Ο Κωνσταντίνος Μαργέλης συστήνεται: “Γεννήθηκα στον Πειραιά στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Εκεί μεγάλωσα, σπούδασα και εργάστηκα μέχρι πριν μερικά χρόνια, όταν μαζί με τη σύζυγό μου μετοικήσαμε σε ένα ημιορεινό χωριό της Λευκάδας. Η συνέχεια μέλλει να γραφτεί …”

Η Παραβατικότητα των Ανηλίκων υπό το Πρίσμα των Πατέρων της Ορθοδοξίας

Προτού καταπιαστούμε με τους Άγιους Πατέρες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμβουλή του Αποστόλου Παύλου προς τους γονείς, όπως έχει καταγραφεί στις Επιστολές του προς Εφεσίους και προς Κολασσαείς. Ο Απόστολος των εθνών τους τονίζει ότι δεν πρέπει να εξοργίζουν τα παιδιά, διότι με αυτό τον τρόπο αποθαρρύνονται. Παράλληλα, τους προτρέπει να τα ανατρέφουν δίνοντάς τους αγωγή και συμβουλές που εμπνέονται από τον Χριστό.

Από τους Πατέρες της Εκκλησίας, θα ξεκινήσουμε με τον Μέγα Βασίλειο. Ο Άγιος θεωρεί «Τα παιδιά απλά και άδολα» και «αδέξια στο να ψεύδονται», όπως και ότι «Το παιδί δεν γνωρίζει την υπερηφάνεια, δεν γνωρίζει την υπουλότητα και τη ραδιουργία». Όπως τονίζει ο Άγιος «Όσον καιρό οι άνθρωποι βρισκόμαστε στην πρώτη ηλικία ούτε κακία έχουμε ούτε αρετή».

Απευθυνόμενος στους γονείς τονίζει, ότι είναι μεγάλη η ευθύνη των γονέων και ιδιαίτερα του πατέρα, όταν η ηθική ατμόσφαιρα του σπιτιού είναι άθλια. Επίσης, τους απευθύνει το ερώτημα «Πώς θα συμβουλέψετε τα παιδιά σας, όταν σεις ζείτε ζωή άτακτη και δεν συμβουλεύεστε κανέναν;».

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος προτρέπει να διδάσκουμε τα παιδιά να προτιμούν πάνω από όλα την αρετή και να μη θεωρούν ότι είναι σπουδαίο πράγμα η χρηματική περιουσία. Διότι αυτή, πολλές φορές γίνεται εμπόδιο στην αρετή. Όπως, εξηγεί, οι γονείς δεν θα κατορθώσουν τίποτε το σπουδαίο αν μάθουν τα παιδιά τους κάποια τέχνη ή αρχαία φιλοσοφία με την οποία θα αποκτήσουν χρήματα, όσο αν τα διδάξουν την τέχνη με την οποία θα περιφρονήσουν τα χρήματα. Ενώ, επισημαίνει πως «Αν τα καλά διδάγματα εντυπωθούν στην ψυχή, ενώ ακόμη είναι απαλή, κανένας δε θα μπορέσει να τα εξαλείψει, όταν θα γίνει σκληρή σαν τη σφραγίδα».

Ειδικά στις μητέρες συνιστά να ανατρέφουν τις κόρες τους έτσι, ώστε να είναι ευλαβείς, σεμνές, να περιφρονούν τα χρήματα και να αποφεύγουν τους καλλωπισμούς. Αν τις διαπλάθετε έτσι, λέει ο Άγιος, όχι μόνο αυτές θα σώσετε, αλλά και τα παιδιά. Και όχι μόνο και τα παιδιά, αλλά και τα εγγόνια.

Ασκεί κριτική στους γονείς λέγοντας, ότι όταν φροντίζουμε για τα κτήματα των παιδιών μας, αδιαφορούμε για την ψυχή τους. Τα κτήματα, συνεχίζει, έστω και αν είναι πολλά και ακριβά, όταν ο άνθρωπος δεν μπορεί να τα διαχειριστεί με αρετή όλα θα χαθούν. Αν όμως η ψυχή γίνει γενναία και ενάρετη, έστω και αν δεν υπάρχει τίποτα στο σπίτι, όλα θα μπορέσει να τα αποκτήσει.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, καταλήγει ότι από πουθενά αλλού δεν προέρχεται η διαστροφή των παιδιών παρά από το υπερβολικό ενδιαφέρον των γονέων για τα βιοτικά. Με το να αποβλέπουν, δηλαδή, μόνο σε εκείνα και με τον να μη θέλουν να ασχοληθούν με τίποτε άλλο, αμελούν μαζί με τη δική τους ψυχή και τα παιδιά τους.

Για τον άγιο Παΐσιο τον Αγιορείτη, η ανατροφή του παιδιού αρχίζει από την εγκυμοσύνη. Όπως αναφέρει ο Άγιος, «αν η μητέρα που κυοφορεί συγχύζεται και στενοχωριέται, το έμβρυο μέσα στην κοιλιά της ταράζεται. Ενώ, όταν η μάνα προσεύχεται και ζει πνευματικά, το παιδάκι στην κοιλιά της μάνας αγιάζεται.»

Εντύπωση προκαλεί η θέση που παίρνει ο άγιος Παΐσιος για το θέμα του θηλασμού: «Με τον θηλασμό τα παιδιά δεν θηλάζουν μόνο γάλα. Θηλάζουν και αγάπη, στοργή, παρηγοριά, ασφάλεια και αποκτούν δυνατό χαρακτήρα.» Όπως, εξηγεί «Αν δεν πάρουν στοργή τα παιδιά, δεν θα έχουν να δώσουν στοργή».

Ο Άγιος συστήνει στους γονείς να τα εμπιστευτούν στον Θεό: «Όταν εμπιστευτούν τα παιδιά τους στο Θεό, τότε ο Θεός είναι υποχρεωμένος να βοηθήσει τα πράγματα που δεν γίνονται ανθρωπίνως.» Και συνεχίζει λέγοντας ότι «ενώ υπάρχει ο Θεός, που προστατεύει τα παιδιά, και ο Φύλακας Άγγελος είναι συνέχεια κοντά τους και τα προστατεύει και αυτός, αυτοί αγωνιούν, μέχρι που αρρωσταίνουν. Παρόλο που είναι πιστοί άνθρωποι, φέρονται σαν να μην υπάρχει Θεός, σαν να μην υπάρχει Φύλακας Άγγελος, οπότε εμποδίζουν την θεία επέμβαση.»

Ο Άγιος συμβουλεύει επίσης τους γονείς, να βοηθούν τα παιδιά από μικρή ηλικία να μάθουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη του εαυτού τους. Να κάνουν μέσα στην οικογένεια κάποια δουλειά που μπορούν. Να μην τα θέλουν όλα έτοιμα. Διαφορετικά, θα δυσκολευτούν όταν μεγαλώσουν.

Για τον Άγιο πολύ σημαντικό ρόλο στην αγωγή των παιδιών παίζει το παράδειγμα των γονιών. Όπως τονίζει «Για να μην ακούει το παιδί και να φέρεται άσχημα, κάτι θα φταίει. Μπορεί να βλέπει άσχημες σκηνές ή να ακούει άσχημα λόγια μέσα στο σπίτι ή έξω από αυτό. Πάντως τα παιδιά στα πνευματικά θέματα τα βοηθούμε κυρίως με το παράδειγμά μας, όχι με το ζόρισμα. … Πολλοί γονείς μαλώνουν μπροστά στα παιδιά και τους δίνουν άσχημα μαθήματα. Τα καημένα τα παιδιά θλίβονται. … Όταν τα παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να έχουν αγάπη μεταξύ τους, να έχουν σεβασμό, να φέρονται με σύνεση, να προσεύχονται, τότε όλα αυτά τα τυπώνουν στην ψυχή τους. … Τα παιδιά από την κούνια τους ακόμη αντιγράφουν τους γονείς τους. … Για αυτό οι γονείς πρέπει να αγωνισθούν να κόψουν τα πάθη τους. … Οι γονείς να δείχνουν στο παιδί ότι στενοχωριούνται για τις αταξίες που κάνει, αλλά να μην το πιέζουν και να προσεύχονται. … Η προσευχή των γονέων, ιδίως της μάνας, επειδή είναι καρδιακή και έχει πόνο, πολύ εισακούεται.»

Για τον άγιο Πορφύριο τον Καυσοκαλιβίτη «Η ψυχική και σωματική υγεία του κάθε παιδιού ξεκινά από τον τρόπο συλλήψεώς του». Ενώ, όπως και ο άγιος Παΐσιος, τονίζει πως «Η αγωγή των παιδιών αρχίζει από την ώρα της συλλήψεώς τους. Το έμβρυο ακούει και αισθάνεται μέσα στην κοιλιά της μητέρας του. … Ό,τι αισθάνεται η μητέρα, λύπη, πόνο, φόβο, άγχος κλπ., τα ζει κι αυτό.» Όπως εξηγεί, αυτός είναι ο λόγος που «πρέπει η μητέρα να προσεύχεται πολύ κατά την περίοδο της κυήσεως και να αγαπάει το έμβρυο». Αυτό σημαίνει «ότι θα μάθουμε να προσευχόμαστε μαζί, θα μάθουμε να κοινωνάμε μαζί, θα μάθουμε, ει δυνατόν, να εξομολογούμαστε μαζί.»

Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του θηλασμού, ο Άγιος συστήνει να υπάρχει όσο γίνεται μία ερωτική εγκράτεια μεταξύ των γονέων. Διότι, όπως λέει, το μητρικό γάλα χαλάει και όλη η διαπαιδαγώγηση του βρέφους γίνεται με τον θηλασμό! Σ’ αυτή την επαφή γίνεται η κάλυψη των σωματικών και ψυχικών αναγκών του παιδιού. Αυτές οι στιγμές, συνεχίζει ο Άγιος, καθορίζουν την εφηβεία!

Όταν τα παιδιά κάνουν αταξίες ο Άγιος συμβουλεύει τους γονείς «να παίρνετε κάποια παιδαγωγικά μέτρα, αλλά να μην τα πιέζετε. Κυρίως να προσεύχεσθε.» Ενώ ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η συνέχεια της συμβουλής του: «Το παιδί είναι καλό, δεν το θέλει αυτό που κάνει, αλλά αναγκάζεται, είναι δεμένο από κάτι. Έχει εσωτερικό πρόβλημα και γι’ αυτό συμπεριφέρεται άσχημα. Δεν διορθώνεται με τη λογική, δεν μπορείς να το πείσεις με συμβουλές, ούτε να το αναγκάσεις με απειλές. … Για να ελευθερωθεί, θέλει κοντά του έναν άγιο άνθρωπο, με πολλή αγάπη, που δεν θα του κάνει διδασκαλία, ούτε θα το φοβερίζει, αλλά θα ζει με αγιότητα και το παιδί, που θα τον βλέπει, θα ζηλέψει και θα τον μιμηθεί.

Προπάντων το παιδί θέλει κοντά του έναν άνθρωπο πολλής και θερμής προσευχής. Η προσευχή κάνει θαύματα.» Όπως εξηγεί, ο Άγιος, όταν η μάνα κάνει μυστικά για το παιδί της θερμή προσευχή, τότε αυτό αισθάνεται στην ψυχή του ένα ανεξήγητο για κείνο πνευματικό χάδι, που το ελκύει προς τη μητέρα του. Η μητέρα στην προσευχή της για το παιδί πρέπει να λιώνει σαν τη λαμπάδα.

Όσον αφορά τους επαίνους, ο Άγιος συνιστά προσοχή, λέγοντας «Τα παιδιά με τους συνεχείς επαίνους δεν οικοδομούνται. Γίνονται εγωιστές και κενόδοξοι.» Όπως εξηγεί: «Το φάρμακο και το μεγάλο μυστικό για την πρόοδο των παιδιών είναι η ταπείνωση. Η εμπιστοσύνη στο Θεό δίνει απόλυτη ασφάλεια.» Όπως εξηγεί, πρέπει να μάθουμε στα παιδιά να ζουν ταπεινά και απλά και να μην ζητούν τον έπαινο και το μπράβο. Να τα μάθουμε ότι υπάρχει η ταπείνωση, που είναι η υγεία της ζωής. Η νοοτροπία της σημερινής κοινωνίας κάνει κακό στα παιδιά. Οδηγεί στην ασυδοσία.

Επίσης, ο Άγιος, προσθέτει ότι «Δεν είναι αρκετό να είναι οι γονείς ευσεβείς. Πρέπει να μην καταπιέζουν τα παιδιά, για να τα κάνουν καλά με τη βία.» Η ζωή των παιδιών, σύμφωνα με τον Άγιο, επηρεάζεται άμεσα από την ακτινοβολία των γονέων. Όπως τονίζει, αν το παιδί βλέπει εσένα που ζεις ενσυνείδητα την πίστη σου να ακτινοβολείς, να ακτινοβολεί ο Χριστός μέσα σου, το αρπάζει και το κρατά για πάντα. Και αν γίνει αυτό όταν το παιδί είναι μικρό σε ηλικία, δεν θα χρειαστεί να κοπιάσει πολύ όταν μεγαλώσει. Μην προσπαθείτε λοιπόν με ανθρώπινους τρόπους να διορθώσετε κακές καταστάσεις. Μόνο με την προσευχή και το προσωπικό σας παράδειγμα θα φέρετε αποτέλεσμα. Ενώ, δίνει άλλη μία συμβουλή, λέγοντας ότι στα παιδιά μη λέτε πολλά για τον Θεό, για τον Χριστό, αλλά να προσεύχεσθε στον Χριστό για τα παιδιά.

Ιδιαίτερη είναι άλλη μία συμβουλή του Αγίου προς τους γονείς. «Όσο θα αγαπάτε τα παιδιά με την ανθρώπινη αγάπη – που είναι συχνά παθολογική -, τόσο θα μπερδεύονται, τόσο η συμπεριφορά τους θα είναι αρνητική. Όταν, όμως, η αγάπη σας θα είναι μεταξύ σας και προς τα παιδιά χριστιανική και αγία, τότε δεν θα έχετε κανένα πρόβλημα.»

Η διόρθωση των παιδιών, λέει ο Άγιος, γίνεται με τον εξαγιασμό τον γονέων. Να προσεύχεσθε οι γονείς σιωπηλά. Αν θέλετε τα παιδιά σας να κάνουν κάτι, πρέπει πρώτα να δίνετε εσείς το παράδειγμα και έπειτα να σηκώνετε τα χέρια στον Θεό σε προσευχή. Με την προσευχή και την αγιοσύνη μπορείτε να βοηθήσετε τα παιδιά και στο σχολείο. Μπορεί να τα επισκιάσει η Χάρις του Θεού και να γίνουν καλά. Μην προσπαθείτε με ανθρώπινους τρόπους  να διορθώσετε κακές καταστάσεις.

Εκείνο που σώζει και φτιάχνει καλά παιδιά, σύμφωνα με τον Άγιο, είναι η ζωή των γονέων μέσα στο σπίτι. Όπως, τονίζει, για την κακή συμπεριφορά των παιδιών φταίνε οι γονείς. Δεν τα σώζουν ούτε οι συμβουλές, ούτε η πειθαρχία. Αν δεν αγιάζονται οι γονείς, αν δεν αγωνίζονται, τότε κάνουν μεγάλα λάθη και μεταδίδουν το κακό που έχουν μέσα τους. Τα φερσίματα των παιδιών έχουν άμεση σχέση με την κατάσταση των γονέων. Ούτε μία φορά δεν πρέπει να τους δουν τα παιδιά να τσακώνονται ή να υψώνουν τον τόνο της φωνής τους ο ένας στον άλλον. Πρέπει να προσέχουν τη συμπεριφορά τους ακόμα και μπροστά στα νήπια. Γιατί τότε τα παιδιά κακοκτίζονται και το οικοδόμημα της ψυχής τους κινδυνεύει να γκρεμιστεί από στιγμή σε στιγμή.

Κωνσταντίνος Μαργέλης

Λευκάδα, Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026

www.eksadaktylos.gr

Υ.Γ.

Ένα υπέροχο δώρο που μπορούν να κάνουν οι γονείς στα παιδιά τους, αλλά και στον εαυτό τους, είναι το βιβλίο «Άκουσε καλό μου παιδί», εκδόσεις Αρχονταρίκι, στο οποίο ο Ηλίας Λιαμής έχει καταγράψει απαντήσεις του μακαριστού Μητροπολίτη Σισανίου και Σιατίστης Παύλου σε ερωτήματα νέων και εφήβων που του διατυπώθηκαν.

Πηγές άρθρου:

Βενεδίκτου Αγίου  (2009).  «Αγίου Ιωάννου Χρυστοστόμου, Οι γονείς, το παιδί και η ανατροφή του». Συνοδία Σπυρίδωνος Ιερομονάχου Νέα Σκήτη

Καινή Διαθήκη (2001). Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου. έκδοση Ε’, Προς Εφεσίους Επιστολή Παύλου, 6,4 & Προς Κολασσαείς, 3,21

Παϊσίου Αγίου (2021).  «Λόγοι, Οικογενειακή Ζωή».  Ιερόν Ησυχαστήριον Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος

Πορφυρίου Αγίου (2023). «Βίος και Λόγοι». Ιερά Μονή Χρυσοπηγής

Πορφυρίου Αγίου (2025). «Ένας να με ακούσει». Η Μεταμόρφωσις του Σωτήρος

Χαρώνη Βασιλείου (2002). Παιδαγωγική Ανθρωπολογία Μεγάλου Βασιλείου. Το Βυζάντιον. Τόμος Α’