Ο Ηλίας Κασσάρας είναι Ψυχολόγος MSc, MSc, PhD Γνωστικός & Συμπεριφορικός Ψυχοθεραπευτής στο Ινστιστούτο Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας Δρ Θάνου Ασκητή

Η ζήλια είναι ένα συχνό και έντονο συναίσθημα στις ερωτικές σχέσεις. Πολλοί τη θεωρούν ένδειξη αγάπης ή πάθους, όμως στην πραγματικότητα συνδέεται περισσότερο με τον φόβο απώλειας και την ανασφάλεια παρά με την ίδια την αγάπη. Πρόκειται για ένα σύνθετο συναίσθημα που περιλαμβάνει άγχος, θυμό και αίσθημα απειλής, όταν πιστεύουμε ότι κάτι ή κάποιος μπορεί να «απειλήσει» τη σχέση μας.

Ψυχολογικά, η ζήλια ενεργοποιείται όταν αμφισβητείται η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας μέσα στη σχέση: αν είμαστε αρκετοί, αν αξίζουμε να μας επιλέγουν, αν μπορούμε να εμπιστευτούμε τον άλλον. Γι’ αυτό και συχνά δεν σχετίζεται τόσο με την πραγματική συμπεριφορά του συντρόφου, όσο με εσωτερικές ανασφάλειες, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή παλαιότερες εμπειρίες απόρριψης και προδοσίας.

Σε ήπιο βαθμό, η ζήλια μπορεί να λειτουργήσει ως σήμα ότι χρειαζόμαστε περισσότερη επικοινωνία ή επιβεβαίωση. Όταν όμως γίνεται έντονη και επίμονη, μπορεί να οδηγήσει σε καχυποψία, ανάγκη για έλεγχο, περιορισμό της ελευθερίας του άλλου και συχνούς καβγάδες. Τότε, αντί να προστατεύει τη σχέση, αρχίζει να τη φθείρει, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο έντασης και απόστασης.

Σημαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος που σχετιζόμαστε συναισθηματικά. Άτομα που φοβούνται έντονα την εγκατάλειψη τείνουν να ζηλεύουν περισσότερο και να ζητούν διαρκή επιβεβαίωση, ενώ άλλα μπορεί να αντιδρούν απομακρυνόμενα, κάτι που συχνά εντείνει ακόμη περισσότερο τη ζήλια του συντρόφου. Έτσι, η ζήλια δεν είναι απλώς προσωπικό ζήτημα, αλλά επηρεάζει και τη δυναμική του ζευγαριού.

Το κρίσιμο σημείο είναι η διάκριση ανάμεσα στο συναίσθημα και στη συμπεριφορά. Το να νιώθει κανείς ζήλια είναι ανθρώπινο. Το να ελέγχει, να κατηγορεί ή να περιορίζει τον άλλον, όμως, βλάπτει την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό, που είναι βασικά στοιχεία μιας υγιούς σχέσης. Η ανοιχτή επικοινωνία, με έκφραση συναισθημάτων χωρίς κατηγορίες, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη μείωση των παρεξηγήσεων και στην ενίσχυση της συναισθηματικής ασφάλειας.

Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της ζήλιας, γιατί βοηθά το άτομο να κατανοήσει τις βαθύτερες αιτίες του συναισθήματος και τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στις σχέσεις του. Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, ενισχύεται η αυτογνωσία, βελτιώνεται η αυτοεκτίμηση και αναπτύσσονται πιο λειτουργικοί τρόποι επικοινωνίας και συναισθηματικής ρύθμισης. Σε επίπεδο ζευγαριού, η συμβουλευτική μπορεί να βοηθήσει τους συντρόφους να χτίσουν εμπιστοσύνη και να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες ως κοινή πρόκληση και όχι ως προσωπική επίθεση. Έτσι, η ζήλια παύει να είναι απειλή για τη σχέση και μπορεί να μετατραπεί σε αφορμή για προσωπική και συναισθηματική εξέλιξη.