Ανοιχτή πόρτα

Ἀστερισμοί, μέρος πρῶτο: Μεγάλη Ἄρκτος, τοῦ Τάσου Γέροντα

Gerotasos
Spread the love

Gerotasos

 

Τάσος Γέροντας    

 

 

 

 

 

 

megali_arktos-1.jpg

 

 

 

Πολλές φορές σοῦ ἔχω δείξει φωτογραφίες οὐρανίων σωμάτων, πλανητῶν, ἀστέρων, τῆς Σελήνης, σπανιότερα δέ καί ἀστερισμῶν. Νομίζω πώς εἶναι καιρός νά σοῦ μιλήσω γιά τούς ἀστερισμούς. Ὄχι γιά ὅλους προφανῶς! Θά διαλέξω τούς περισσότερο ἐμφανεῖς καί γνωστούς.
Ξεκινᾶμε μέ τήν Μεγάλη Ἄρκτο. Εἶναι ἕνας ἀπό τούς δύο πλέον ἀναγνωρίσιμους ἀστερισμούς πού φαίνονται στόν οὐρανό τῆς Ἑλλάδας. Τόν ἐντοπίζουμε εὔκολα κοιτάζοντας πρός τόν Βορρᾶ. Ἔχει τό χαρακτηριστικό σχῆμα τῆς κατσαρόλας μέ χειρολαβή. Πρώτη προφανής ἀπορία: τί σχέση ἔχει τό σχῆμά της μέ τή μορφή τῆς ἀρκούδας;

Αὐτά τά ἑπτά ἀστέρια πού βλέπουμε στό χαρακτηριστικό σχῆμα εἶναι ἕνα μικρό μόνον μέρος ὅλου τοῦ ἀστερισμοῦ. Τό πλῆρες σχῆμά του φαίνεται στήν εἰκόνα.

 

Δεκαεννέα ἀστέρια ἀπαρτίζουν τό μεγαλύτερο μέρος τοῦ ἀστερισμοῦ. Σύμφωνα μέ τούς ἀστρονομικούς χάρτες, ἡ Μεγάλη Ἄρκτος καταλαμβάνει τήν τρίτη μεγαλύτερη ἔκταση στόν οὐράνιο θόλο.

 

Τό μεσαῖο καί πιό φωτεινό ἀστέρι τῆς οὐρᾶς, τό ἐπισήμως ὀνομαζόμενο ζ Ursae Majoris, ἀποκαλεῖται Μίζαρ. Δίπλα του φαίνεται ἀμυδρά ἕνα ἄλλο ἀστέρι, ὁ Ἀλκόρ (80 Ursae Majoris). Τό ἀστέρι αὐτό τό χρησιμοποιοῦσαν στήν ἀρχαιότητα οἱ ἀξιωματικοί γιά νά ἐλέγχουν ἄν οἱ στρατιῶτές τους βλέπουν καλά. Εἶναι καλή δοκιμή καί γιά τή δική σου ὅραση: ἄν μπορεῖς νά τό διακρίνεις, ἔχεις πολύ καλή ὅραση. Γιά τόν λόγο αὐτό ὁ Ἀλκόρ ἀποκαλεῖται καί Δοκιμή.

 

Τήν Μεγάλη Ἄρκτο ὁ Ὅμηρος τήν ὀνομάζει καί Ἑλίκη λόγῳ τῆς συνεχοῦς περιστροφῆς της γύρω ἀπό τόν Βορρᾶ, ἐνῷ οἱ Ρωμαῖοι τήν ὀνόμαζαν Ἄροτρο καί τά ἑπτά ἀστέρια πού τήν ἀπαρτίζουν Ἑπτά Βόες. Ἀπό αὐτούς πῆρε το ὄνομά του ὁ γειτονικός ἀστερισμός τοῦ Βοώτη (ὁ βοσκός τών βοδιῶν).

 

Ἐκτός τῶν προηγουμένων, ἡ Μεγάλη Ἄρκτος ἔχει καί πολλές λαϊκές ὀνομασίες. Ἔτσι στόν Μεσαίωνα τήν ἀποκαλοῦσαν Ἄμαξα τοῦ Δαβίδ, Κιβωτό τοῦ Νῶε. Ὁ Σίλλερ τήν ὀνομάζει Πλοιάριο τοῦ Ἁγίου Πέτρου. Ὁ λαός μας τήν λέει ἀκόμα Ἀναποδοκάραβο, Κάραβο, Ἀλέτρι, Ἀλετροπόδι, Συμπεθεριό, Κλέφτη, Ἑφτά Ἀδέλφια καθώς καί Χορό τῶν Ἑφτά Παρθένων.

 

Τό ὄνομα τοῦ ἀστερισμοῦ ἔχει τή ρίζα του στην ἑλληνική μυθολογία. Ὁ Δίας ἔβαλε στό μάτι τήν πανέμορφη νύμφη Καλλιστώ, τήν μονάκριβη κόρη τοῦ Λυκάονα, βασιλιᾶ τῆς Ἀρκαδίας μέ τούς 50 γιούς. Ἡ Καλλιστώ ἀπό τήν ἐρωτική σχέση μέ τόν Δία γέννησα τόν ἥρωα Ἀρκάδα, γενάρχη τῶν Ἀρκάδων. Ὅμως αὐτή ἡ σχέση προκάλεσε τή ζήλια καί τήν ὀργή τῆς Ἥρας. Γιά νά τούς ἐκδικηθεῖ, μεταμόρφωσε τήν πεντάμορφη Καλλιστώ σέ ἀρκούδα, τό πιό ἄσχημο ζῶο τοῦ ζωικοῦ βασιλείου. Ἡ Καλλιστώ, μεταμορφωμένη σέ ἀρκούδα περιπλανιόταν γιά χρόνια μέσα στά πυκνά δάση τῆς Ἀρκαδίας. Κάποτε συνάντησε, παλικάρι πιά, τόν γιό της τόν Ἀρκάδα. Ἐπηρεασμένη ἀπό τήν μητρική της ἀγάπη καί λησμονῶντας ὅτι εἶναι ἀρκούδα, ἔτρεξε νά τόν ἀγκαλιάσει. Ὁ Ἀρκάδας, ὅπως ἦταν φυσικό, δέν ἀναγνώρισε τήν μάνα του, παρά μόνον εἶδε μιάν ἀρκούδα νά τοῦ ἐπιτίθεται. Σήκωσε τότε τό δόρυ του γιά νά τήν σκοτώσει. Βλέποντας τή σκηνή ὁ Δίας καί γιά νά προλάβει τή μητροκτονία, μεταμόρφωσε τόν Ἀρκάδα σέ ἀρκουδάκι. Μόνον τότε τό μικρό ἀρκουδάκι ἀναγνώρισε τήν μητέρα του κι ἔτρεξε χαρούμενο νά κυλιστεῖ στά πόδια της. Γιά νά γλιτώσει τήν μάνα μέ τό μικρό της ὁριστικά ἀπό τήν ὀργή τῆς Ἥρας, ὁ Δίας τούς ἔστειλε στόν οὐρανό, γιά νά χαίρονται αἰωνίως τίς νύχτες ὁ ἕνας κοντά στόν ἄλλον. Ἡ ζήλεια ὅμως τῆς Ἥρας δέν σταμάτησε ἐδῶ. Ἀφού ἔκανε μιά ζωηρή σκηνή στόν Δία γιά τήν τιμή πού ἐπιφύλαξε στήν ἀγαπημένη του, ἔστειλε τήν Θέτιδα νά διατάξει τόν Ὠκεανό, πού ἀντιπροσώπευε τόν οὐρανό, νά μήν ἐπιτρέψει ποτέ στούς ἀστερισμούς αὐτούς νά βροῦν ξεκούραση στούς κόλπους του. Ἀπαγόρευσε λοιπόν στούς δύο αὐτούς ἀστερισμούς νά ἀνατέλλουν καί νά δύουν, ἔτσι ὥστε νά μήν λούζονται ποτέ στά ὑγρά βασίλεια τοῦ Ὠκεανοῦ καί νά μήν ξεκουράζονται. Ἔγιναν δηλαδή ἀειφανεῖς ἀστερισμοί.

 

Ἐνώνοντας τούς ἀστέρες α Ursae Majoris καί β Ursae Majoris, αὐτούς πού σχηματίζουν τήν ἐξωτερική πλευρά τῆς κατσαρόλας, καί προεκτείνοντας τήν εὐθεία τους πρός τό πάνω μέρος τῆς κατσαρόλας, βρίσκουμε τόν Πολικό Ἀστέρα. (Σέ φαινόμενη ἀπόσταση πέντε φορές τό μῆκος α-β Ursae Majoris). Κατά προσέγγιση ἐκεῖ εἶναι ὁ Βορρᾶς. Ὁ Πολικός Ἀστέρας ἀνήκει στήν Μικρή Ἄρκτο καί θά μιλήσουμε γι’ αὐτόν ἐκτενέστερα τήν ἑπόμενη φορά. Ἡ θέση του στή διάρκεια τοῦ ἔτους εἶναι σχεδόν ἀμετάβλητη. Γύρω ἀπό αὐτόν μοιάζει νά περιστρέφεται ἡ Μεγάλη Ἄρκτος, παίρνοντας διαφορετική θέση ἀνάλογα μέ τήν ἐποχή. Πάντα ὅμως αὐτοί οἱ δύο ἀστερισμοί εἶναι ὁρατοί ἀπό τό βόρειο ἡμισφαίριο.

 

Αὐτά τά λίγα γιά τήν Μεγάλη Ἄρκτο. Θά ἀκολουθήσει ἡ Μικρή Ἄρκτος. Μέχρι τότε βγές ἔξω τό βράδυ, στρέψε τά μάτια στόν οὐράνιο θόλο καί ψάξε. Ἄσε τό μυαλό σου να πλανηθεῖ στό διάστημα. Ὑπάρχει πολλή ὀμορφιά ἐκεῖ πάνω!

 

* Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.  

The article expresses the views of the author

 iPorta.gr

 


Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.
The article expresses the views of the author iPorta.gr

Βιβλίο: ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΣΕ ΔΕΚΑ ΠΡΑΞΕΙΣ”, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΙΛΝΤΙΣΙ

SHARE
RELATED POSTS
«Νιώθουμε προσβεβλημένοι» δηλώνουν οι Μαορί (Μετά την παρέλαση μαθητών στη Νέα Φιλαδέλφεια), του Κωστή Α.Μακρή
llll.png
Άι- Νικόλα μου, προσοχή…, του Νίκου Βασιλειάδη
Άλματα 108 εκπαιδευόμενων Αλεξιπτωτιστών υπό το βλέμμα του Αρχηγού ΓΕΣ Αντγου Αλκιβιάδη Στεφανή

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.