Βιβλίο

Ὁ βασιλιᾶς τοῦ ἄπειρου χώρου, του Τάσου Γέροντα

Spread the love

 

 

Τάσος Γέροντας  

 

 

 

 

 

1.jpg

 

 

“Ὁ Βασιλιᾶς τοῦ ἄπειρου χώρου” τοῦ David Berlinski, ἀπό τίς ἐκδόσεις Τραυλός. Ἔκδοση τοῦ 2015, σέ μετάφραση τοῦ Γιώργου Κυριακόπουλου, ἐπιστημονική ἐπιμέλεια τοῦ Κώστα Κλεΐδη καί ἐπιμέλεια τοῦ Νέστορα Χούνου.

 

Ὁ ὑπότιτλος τοῦ βιβλίου εἶναι “Ὁ Εὐκλείδης καί τά Στοιχεῖα του”. Στό βιβλίο του ὁ Μπερλίνσκι ἀσχολεῖται μέ τόν Εὐκλείδη καί τό μοναδικό του ἔργο, τά Στοιχεῖα (τῆς μετέπειτα ὀνομασθείσας Εὐκλείδειας Γεωμετρίας). Τό βιβλίο ἐκτείνεται σέ δέκα κεφάλαια, τά ὁποῖα καταλαμβάνουν 150 σελῖδες. Τά πρῶτα τρία εἶναι μιά εἰσαγωγή στά Στοιχεῖα καθώς καί μιά καλά τεκμηριωμένη τοποθέτησή τους ἱστορικά καί ἐπιστημονικά. Στά ἑπόμενα τέσσερα ὁ Μπερλίνσκι ἐξετάζει, ἀναλύει τμήματα τοῦ ἔργου καί τήν ἐπίδρασή του στούς μεταγενέστερους. (Συναρπαστική ἡ παρουσίαση τῆς ἀπόδειξης τοῦ Πυθαγορείου θεωρήματος!) Στό ὄγδοο καί στό ἕνατο κεφάλαιο μᾶς παρουσιάζει τήν Γεωμετρία μετά τήν Εὐκλείδειο. Τέλος, στό δέκατο κεφάλαιο ὁ Μπερλίνσκι τεκμηριώνει αὐτό πού εἶχε ἤδη πεῖ στόν πρόλογο: “Δίχως νά ἔχει ἀνακαλύψει κάτι ἀξιοσημείωτο, εἶναι ξεκάθαρο ὅτι ὁ Εὐκλείδης ἀποκάλυψε καθετί σημαντικό. Ἄν αὐτό δέν εἶναι ἀπό μόνο του ἕνα ἀριστοτεχνικό ἐπίτετυγμα, τότε τίποτε δέν εἶναι”. Λέει λοιπόν, μεταξύ ἄλλων, στό δέκατο κεφάλαιο “ὁ Εὐκλείδης πρόσφερε στούς μαθηματικούς μιά μέθοδο ἀπόδειξης καί συνεπῶς, ἕναν τρόπο ζωῆς”. Καί κλείνει τό βιβλίο λέγοντας “Γράφω γιά τόν Εὐκλείδη τόν Μέγα”.

 

Μέ τό βιβλίο αὐτό ὁ Μπερλίνσκι θέλει νά μᾶς δείξει πώς τά Στοιχεῖα τοῦ Εὐκλείδη ἀπετέλεσαν τήν ἀφετηρία γιά πολλές σκέψεις σχετικά μέ τή βάση τῆς Γεωμετρίας, τή σημασία της. Ἀπετέλεσαν ἐπίσης καί ἀφορμή γιά συγκρίσεις (καί συγκρούσεις) ὅσον ἀφορᾶ τό ποιά ἐπιστήμη εἶναι ἡ πρώτη, ἡ θεμελιώδης: ἡ Γεωμετρία ἤ ἡ Ἄλγεβρα; Κυρίως ὅμως ὁ Μπερλίνσκι μᾶς ἀποδεικνύει πώς τά Στοιχεῖα ἦταν ἡ βάση γιά σοβαρές φιλοσοφικές συζητήσεις σχετικά μέ τά ὅρια τῆς γνώσης, τῆς λογικῆς.

 

Τό ὕφος τοῦ Μπερλίνσκι μοῦ θύμισε ἐκεῖνο τοῦ Κίπ Θόρν στό “Μαῦρες τρύπες καί στρεβλώσεις τοῦ χρόνου”. Ἐκείνη ἡ ἀμεσότητα, στά ὅρια τοῦ προφορικοῦ λόγου, ἀλλά μέ περισσότερο θεατρικό στύλ, καθιστοῦν τήν ἀνάγνωση νά ρέει. Καί αὐτό τό ὕφος εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητο, ἐπειδή δέν πρόκειται γιά εὔκολο βιβλίο. Δέν ἦταν λίγες οἱ φορές πού χρειάστηκε νά ξαναδιαβάσω κάποιες προτάσεις ἤ καί παραγράφους. Ὅμως ἡ γραφή τοῦ Μπερλίνσκι καί ἡ ἐξαιρετική μετάφραση κάνουν τή μελέτη τοῦ δύσκολου βιβλίου ἀπολαυστική, ὅπως ὅταν προσπαθεῖς νά λύσεις μιά πολύ δύσκολη ἄσκηση Γεωμετρίας. Ἰδού μερικά παραδείγματα τοῦ ὕφους τοῦ συγγραφέα:

Οἱ μαθηματικοί εἶναι ἐπιφυλακτικοί σάν τίς γάτες. Καί ἐξίσου συντηρητικοί.

Ἐσεῖς οἱ καθαρολόγοι σωπᾶστε! Σέ τελική ἀνάλυση, ἡ ἀπόδειξη τοῦ Εὐκλείδη κάνει αὐτό πού πρέπει νά κάνει μιά ἀπόδειξη: ἐπιβάλλει τήν πίστη!

Λίγα λόγια γιά τήν ἔκδοση. (Πρέπει νά προσπαθήσω νά μείνω στά λίγα…). Μία λέξη: ἀριστουργηματική! Σκληρό ἐξώφυλλο (τό ὁποῖο θά προτιμοῦσα χαρτόδετο/πανόδετο), μέ κάλυμμα, ἀμφότερα μέ ἐντυπωσιακή ἀσημοτυπία, ἐξαιρετικῆς ποιότητας ὑποκίτρινο χαρτί, παντελής ἀπουσία ἀβλεψιῶν στήν ἐκτύπωση, τά σχήματα ἀκριβῶς στή θέση πού πρέπει, ἡ μετάφραση ἄψογη. Ὅμως ἐκεῖνο πού ἐμένα προσωπικά μέ συνεπῆρε εἶναι ἡ παράθεση ὅλων τῶν ἀποσπασμάτων τῶν Στοιχείων σἐ ὑποσημείωση στά ἀρχαῖα καί στό πολυτονικό, καί μάλιστα μέ χρήση τῆς βαρείας! Τό ἀποκορύφωμα εἶναι τό παράρτημα, ὅπου παρατείθενται οἱ 23 Ὁρισμοί τοῦ Εὐκλείδη στά ἀρχαῖα καί σέ νεοελληνική μετάφραση. Εἶναι κρῖμα ὅμως πού αὐτή ἡ ἀριστουργηματική ἔκδοση δέν εἶναι ἀψεγάδιαστη.Στήν ὑποσημίωση τῆς σελίδας 105 γράφει “ἔκαστον”. Μέ ψιλή! Καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐπιτιμήσω σε Νέστορ ἐπιμελητά!

 

Γιά ὅλους αὐτούς πού ἡ Εὐκλείδειος Γεωμετρία ἦταν κάτι περισσότερο ἀπό ἕνα ἀκόμα μάθημα, πού ἦταν ἀπολαυστικό παίδεμα, πού θεμελίωσε τρόπο σκέψης γιά τήν ζωή τους ὅλη, πού οἱ δυσκολίες τῶν προβλημάτων της ἀπετέλεσαν προσφιλεῖς προκλήσεις καί ὄχι ἐμπόδια, γιά ὅλους αὐτούς τό βιβλίο τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητο ἀνάγνωσμα.

 

Γιά κλείσιμο τῆς παρουσίασης, παραθέτω ἄλλα δύο ἀποσπάσματα ἀπό τό βιβλίο.

 

“Γιά πολύ καιρό, ἡ μαθητεία στήν Εὐκλείδεια Γεωμετρία ἀποτέλεσε τμήμα τοῦ οἰκουμενικοῦ προγράμματος διδασκαλίας τῆς ἀνθρωπότητας. Ἐκεῖνοι πού δέν μαγεύτηκαν ἀπό τή μελέτη της, πολύ συχνά παρατηροῦν ὅτι, ἀνεξάρτητα ἀπ’ αὐτό, ὁ εὐκλείδειος τρόπος σκέψης τούς ὠφέλησε, βελτιώνοντας τή διανοητική ὑγεία τους. Οἱ μαθητές διδάσκονται Ἄλγεβρα περίπου τήν ἴδια περίοδο πού μαθαίνουν Γεωμετρία καί, παραδόξως, σπανίως ἐπισημαίνουν τά ὀφέλη πού προσφέρη ἡ πρώτη. Ἡ Ἄλγεβρα, παραπονιοῦνται οἱ μαθητές, εἶναι ἁπλῶς ἀπωθητική.”

 

“Οἱ εὐκλείδειες κατασκευές ἦταν μιά προσπάθεια νά συλληφθεῖ σέ φυσική κίνηση μιά λογική δύναμη τοῦ μυαλοῦ. Ἔχει ξεκαθαριστεῖ. Αὐτό πού κινεῖται εἶναι τό βέλος τοῦ συλλογισμοῦ γιά τήν ἐξαγωγή συμπεράσματος. Τίποτε ἄλλο.”

 

 

SHARE
RELATED POSTS
Gerotasos
Jim Al-Khalili «Quantικά παράδο§α», τοῦ Τάσου Γέροντα
Βιβλίο: “Στην σκιά των αιώνων”, Δήμητρα Παπαναστασοπούλου- εκδόσεις Διόπτρα
gewrgakopoylos-giannhs-thumb_1.jpg
The Nowhere men / Michael Calvin, του Γιάννη Γεωργακόπουλου
3 Σχόλια
  • Χαρα α.
    7 Σεπτεμβρίου 2015 at 15:11

    Ποιος εχει δίκιο;;;
    Ο γέροντας ξερει αλλα δεν βλέπει…
    Ο νεος βλέπει αλλα δεν ξερει…

    Εςυ εισαι Ο συνδιασμος! Και βλέπεις και ξερεις…. Το δικιο και η αληθεια δεν ειναι ποτε μονο στη μια πλευρα!

  • Γεροτάςο
    7 Σεπτεμβρίου 2015 at 14:24

    Χαρά σ’ εὐχαριστῶ γιά τά σχόλια. Διαφωνῶ ὅμως γιά τήν παρατήρηση τῆς δασείς. Μόνον ἕνας γέροντας θά τό πρόσεχε.

  • Χαρα α.
    7 Σεπτεμβρίου 2015 at 13:16

    Ειλικρινά σας θαυμάζω! Αγαπούσα την Γεωμετρία στο σχολειο, αλλα η περιγραφή σας την ανεβάζει σε ..ερωτεύσιμη! Και αυτο συνδυασμένο με αγαπη και γνωση της Ελληνικής γλώσσας! Θριαμβευτικος συνδιασμος των ….δεσμών! Μπράβο!
    Υ.Γ. Η δε παρατηρητικότητα με την δασεία και την ψιλή, μονο σε ….γεροντα δεν αντιστοιχεί!

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.