναστατικὸ κράτος τὸ ἔκαμε μόνος του ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ἔτσι κάθε φορὰ ποὺ ἕνα μεγάλο γεγονὸς τρικυμίζει τὴ ψυχή μας, τὸ βυζαντινὸ τροπάρι αὐθόρμητα ἀνεβαίνει στὰ χείλη μας καὶ σμίγει μὲ τοὺς στίχους τοῦ Σολωμοῦ.

Καὶ πάλι αὐθόρμητα κάθε φορὰ ποὺ ἕνα ὑπόδουλο τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἑνώνεται μὲ τὴν ἑνιαία ἐλεύθερη πατρίδα, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀλληλοχαιρετᾶται μὲ τὴ θρησκευτικὴ φράση «Χριστὸς Ἀνέστη».

Ο κοινός τόπος των τριών ασμάτων

Οι τρεις ιερότεροι ύμνοι του έθνους μας έχουν έναν κοινό τόπο. Την αιματοβαμμένη μας ελευθερία μέσα από την Ορθόδοξη πίστη μας. Όπως επισημαίνει ο Φώτης Κόντογλου: «Κανένας λαός δεν έχυσε τόσο αίμα για την πίστη του Χριστού, όσο έχυσε ο δικός μας, από καταβολή του χριστιανισμού ίσαμε σήμερα.»

Αίμα Ορθόδοξο χριστιανικό, που καταβάλλεται προσπάθεια να το αποκηρύξουμε, φροντίζοντας, κάποιοι, να παραμένει άγνωστο το περιεχόμενο των τριών ιερών μας ασμάτων. Αλλά, που είτε το θέλουν, είτε όχι, αυτό το αίμα συνεχίζει να κυλάει στις φλέβες μας, από γενιά σε γενιά.

Γιατί η πηγή του αίματός μας, η καρδιά μας, είναι η πίστη μας. Αυτή είναι η καρδιά του γένους μας. Και χτυπάει ακόμα. Και η καρδιά της πίστης μας βρίσκεται στη Μεγάλη Εκκλησία της Ορθοδοξίας, στον Ιερό Ναό της Αγίας του Θεού Σοφίας.

Για αυτό, στα βάθη της καρδιάς του Σολωμού, του Ρήγα, του Κολοκοτρώνη, του Καποδίστρια, του μελωδού του Ακάθιστου Ύμνου, κάθε Ορθοδόξου Έλληνα, υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει, πάντοτε, η Πόλη με την Αγιά Σοφιά.

Και μια κρυμμένη προσδοκία βίωσής της εν Θεία Λειτουργία.

«Ποτέ δεν θα παύσουμε να μαχόμαστε και να πολεμούμε αυτούς που παρακρατούν την Κωνσταντινούπολη, διαφορετικά θα αδικούσαμε και τους νόμους της φύσης και τους θεσμούς της πατρίδας και τους τάφους των πατερών και τα θεία και ιερά προσκυνήματα, αν δεν αγωνιζόμαστε με όλη μας τη δύναμη γι’ αυτά.»

Αυτοκράτορας Άγιος Ιωάννης Γ’ Δούκας Βατάτζης

Κωνσταντίνος Μαργέλης

Λευκάδα, Παρασκευή 6 Μαρτίου 2026

www.eksadaktylos.gr

Υ.Γ.

Αναλύσεις και μελέτες του πανεπιστημίου Stanford, έπειτα από χρόνια ερευνών, μπόρεσαν να αναβιώσουν το πως ακούγονταν οι ψαλμωδίες στον Ιερό Ναό της Αγίας Σοφίας.

Η πανεπιστημιακή ομάδα μελέτησε την αρχιτεκτονική της, καθώς και την βυζαντινή ιστορία και μουσική και σε συνεργασία με την περίφημη χορωδία Cappella Romana αναβίωσαν τον τρόπο με τον οποίο ακούγονταν οι ψαλμωδίες στην Μεγάλη Εκκλησία της Ορθοδοξίας.

Η σπηλαιώδης ακουστική, αλλά και το μοναδικό φως που εισέρχεται και διαπερνά τον χώρο όπως σε κανένα άλλο κτίσμα, συνδιαμορφώνουν το αποτέλεσμα της ηχητικής και βιωματικής εμπειρίας. Ο τρόπος που ο ήχος ακουμπά στις μαρμάρινες επιφάνειες και επιστρέφει καθορίζει το μοναδικό αυτό άκουσμα. Ο τρόπος που η φωνή αναπαράγεται, που με κάποιον τρόπο διαστέλλεται, αντανακλά τη μεταφυσική του χώρου. Τα δύο παρακάτω βίντεο είναι εξαιρετικά.

Το πρώτο https://www.youtube.com/watch?v=PYaWTcNN8tg παρουσιάζει την έρευνα του πανεπιστημίου.

Το δεύτερο https://www.youtube.com/watch?v=-W72issmH20&list=PLctKgqcYM–YewRpy33SvDBSn6CuLBkv0&index=9 περιέχει την εκτέλεση της Ψαλμωδίας από την Cappella Romana, που με τη βοήθεια της τεχνολογίας φέρνει την ηχητική του Ιερού Ναού της Αγίας του Θεού Σοφίας κοντά μας.

Ας την  απολαύσουμε λοιπόν …

ώσπου να’ ρθει η ώρα κι η στιγμή
που ‘θε ν’ ακουστούν ευχές ανήκουστες,
θα το ξαναφέρω με τιμή
τ’ ακτινοδεμένο δισκοπότηρο,
ώσπου να’ ρθει η ώρα κι η στιγμή,

θα ‘ρθει η ώρα κι η στιγμή

Στίχοι από το παραδοσιακό τραγούδι «Δισκοπότηρο» (της Αγιάς Σοφιάς)

https://www.youtube.com/watch?v=ClAtRvyrYXQ

Πηγές:

Εικόνα: Γραφιστική επιμέλεια Αλεξία Ιωαννίδου – https://www.pontosnews.gr/728666/pisti/agia-sofia-to-aionio-symvolo-tis-orthodoxias-kai-tis-romiosynis/

https://www.impantokratoros.gr/F20A9610.el.aspx

https://el.wikipedia.org/wiki/Χάρτα_του_Ρήγα

http://users.uoa.gr/~nektar/history/3contemporary/regas_velestinles.htm

https://el.m.wikipedia.org/wiki/Αρχείο:Χάρτα_του_Ρήγα,_1797_-_Rigas_Charta_of_Greece,_1797.jpg

«Η πονεμένη Ρωμιοσύνη» του Φώτη Κόντογλου, εκδόσεις Άγκυρα

https://thecaller.gr/xronomixani/agia-sofia-pos-akougontan-i-psalmodies-prin-apo-1-000-chronia-meleti-tou-panepistimiou-stanfornt-vinteo

https://christianikatragoudia.gr/songs/diskopotiro/ 

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CE%AE%CE%B3%CE%B1%CF%82_%CE%92%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%BB%CE%AE%CF%82

https://www.ekriti.gr/afieromata-epeteioi/o-thoyrios-tis-epanastasis-toy-21-ki-i-istoria-toy-vinteo

https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=10&text_id=3384

https://www.saint.gr/189/saint.aspx

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BA%CE%AC%CE%B8%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82_%CF%8D%CE%BC%CE%BD%CE%BF%CF%82

http://users.uoa.gr/~nektar/history/3contemporary/ypermaxw.htm