Ο Ηλίας Καραβόλιας είναι Οικονομολόγος  με ειδίκευση Γενικής Θεωρίας και Οικονομικής Πολιτικής. Κατέχει Master of Arts από το European Institute of Philosophical  Anthropology.

Θα σας φανεί περίεργο, ανορθόδοξο, αντί-επιστημονικό: το σύστημα που ζούμε όμως έχει αυτονομηθεί από τους ”σχεδιαστές” του. Απλά αδυνατούμε να συλλάβουμε τα ενδότερα δομικά δεδομένα, να πετύχουμε την νοητική ιδιοποίηση των εσωτερικών σχέσεων μεταξύ γεωπολιτικού και οικονομικού σκηνικού.

Βολικά, το μυαλό μας ψάχνει εξήγηση για τον πόλεμο : πχ τον τελικό στόχο και την ρίζα του (όπως η θέση των ηγεμονιών στον πολυπολικό κόσμο, το χρέος των ΗΠΑ, ο περιορισμός της κινεζικής υπερπαραγωγής, η άνοδος του περιθωρίου κέρδους στο πετρέλαιο για νέες εξορύξεις, κ.α) αλλά αυτά δεν είναι παρά νοητικά αυτόματα μιας σχεδόν κατάχρησης του γνωστού ρητού «η ιστορία επαναλαμβάνεται».

Μόνο που ο καπιταλισμός είναι περισσότερο ισχυρό ”υποκείμενο” πλέον από την αέναη επιστροφή της ιστορίας, ταπεινή μου άποψη, και απαιτείται συνυπολογισμός και των εσωτερικών και των εξωτερικών καθορισμών του.

Και πλέον ο καπιταλισμός κινείται σε μια διαρκή ανισορροπία επιδιώκοντας παρατεταμένες ”εκκαθαρίσεις κεφαλαίου” και κυρίως ”δημιουργική καταστροφή” ( με μεγάλο ζητούμενο την ”καταστροφή της ζήτησης” : όπως το ακούτε)

Κανένας Τραμπ, κανένας Κινέζος πρόεδρος, ή ο Πούτιν, κανένα μεγάλο χρηματοπιστωτικό και βιομηχανικό λόμπι, μπορεί να επηρεάσει πλέον τις ταλαντώσεις στο σύστημα.

Η συνεχιζόμενη διατάραξη ενός ενεργειακού σοκ μπορεί να πυροδοτήσει την καταστροφή της ζήτησης, οδηγώντας τις οικονομίες προς τη στασιμότητα και την ύφεση – και αυτό είναι το ζητούμενο όταν φρακάρει ο καπιταλισμός της υπερσυσσώρευσης : η μετάβαση στην κρίση υποκατανάλωσης.

”Όταν δείς μικρότερες εργάσιμες εβδομάδες ή εταιρείες να κόβουν ώρες, αυτό είναι η καταστροφή της ζήτησης, που εμφανίζεται άμεσα στην παραγωγή και στην μειωμένη αγοραστική δύναμη των καταναλωτών” μου είπε προχθές ο Clemence Landers αντιπρόεδρος του Κέντρου για την Παγκόσμια Ανάπτυξη.

Και ξέρετε κάτι που υποτιμάμε μερικοί αναλυτές στην Ευρώπη, ίσως και κάποιοι συνάδελφοι στην Αμερική ; Η καταστροφή της ζήτησης κινείται με πολύ ταχύτερο ρυθμό στην Ασία, και σε οικονομίες μεγάλων πληθυσμών, απ’ ότι στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Και θα πρέπει να περιμένει κανείς πρώτα μια βραχυπρόθεσμη συρρίκνωση των οικονομιών αυτών( ευαίσθητες στις ενεργειακές εισαγωγές).

Σε μια τεκμηριωμένη ανάλυση των συναδέλφων Fleming, Shaw, Cotterill και Borrett (Λονδίνο) αλλά και του Lakshmi στην Μανίλα ( την οποία δημοσίευσαν στους Financial Times προχθές και αναπαράγει το euro2day ) συνοψίζω – όσο μπορώ – τα εξής σημαντικά :

Όπως και με  το πετρελαϊκό σοκ της δεκαετίας του 1970, μια διαρκή αύξηση τιμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μόνιμες αλλαγές στα μοτίβα δαπανών, περιορίζοντας τη ζήτηση.

Όμως το κλειδί βρίσκεται αλλού : παράλληλα με τις κινήσεις για εξοικονόμηση ενέργειας, ορισμένες χώρες αντιδρούν στις υψηλές τιμές με παρεμβάσεις στο ξένο συνάλλαγμα, με τους εισαγωγείς ενέργειας να πωλούν treasuries (χρεόγραφα) και χρυσό για να πληρώσουν για το πετρέλαιο.

Άλλοι έχουν χρησιμοποιήσει τον περιορισμένο δημοσιονομικό τους χώρο για να επιδοτήσουν τις τιμές ενέργειας (Ελλάδα πχ) κάτι που οι αναλυτές λένε πως είναι κοντόφθαλμο : οι επιδοτήσεις μπορεί να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις αφού στέλνουν σήμα πως δεν χρειάζεται να προσαρμοστούν οι τιμές, όταν πχ. προκύψει έλλειψη καυσίμων.

Αλλά πάμε στα δύσκολα : είναι δύσκολος ο εντοπισμός και η ανάλυση των εσωτερικών δομικών σχέσεων που συνέχουν τον κάθε (ιμπεριαλιστικό) πόλεμο.

Και από αυτές συνάγεται ο χαρακτήρας των κρίσεων ως εγγενών τάσεων του πολέμου, και ως εσωτερικών μετατοπίσεων του συστήματος.

Ο πόλεμος αυτός δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι – πέρα από τις αστείες δικαιολογίες που λανσάρονται στις μάζες( εκδημοκρατισμός από τους μουλάδες, η απειλή του ισλαμικού Ιράν, κ.α) – έχει γερές ρίζες στην οικονομική πραγματικότητα : την υπερχρεωμένη Αμερική, την σχεδόν υπερχρεωμένη Ευρώπη και φυσικά  – όσο και αν ακούγεται αντιφατικό –  την«πληθώρα κεφαλαίου» ( ή μάλλον την νομισματική υπερπαραγωγή κεφαλαίου) και φυσικά την υπερπαραγωγική σε εμπορεύματα Κίνα.

Η υπερπαραγωγή αυτή πάσης φύσεως, δεν είναι απόλυτη : δηλαδή δεν αφορά τις κοινωνικές ανάγκες. Είναι όμως πλέον πλήρως εξαρτώμενη με την κινεζική υπερπαραγωγή εμπορευμάτων, φθηνών για τους δυτικούς, από τα φθηνά χέρια Ασιατών.

Και ξέρετε που βρισκόμαστε ; ( και το κλείνω εδώ για να μην κουράσω) : στην ασθενή ”δυνάμενη να πληρώσει ζήτηση”

Και επίσης βρισκόμαστε – εδώ χρειάζεται προσοχή –  στο ύψος εκείνο του ποσοστού κέρδους, που αν δεν επιτυγχάνεται, τότε το σύστημα μηχανεύεται πως να διακόπτεται η παράλογη ευφορία της υπερβολικής ζήτησης – οπότε και επιστρατεύεται ο πόλεμος, η ακρίβεια, ο πληθωρισμός, η αναστολή δαπάνης.

Σας φαίνονται αυτά τα θεωρητικά ως ερμηνείες  απόμακρες από τα χτυπημένα διυλιστήρια LNG και πετρελαίου, που μας κοστίζουν στο πρατήριο και στο super market, από τα παίγνια στα χρηματιστήρια και στις ισοτιμίες με τις αλλοπρόσαλλες δηλώσεις (σινιάλα διακυμάνσεων) του χαοτικού Τραμπ, αλλά πιστέψτε με, δεν είναι. Απλά, δεν στοχεύει σε αυτά ο Τραμπ : το σύστημα τα αναζητεί. Και ο Τραμπ δεν είναι παρά ένας ημιμαθής και επικίνδυνος (για τις θεωρητικές σταθερές και ερμηνείες του συστήματος «εκτελεστής» του συστημικού αυτόματου…