Βιβλίο

“Χάος καί ἁρμονία” τοῦ Τρίν Ξουάν Τουάν, του Τάσου Γέροντα

 

 

Τάσος Γέροντας  

 

 

 

Στό ὑποσχέθηκα ἐδῶ  καί …ὁρίστε!

 

Χάος καί ἁρμονία, τοῦ Τρίν Ξουάν Τουάν. Ὑπότιτλος «Ἡ κατασκευή τῆς πραγματικότητας». Κυκλοφόρησε τό 2004 ἀπό τίς ἐκδόσεις Τραυλός, σέ μετάφραση τῆς Θεοδώρας Θυμιοπούλου.

Ὁ Τρίν Ξουάν Τουάν γεννήθηκε στό Ἀνόι τοῦ Βιετνάμ. Ἀφού τελείωσε τό γαλλικό λύκειο τῆς Σαϊγκόν, ὁλοκλήρωσε τίς σπουδές του στό ΚAΛTEK καί τό Πρίνστον τῶν Η.Π.Α. Εἶναι καθηγητής ἀστρονομίας στό Πανεπιστήμιο τῆς Βιρτζίνια.

 

Ἄς ἀγνοήσουμε τόν πρόλογο. Πᾶμε στό πρῶτο κεφάλαιο. Τίτλος «ἀλήθεια καί ὀμορφιά». Ξεκινάει ὡς ἑξῆς: Ἕνας ἄντρας καί μιά γυναίκα. Μιά ὠραία ἀνοιξιάτικη μέρα στό Παρίσι. Σ’ ἕνα καφέ ἕνας ἄντρας ἀπολαμβάνει τήν μπίρα του καί διαβάζει ἐφημερίδα. Στό δπλανό τραπέζι, μιά γυναίκα πίνει τόν καφέ της καί χαζεύει τούς περαστικούς. Δέν ἔχουν δεῖ ὁ ἕνας τόν ἄλλον. Ξαφνικά ὁ ἄντρας γυρίζει τό κεφάλι καί τό βλέμμα του διασταυρώνεται μέ τό βλέμμα τῆς γυναίκας. Καί τότε ξεκινᾶ μιά σειρά γεγονότων. Στίς ἑπόμενες δύο καί κάτι σελίδες ὁ συγγραφέας περιγράφει μέ τή βοήθεια τῆς φυσικῆς καί τῆς βιολογίας τή διαδικασία τῆς ὄρασης, τῆς ἀκοῆς, τῆς ἐπεξεργασίας τῆς πληροφορίας. Καί τελειώνει ὡς ἑξῆς: Οἱ πρόοδοι τῆς νευροβιολογίας ἀποκαλύπτουν κάθε μέρα ὅλο καί περισσότερο τά μυστικά τοῦ ἐγκεφάλου. Αὐτή, ὅμως, πού παραμένει ἐντελῶς ἀνεξιχνίαστη εἶναι ἡ διαδικασία πού, ἀστραπιαῖα, γεννᾶ στό μυαλό τοῦ ἄντρα τή σκέψη «Τί ὄμορφη πού εἶναι!»

 

Τό βιβλίο πού ξεκινᾶ ἔτσι εἶναι ἕνα βιβλίο φυσικῆς. Σέ 512 σελίδες κειμένου καί 18 σελίδες γλωσσαρίου παρουσιάζει ὅλη τήν ἱστορία τῆς φυσικῆς, τῆς ἀστρονομίας, τῆς κοσμολογίας.

Τό πρῶτο κεφάλαιο, ὅπως εἴδαμε, λέγεται «ἀλήθεια καί ὀμορφιά». Ἀποδεικνύει πώς ὀμορφιά ὑπάρχει, ἐκτός ἀπό τήν τέχνη, καί στήν ἐπιστήμη.

Τό δεύτερο κεφάλαιο, μέ τίτλο «Τύχη καί ἀναγκαιότητα» περιγράφει τήν ἱστορία τοῦ ἡλιακοῦ μας συστήματος: πῶς δημιουργήθηκε ὁ ἥλιος, οἱ πλανῆτες, οἱ δορυφόροι, ποῦ ὀφείλονται οἱ ἰδιαιτερότητες κάποιων πλανητῶν (οἱ ἐποχές τῆς Γῆς, ἡ ἀνάποδη φορά τῆς περιστροφῆς τῆς Ἀφροδίτης κλπ), ἡ σχέση Γῆς καί Σελήνης. Τό τέλος τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ μᾶς ἑτοιμάζει γιά τήν ἑπόμενη ἔννοια τοῦ τίτλου τοῦ βιβλίου.ΧΑΟΣ!

Στό τρίτο κεφάλαιο ὁ συγγραφέας μέ ὑπέροχα παραδείγματα ἀπό διάφορες ἐπιστῆμες ὁδηγεῖ τήν σκέψη τοῦ ἀναγνώστη νά δεχτεῖ ὡς ἀπαραίτητη στή ζωή τήν ἔννοια τοῦ χάους. Ἐξηγεῖ πῶς ἔφτασαν οἱ ἐπιστήμονες ἀπό τόν ντετερμινισμό τοῦ Νεύτωνα στό χάος τοῦ Πριγκοζίν. Ἀκοῦστε τίτλους ὑποκεφαλαίων: Τό χάος τῆς καρδιᾶς, Ἄν ὑπάρχει χάος θά ὑπάρχει καί ὑγεία, Τό χρηματιστήριο καί τό χάος.

Τό ἑπόμενο κεφάλαιο μιλᾶ γιά τή συμμετρία. Ξεκινᾶ ἀπό τή γνωστή σέ ὅλους ὀπτική συμμετρία γιά νά φτάσει στή συμετρία ὕλης – ἀντιύλης, ὁμοτιμίας, καί στό βέλος τοῦ χρόνου. Καί ὅλα αὐτά μέ ὑπέροχη γραφή, ἁπλά, κατανοητά, σαφέστατα. Μέ μιά ἐμπνευσμένη ἱστορία ἑνός δημοσιογράφου τοῦ σύμπαντος μᾶς παρουσιάζει τήν ἰδέα καί τίς ἰδιότητες τῶν μελανῶν ὀπῶν, γιά νά καταλήξει στά ταξίδια στό χρόνο.

Τό πέμπτο κεφάλαιο ἀσχολεῖται μέ τό ἄτομο. Ἀναφέρει ἐν συντομίᾳ τίς θεωρίες τῶν ἀρχαίων ἑλλήνων, μνημονεύει τόν περιοδικό πίνακα τοῦ Μεντελέγιεφ καί ἀκολούθως ἀναπτύσσει τήν ἐξέλιξη τῆς ἀτομικῆς θεωρίας ἀπό τίς ἀρχές τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα μέχρι σήμερα. Θά ἀναγκαστώ νά χρησιμοποιήσω τά ἴδια ἐπίθετα γιά νά χαρακτηρίσω τή γραφή τοῦ συγγραφέα. Μέ ἐξαιρετικό καί ἐξαιρετικά ἁπλό, σαφή και κατανοητό τρόπο μᾶς ὁδηγεῖ στήν κβαντική θεωρία τοῦ ἀτόμου καί ἀναπτύσσει τήν ἀρχή τῆς ἀβεβαιότητας. Μέ μιά διασκεδαστική ἀναφορά στόν Μαρσέλ Προύστ καί στό Ἀναζητώντας τόν χαμένο χρόνο ἀναφέρει τήν θεωρία τῆς πολλαπλῆς πραγματικότητας τοῦ Σρέντιγκερ. Ἀφοῦ παρουσιάσει πολύ ἀναλυτικά τήν κρατούσα ἄποψη τῶν στοιχειωδῶν σωματιδίων καί φορέων, ἀσχολεῖται μέ τήν ἑνοποίηση τῶν δυνάμεων, ὁπότε ἀναπόφευκτα καταλήγει στή θεωρία τῶν ὑπερχορδῶν, τῶν πολλαπλῶν διαστάσεων καί τῆς ὑπερσυμμετρίας.
Τό κεφάλαιο αὐτό ἔχει κάτι τό σχεδόν μοναδικό. Ἔχω περισσότερα ἀπό εἴκοσι βιβλία τῶν ἐκδόσεων Τραυλός. Ἐδῶ, στό κεφάλαιο αὐτό, θά βροῦμε τό ἕνα ἀπό τά τρία μόνο λάθη πού ἔχω ἐντοπίσει σέ ὅλα αὐτά τά βιβλία.

Στό ἕκτο κεφάλαιο ὁ συγγραφέας χρησιμοποιεῖ ὅλα τά προηγούμενα γιά νά μᾶς ὁδηγήσει στή δημιουργία τῆς ζωῆς. Ἀκοῦστε ἀνατρεπτικές σκέψεις: Ἡ τέλεια ἑνοποίηση, ἡ ἀλάνθαστη συμμετρία, ἡ ἀπόλυτη τελειότητα θά ἦταν συνώνυμες μέ τή στειρότητα καί τόν θάνατο…Εἴμαστε ἐδῶ ἐπειδή ἡ συμμετρία ἔσπασε. Ἐδῶ ἡ φυσική δίνει τή θέση της στή βιολογία. Καί οἱ ἀπορίες αὐξάνονται. Γιά παράδειγμα: Πῶς μερικά κύτταρα τοῦ ἐμβρύου ξέρουν ὅτι πρέπει νά γίνουν κύτταρα αἵματος, ἐνῶ κάποια ἄλλα πρέπει νά ἐξελιχθοῦν καί νά γίνουν κύτταρα ὀστῶν;…Πῶς τά κύτταρα τοῦ αὐτιοῦ ξέρουν ὅτι πρέπει νά πᾶνε στό κεφάλι κι ὄχι στό στομάχι; Καί μερικές σελίδες παρακάτω ἀναρωτιέται: Πῶς εἶναι δυνατόν ἡ τύχη νά εἶναι ἡ μόνη ὑπεύθυνη γι’ αὐτήν τήν ἀδιάκοπη πορεία πρός τήν πολυπλοκότητα;

Τό ἕβδομο καί τελευταῖο κεφάλαιο λέγεται «Ἡ ἐξωλογική ἀποτελεσματικότητα τῆς σκέψης». Ἐδῶ ὁ συγγραφέας παίρνει τά ὅρια τῆς ἐπιστήμης καί τά ἐπεκτείνει μέσῳ τῆς φιλοσοφίας. Κι ἐκεῖ ἀρχίζει πάλι τίς ἀπορίες. Γιά παράδειγμα: οἱ φυσικοί νόμοι ὄχι μόνο ρυθμίστηκαν μέ τρομακτική ἀκρίβεια ὥστε νά μπορέσει νά γεννηθεῖ ἡ ζωή, ἀλλά ἐπέτρεψαν καί τήν ἐμφάνιση τῆς συνείδησης. Ἄραγε γιατί οἱ νόμοι αὐτοί ἔχουν μαθηματική φύση; Εἶναι δυνατόν ὁ ἄνθρωπος νά κατανοεῖ τό σύμπαν ἁπλῶς καί μόνο γιά νά τοῦ δώσει ἕνα νόημα;

 

Εἶχα σκοπό νά γράψω λιγότερα γιά τό βιβλίο αὐτό. Ὅμως ὁ θαυμασμός μου γιά τόν συγγραφέα, τό ὕφος του, τό εὖρος τῶν θεμάτων, τήν ἁπλότητα τῶν ἀναλύσεων, τή μετάφραση πού κάνει τό κείμενο νά ρέει εὐχάριστα, τήν ὅλη ἐπιμέλεια τοῦ κειμένου καί τῶν σχημάτων/διαγραμμάτων, ὅλα αὐτά μέ παρέσυραν.

 

Ὀφείλω νά σᾶς πῶ πώς τό βιβλίο αὐτό τό ἔχω διαβάσει πάνω ἀπό τέσσερεις φορές. Πολύ συχνά τό ἀνοίγω καί διαβάζω μερικές σελίδες. Ἀπολαμβάνω εἶναι πιό σωστό, μερικές σελίδες. Ἤ ἄλλες φορές ξαναδιαβάζω τίς (πολυάριθμες) ὑπογραμμίσεις μου. Θεωρῶ τό βιβλίο αὐτό ἀπό τά κορυφαῖα ὅσων ἔχω διαβάσει, ἄν ὄχι τό κορυφαῖο. Τό συστήνω ἀνεπιφύλακτα στόν καθένα πού θέλει νά καταλάβει τό σύμπαν καί ὅσα ξέρουμε γι’ αὐτό καί νά προβληματιστεῖ γιά τά ὅρια τῆς γνώσης μας. Εἶναι τόσο εὐκολοδιάβαστο πού ἀπευθύνεται σέ ἀναγνῶστες ἀπό 16 ἐτῶν μέχρι…ὅσο βλέπουν γιά νά διαβάσουν. Καί, ὅπως προεῖπα, εἶναι ἕνα βιβλίο πού δημιουργεῖ τήν ἀνάγκη, τήν ἐπιθυμία νά τό ξαναδιαβάζεις.

 

 

chaos2.jpg

 

 

 

 

SHARE
RELATED POSTS
Παρουσίαση της νέας ποιητικής συλλογής του Βασίλη Ν.Πη στις 2 Μαρτίου
Καρτ-ποστάλ “Τα Νησιά ΙΙ” του Βασίλη Πη, της Τζίνας Δαβιλά
Βιβλία όπως Bookia.gr: άνθρωποι με αγάπη για τα βιβλία απαντούν σε 14 ερωτήσεις
2 Σχόλια
  • Γεροτάσος
    5 Αυγούστου 2015 at 15:36

    Χαρά, η ἀγάπη πρός τή φυσική εἶναι πρωτίστως θέμα ἐμπνευσμένου καθηγητῆ γιά νά ἀναπτυχθεῖ. Καί γιά νά εὐδοκιμήσει μετά τό σχολεῖο, χρειάζονται βιβλία ὅπως τό παρόν, ὄρεξη καί χρόνος γιά παίδεμα. Ἡ ἀνταμοβή εἶναι ἡ ἐπίγνωση τοῦ μεγάλου βαθμοῦ ἀγνοίας, τόσο προσωπικῆς ὅσο καί ἐπιστημονικῆς.

  • Χαρα α.
    5 Αυγούστου 2015 at 10:55

    Ζηλεύω…
    Χαος(στο μυαλο μου) και αρμονία (στο κείμενο σας).
    Εντυπωσιάστηκα και αλλο τοςο χάθηκα, απο την παρουσίαση.
    Πόσα λιγα ξερω… Ποσο περιορισμένη γνωση πηρα… Αν και ημουν θετικής κατεύθυνσης, κανεις δεν μου έμαθε να αγαπώ την φυσική με τέτοιους τρόπους.
    Respect. Chapeau. Συγχαρητήρια και ευχαριστω!

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.