ΕΥ ΖΗΝ

Ὁ ἀστερισμός τοῦ Πήγασου, τοῦ Τάσου Γέροντα

Gerotasos
Spread the love

Gerotasos

 

Τάσος Γέροντας    

 

 

 

 

 

414579-0f799438bc77664420c7386a2ade8873.jpg

 

 

Ὁ Πήγασος εἶναι ἀστερισμός τοῦ βορείου ἡμισφαιρίου, ἰδιαίτερα ἐμφανής τό φθινόπωρο. Ἐντοπίζεται ἀνάμεσα στήν Ἀνδρομέδα καί τόν Ὑδροχόο, λίγο πάνω ἀπό τήν ἐκλειπτική (1). Εὔκολα μποροῦμε νά τόν βροῦμε στόν οὐράνιο θόλο ἀπό τό χαρακτηριστικό τετράγωνο, τό ὁποῖο παριστᾶ τό σῶμα τοῦ ζώου.

 

Τό ὄνομα τοῦ ἀστερισμοῦ στά λατινικά εἶναι Pegasus, στή γενική Pegasi καί ή συντομογραφία εἶναι Peg. Εἶναι μεγάλος ἀστερισμός, 7ος στήν κατάταξη ὡς πρός τό ἐμβαδόν (2). Στόν Πήγασο ἔχουν καταμετρηθεῖ 177 ἀστέρια μεγέθους μικρότερου ἀπό 6,5 (3). Τό λαμπρότερο αὐτῶν, ὁ α Pegasi ἔχει μέγεθος μόλις 2,5. Ἐνῶ ὅμως δέν ἔχει ἐντυπωσιακά ἀστέρια, διαθέτει ἄλλα ἐνδιαφέροντα ἀντικείμενα. Ἕνα ἐξ αὐτῶν εἶναι τό ἄστρο δ Pegasi. Τό χαρακτηριστικό αὐτοῦ τοῦ ἄστρου εἶναι ὅτι… δέν ὑπάρχει. Αὐτό πού βλέπουμε ἐκεῖ εἶναι ὁ α τῆς Ἀνδρομέδας. Ἀναφέρεται ὡς δ Πήγασου ἐπειδή συμμετέχει στόν σχηματισμό τοῦ τετραγώνου.

Στόν ἀστερισμό τοῦ Πήγασου ἐντοπίζεται ἐπίσης τό σφαιρωτό σμῆνος (4) M15 ἤ NGC 7078, ἴσως τό πυκνότερο ὅλων τῶν σφαιρωτῶν σμηνῶν τοῦ Γαλαξία μας. Ἡ ἀπόστασή του ἀπό τή Γῆ ὑπολογίζεται σέ 35.000 ἔτη φωτός (5) καί ἡ διάμετρός του σέ 140 ἔτη φωτός.

Στόν ἀστερισμό τοῦ Πήγασου βρίσκεται ὁ ἀστέρας, γύρω ἀπό τόν ὁποῖο ἐντοπίστηκε γιά πρώτη φορά ἐξωηλιακός πλανήτης (6) τό 1995. Ἡ ἀνακάλυψη αὐτή θεωρεῖται ὁρόσημο γιά τήν σύγχρονη ἀστρονομία.

Τό πιό ἐντυπωσιακό ὅλων στόν Πήγασο, τό ὁποῖο ὅμως εἶναι ὁρατό μόνον σέ μεγάλα τηλεσκόπια, εἶναι ὁ σταυρός τοῦ Ἀινστάιν. Πρόκειται γιά ἕνα κβάζαρ (7) τό ὁποῖο, στό ὀπτικό μας πεδίο, βρίσκεται ἀκριβῶς πίσω ἀπό τόν πυρῆνα τοῦ ἀμυδρότατου γαλαξία CGCG 378-15 καί ὁ ὁποῖος δρᾷ ὡς βαρυτικός φακός. Τί σημαίνει αὐτό; Τό βαρυτικό πεδίο τοῦ γαλαξία κάμπτει τό φῶς πού προέρχεται ἀπό τόν κβάζαρ και που κατευθύνεται προς το μέρος μας, με τρόπο ώστε να εμφανίζεται στα τηλεσκόπια των αστρονόμων ένα τετραπλό είδωλο του κβάζαρ, τό ὁποῖο σχηματίζει ἕναν σχεδόν τέλειο σταυρό (μέ τόν γαλαξία στό κέντρο του), ἀπό ὅπου καί ἡ ὀνομασία.

 

Ὁ ἐπιβλητικός ἀστερισμός τοῦ Πήγασου δέν παρίστανε πάντοτε, ὅπως θά πίστευε κανείς, τό γνωστό μας κατάλευκο φτερωτό ἄλογο. Τά παλαιότερα κείμενα τόν ἀναφέρουν σκέτο «Ἵππο» ἤ «Ἱερό Ἵππο», κατά τόν Ἄρατο. Ἄλλα ὀνόματα πού τοῦ ἔχουν δοθεῖ εἶναι «Λιβύς Ἵππος» ἤ ἀκόμη καί «Ἡμιφανής Λιβύς Ἵππος». Μόνον ἀπό τήν κλασική ἐποχή καί μετά ὁ ἀστερισμός ἀρχίζει νά ταυτίζεται μέ τόν μυθολογικό ἱπτάμενο Πήγασο, καρπό τοῦ ἔρωτα τῆς γοργόνας Μέδουσας καί τοῦ θεοῦ Ποσειδώνα. Ὅταν ὁ Περσέας ἀποκεφάλισε τή Μέδουσα, πού εἶχε καταστήσει ἔγκυο ὁ Ποσειδώνας, ξεπήδησαν ἀπό τήν τομή ὁ Χρυσάωρας, πατέρας τοῦ Γυριόνη καί ὁ Πήγασος, τό φτερωτό ἄλογο. Κατά μία μαρτυρία, ὁ Πήγασος γεννήθηκε ἀπό τό αἷμα πού ἔπεσε στή θάλασσα. Τότε ὁ Περσέας, ἱππεύοντας αὐτόν, κατάφερε νά διαφύγει τήν καταδίωξη τῶν ἄλλων δύο γοργόνων, ἀδελφῶν τῆς Μέδουσας ἤ, μέ τήν πιό συνηθισμένη μορφή τοῦ μύθου, μέ τά φτερωτά σανδάλια του. Συνεπώς ὁ Πήγασος ἦταν γιός τοῦ Ποσειδώνα καί τῆς Μέδουσας. Κατά τόν Ἡσίοδο, τό ὄνομά του ὀφείλεται στίς “Πηγές” τοῦ Ὠκεανού ὅπου εἶχε γεννηθεῖ, ἔτσι τό ὄνομα φέρεται νά ἔχει σχέση μέ πηγές. Ὁ Πήγασος, φτερωτός ὅπως ἦταν, ἀνῆλθε στόν Ὄλυμπο, τήν ἕδρα τῶν Ἀθανάτων καί διέμενε στήν ὑπηρεσία τοῦ Δία χρησιμοποιούμενος γιά τήν μεταφορά τῶν κεραυνῶν ἀπό τό ἐργαστήριο τοῦ Ἥφαίστου μέχρι τόν Όλυμπο. (Θεογονία 281-286, Ἀπολλόδωρος ΙΙ 3, 4). Τό «μεγάλο τετράγωνο» τοῦ Πήγασου, λόγῳ γειτνίασης μέ τόν ἀστερισμό τοῦ Ὑδροχόου, σέ ἀρκετά παλαιά κείμενα ταυτίζεται μέ τήν ὑδρία πού κουβαλάει ὁ τελευταῖος. Ἐπίσης πρέπει νά ἀναφέρουμε ὅτι, σύμφωνα μέ κάποιες χριστιανικές ἐκδοχές, ὁ ἀστερισμός τοῦ Πήγασου δέν εἶναι παρά ὁ πῶλος ὄνος, πάνω στόν ὁποῖο ὁ Χριστός μπῆκε στήν Ἰερουσαλήμ.

 

Αὐτά γιά τό λευκό φτερωτό ἄλογο. Αὐτά γιά φέτος. Μετά τίς γιορτές, τήν Δευτέρα 8 Ἰανουαρίου θά δοῦμε τόν ἀστερισμό τῆς Ἀνδρομέδας, ὁ ὁποῖος καί μυθολογικά καί ἀστρονομικά εἶναι στενά συνδεδεμένος μέ τόν Πήγασο. Μέχρι τότε, σᾶς εὔχομαι ὁλόψυχα νά περάσετε ὄμορφα. Καλά Χριστούγεννα καί εὐτυχισμένο τό 2018!

 

Ἑρμηνεῖες ἐννοιῶν

 

(1) Ἡ ἐκλειπτική εἶναι ἡ νοητή γραμμή πού διαγράφει ὁ Ἥλιος στήν οὐράνια σφαίρα, καθώς αὐτός ἀλλάζει θέση στόν οὐρανό κατά τή διάρκεια ἑνός ἔτους.

 

(2) Ἔκταση ἀστερισμῶν καί κατάταξη. Οἱ ἐκτάσεις τῶν ἀστερισμῶν μετρῶνται μέ βάση τά ὅριά τους, ὅπως καταρτίστηκαν ἀπό τόν Ἑζέν Ντελπόρτ τό 1930 ἐκ μέρους τῆς Διεθνοῦς Ἀστρονομικῆς Ἑταιρίας καί δημοσιεύτηκαν στό Délimitation scientifique des constellations (Τύπος Πανεπιστημίου Κέμπριτζ). Μετρῶνται σέ τετραγωνικές μοῖρες.

 

(3) Τό φαινόμενο μέγεθος εἶναι μία μέτρηση τῆς φαινόμενης λαμπρότητας ἑνός οὐρανίου σώματος, (ἄστρου, πλανήτη κλπ) ὅπως φαίνεται ἀπό ἕναν παρατηρητή στή Γῆ. Ὅσο λαμπρότερο φαίνεται ἕνα σῶμα, τόσο μικρότερη εἶναι ἡ ἀριθμητική τιμή τοῦ φαινομένου μεγέθους. Πρῶτος τό καθιέρωσε ὁ Ἵππαρχος, ὁ ὁποῖος κατέταξε ὅλους τούς ὁρατούς ἀστέρες σέ 6 μεγέθη. 1ου μεγέθους εἶναι οἱ λαμπρότεροι καί 6ου οἱ ἀμυδρότεροι. Τά πολύ φωτεινά οὐράνια σώματα ἀπέκτησαν ἀρνητικούς ἀριθμούς φαινόμενου μεγέθους (μέ τή λογική ὅτι οἱ ἀρνητικοί ἀριθμοί εἶναι μικρότεροι ἀπό τούς θετικούς). Ἡ Ἀφροδίτη ἔχει –4.4, ἡ Πανσέληνος –12.5 καί ὁ Ἥλιος ἔχει –26.7.

 

(4) Σφαιρωτό σμῆνος ἤ σφαιρωτό αστρικό σμῆνος ὀνομάζεται μία σχετικῶς πυκνή συγκέντρωση ἀστέρων μέ σφαιρικό ἤ σχεδόν σφαιρικό σχῆμα, πού περιφέρεται γύρω ἀπό τό κέντρο ἑνός γαλαξία ὡς δορυφόρος του. Πρόκειται γιά μεγάλες ὁμάδες ἀστεριῶν, οἱ ὁποῖες δημιουργοῦνται καί συντηροῦνται λόγῳ τῆς βαρυτικῆς ἕλξης τῶν μελῶν τους. Ἀποτελοῦνται ἀπό μερικές δεκάδες χιλιάδες ἕως καί ἕνα ἑκατομμύριο ἀστέρια.

 

(5) Τό Ἔτος Φωτός (ly – light year) εἶναι μονάδα μέτρησης τῶν ἀστρικῶν ἀποστάσεων. Ὁρίζεται ὡς ἡ ἀπόσταση πού διανύει τό φως μέ τήν ταχύτητά του (300 χιλιάδες χιλιόμετρα ἀνά δευτερόλεπτο) στό κενό, σέ ἕνα γήινο ἔτος. Ἰσοῦται περίπου μέ 9.5 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα ἤ 9.460.528.404.879.000 μέτρα. Γιά μία πληρέστερη εἰκόνα, ὁ Ἥλιος ἀπέχει μόλις ὀκτώ λεπτά φωτός.

 

(6) Ἐξωηλιακός πλανήτης ἤ ἐξωπλανήτης ὀνομάζεται κάθε πλανήτης πού δέν ἀνήκει στό δικό μας Ἡλιακό Σύστημα, δέν περιφέρεται δηλαδή γύρω ἀπό τόν Ήλιο ἀλλά γύρω ἀπό ἄλλον ἀστέρα.

 

(7) Ὡς κβάζαρ (quasar, προφορά στά ἀγγλικά «κουέιζαρ», σύντμηση ἀπό τή φράση QUASi-stellAR object ή QSO) ἐννοεῖται κάθε ἐξαιρετικά λαμπρός καί μακρινός ἐνεργός γαλαξιακός πυρήνας, ὁ ὁποῖος ἐμφανίζεται στό ὁρατό φῶς ὡς σημειακή πηγή (σάν στέρας), παρά ὡς ἐκτεταμένο σῶμα (ὅπως συμβαίνει μέ τούς γαλαξίες). Ἀπό ἐκεῖ προέρχεται καί ἡ ὀνομασία τῶν κβάζαρ, ἀφοῦ quasi-stellar σημαίνει «παρόμοιος μέ ἀστέρα». Οἱ ἐνεργοί γαλαξιακοί πυρῆνες εἶναι ἀστροφυσικά ἀντικείμενα, τά ὁποῖα συνδέονται μέ τά κέντρα γαλαξιῶν, στά ὁποῖα παρατηροῦνται φαινόμενα μή ἀστρικῆς προέλευσης.

 

Ακολουθεί έκθεση εικόνων του Αστερισμού Πήγασος από λήψεις δορυφόρων κυρίως:  


Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.
The article expresses the views of the author iPorta.gr

Βιβλίο: ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΣΕ ΔΕΚΑ ΠΡΑΞΕΙΣ”, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΙΛΝΤΙΣΙ

SHARE
RELATED POSTS
Η μυστηριακή σαγήνη της αραιότητας, του Αννίκερι
Φτάσαμε στόν Ὑδροχόο, τοῦ Τάσου Γέροντα
Σελίδες ημερολογίων: Λέξεις, της Δέσποινας Κοντάκη

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.