ΕΥ ΖΗΝ

Ἀστερισμοί μέρος 22ο: ὁ Λέων, τοῦ Τάσου Γέροντα

Gerotasos

 

Gerotasos

 

Τάσος Γέροντας    

  

 

 

 

 

 

 

 

 

leo-constellation.jpg

 

 

 

Ὁ Λέων εἶναι ἕνας ἀπό τούς πιό μεγάλους καί εὐδιάκριτους ἀστερισμούς τοῦ ἀνοιξιάτικου οὐρανοῦ. Μεσουρανεῖ τόν Ἀπρίλιο. Γιά νά τόν ἐντοπίσουμε χησιμοποιοῦμε πάλι τήν Μεγάλη Ἄρκτο. Ἀπό τά ἀστέρια πού σχηματίζουν τά πλαϊνά τῆς «κατσαρόλας», παίρνουμε τά δύο ἀπό τά ὁποῖα ξεκινᾷ τό «χερούλι». Τά προεκτείνουμε πρός τόν «πάτο» τῆς κατσαρόλας. Σέ περίπου ὀκταπλάσια ἀπόσταση θά συναντήσουμε ἕνα πολύ φωτεινό ἀστέρι. Εἶναι ὁ Βασιλίσκος, τό πιό φωτεινό ἄστρο τοῦ Λέοντος.

 

Ὁ ἀστερισμός τοῦ Λέοντος εἶναι γνωστός ἀπό τήν ἀρχαιότητα. Τό ὄνομά του στά λατινικά εἶναι Leo, τό ἴδιο καί ἡ συντομογραφία, ἐνῶ ἡ γενική εἶναι Leonis. Εἶναι σχετικά μεγάλος σέ ἔκταση ἀστερισμός, 12ος στήν κατάταξη (1) καί ἔχουν μετρηθεῖ 123 ἀστέρια μεγέθους μικρότερου ἀπό 6,5 (2). Διαθέτει ἀρκετούς διπλούς καί πολλαπλούς ἀστέρες (3).

 

Τό πιό φωτεινό ἀστέρι τοῦ Λέοντος εἶναι ὁ Βασιλίσκος, α Leonis ἤ Regulus. Εἶναι τριπλός ἀστέρας μέ φαινόμενο μέγεθος τοῦ πρωτεύοντος μόλις 1,35. Θεωρεῖται ὁ λιγότερο φωτεινός ἀστέρας πρώτου μεγέθους στόν οὐρανό, 13,4 φορές λιγότερο φωτεινός ἀπό τόν Σείριο, τόν φωτεινότερο ὅλων. Ἡ μάζα του εἶναι 3,5 ἕως 4 φορές μεγαλύτερη τῆς ἡλιακῆς, ἀλλά εἶναι πολύ νεότερος ἀπό τόν Ἥλιο: ἔχει ἡλικία μικρότερη ἀπό 400 ἑκατομμύρια χρόνια καί πιθανότατα μόλις 50 ἑκατομμύρια. Ἀπέχει ἀπό ἐμᾶς περίπου 77,5 ἔτη φωτός (4).

 

Περιστρέφεται ταχύτατα γύρω ἀπό τόν ἑαυτό του, μέ ἀποτέλεσμα νά ἔχει ἔντονα πεπλατυσμένο σχῆμα. Τόσο ὥστε οἱ πολικές περιοχές του νά ἔχουν ἐπιφανειακή θερμοκρασία ἀρκετά μεγαλύτερη ἀπό τίς περιοχές τοῦ ἰσημερινοῦ του (15.400 ἔναντι 10.300 βαθμούς K), καί ἄρα νά εἶναι 5 φορές λαμπρότερες. Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες τόν ὀνόμαζαν Καρδιά τοῦ Λέοντος.

 

Ὁ Ἵππαρχος τό ἀποκαλεῖ «μόνον ὁ ἐν τῇ καρδίᾳ», ενῶ ὁ Πτολεμαῖος, ἐπειδή ἦταν βασιλικό ἄστρο τό ὀνόμασε Βασιλίσκο, μετάφραση τοῦ ὁποίου εἶναι ἡ ὀνομασία Ρηγούλος, πού τοῦ δόθηκε ἀπό τόν Κοπέρνικο. Πραγματικά, οἱ ἀρχαῖοι Πέρσες θεωροῦσαν τόν Βασιλίσκο ὡς τόν ἀρχηγό τῶν τεσσάρων βασιλικῶν ἄστρων, τῶν τεσσάρων φυλάκων τοῦ οὐρανοῦ, πού τό καθένα κυβερνοῦσε τό 1/4 τῆς οὐράνιας σφαίρας. Αὐτά ἦσαν: ὁ Βασιλίσκος (α Leonis), ὁ Λαμπαδίας (α Tauri), ὁ Ἀντάρης (α Scorpii) καί ἡ Φομαλχώ (α Piscis Austrini, Νότιος Ἰχθύς).

 

Ἕνα ἄλλο φωτεινό ἄστρο τοῦ Λέοντος εἶναι ὁ Ντενέμπολα, ὁ β Leonis. Βρίσκεται στό ἀνατολικό μέρος τοῦ ἀστερισμοῦ. Ἔχει φαινόμενο μέγεθος 2,11 καί βρίσκεται περίπου 36 ἔτη φωτός μακρυά μας. Τό ὄνομα «Ντενέμπολα» προέρχεται ἀπό τή σύντμηση τῆς ἀραβικῆς φράσης Danab al-asad, πού σημαίνει «ἡ οὐρά τοῦ λιονταριοῦ», ἀπό τή θέση τοῦ ἀστέρα στόν ἀστερισμό (βλ. καί τόν Ντενέμπ στόν ἀστερισμό τοῦ Κύκνου, ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἀντιστοιχεῖ στήν οὐρά τοῦ πουλιοῦ). Ὁμοίως οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ὀνόμαζαν τόν ἀστέρα Ἀλκαία, λέξη πού σημαίνει τό ἴδιο ἀλλά καί γενικότερα οὐρά ζώου.

 

Ὁ Λέων εἶναι, σύμφωνα μέ τή μυθολογία μας, τό λιοντάρι τῆς Νεμέας πού σκοτώθηκε ἀπό τόν Ἡρακλῆ καί κατέληξε στόν οὐρανό. Τό λιοντάρι αὐτό ζοῦσε στήν περιοχή τῆς Νεμέας καί σκόρπιζε τόν φόβο. Ἦταν ἀπόγονος τοῦ Τυφῶνος καί τῆς Ἔχιδνας ἤ τοῦ Ὄρθρου καί τῆς Χίμαιρας. Ὑπάρχει ἀκόμα ἡ ἄποψη ὅτι ἔπεσε ἀπό τή Σελήνη καί ἦταν ἀπόγονος τοῦ Δία καί τῆς Σελήνης. Ἡ θανάτωση τοῦ Λέοντος καί ἡ ἐκδορά του ἦταν ὁ πρῶτος ἆθλος πού ἀνατέθηκε στόν Ἡρακλῆ ἀπό τόν Εὐρυσθέα. Ὁ Λέων εἶχε πολύ σκληρό δέρμα, τό ὁποῖο δέν μποροῦσε νά τρυπηθεῖ ἀπό ὅπλο. Ὁ Ἡρακλῆς χρησιμοποίησε στήν ἀρχή τό τόξο καί τό σπαθί του, χωρίς ἀποτέλεσμα. Τελικά πάλεψε ὁ ἴδιος μέ γυμνά χέρια μέ τό θηρίο καί τό ἔπνιξε. Στή συνέχεια προσπάθησε νά τό γδάρει, ἀλλά καί αὐτό στάθηκε ἀδύνατο. Ἡ θεά Ἀθηνᾶ τοῦ συνέστησε νά χρησιμοποιήσει τά δόντια τοῦ ἴδιου τοῦ ζώου, ὅπως καί ἔκανε ὁ Ἡρακλῆς, καταφέρνοντας τελικά νά τοῦ πάρει τό δέρμα, τή λεοντή. Ἀπό τότε τήν φοροῦσε ὡς χιτῶνα, κι ἔτσι πάντοτε εἰκονίζεται.

 

Νεώτεροι ὅμως, ἐπειδή τό λιοντάρι εἶναι ὁ βασιλιάς τῶν ζώων, τό συνδέουν μέ τόν Δία, ἐνῶ ἄλλοι τό συνδέουν μέ τόν ἥλιο, ἐπειδή ὁ ἥλιος εἶναι τό σύμβολο τῆς νίκης καί τῆς ὑπεροχῆς. Ἐπιγραφές μέ ἀναφορές σέ ἥλιο καί σέ λιοντάρια ὑπάρχουν σέ μεγάλο ἀριθμό καί στήν Αἴγυπτο. Ἐκεῖ ἀνευρίσκονται σέ τάφους Φαραώ καί σέ πυραμίδες, περιγραφές καί εἰκόνες κάποιων Φαραώ μέ κεφάλια λιονταριῶν νά κοιτοῦν πρός τό φῶς, τό ὁποῖο προέρχεται ἀπό τήν Ἀνατολή. Τρανταχτό ἐπίσης παράδειγμα εἶναι ἡ Σφίγγα, πού εἶναι ἕνα μεγάλο λιοντάρι μέ κεφάλι κάποιου Φαραώ.

 

Ἀξίζει ὅμως ἐδῶ νά ἀναφέρουμε μιά σπουδαία πληροφορία. Πρίν ἀπό 5.000 χρόνια ὁ ἀστερισμός τοῦ Λέοντα μεσουρανοῦσε ἀκριβῶς τό μεσοκαλόκαιρο, τότε, στήν μεγάλη κάψα τοῦ καλοκαιριοῦ. Στούς Αἰγύπτιους ὁ ἀστερισμός πῆρε τή μορφή αὐτή τοῦ λέοντος ἐπειδή, ὅπως μᾶς λέει ὁ Πλίνιος, τά λιοντάρια κατέβαιναν στόν Νεῖλο γιά νά ξεδιψάσουν καί νά βροῦν δροσιά. Ἔτσι συνδέθηκε σιγά σιγά μέ τήν ἰσχυρή ζέστη, θεωρῶντας μάλιστα ὅτι δείχνει τήν ἀγριάδα του, ὅπως ἀκριβῶς ὁ Ἥλιος δείχνει τή δύναμή του ἐκείνη τήν περίοδο. Δέν εἶναι τυχαῖο λοιπόν πού οἱ ἀρχαῖοι ἰατροί ἔλεγαν ὅτι ὅταν ὁ ἥλιος εἶναι στόν ἀστερισμό τοῦ Λέοντος, τό φάρμακο γίνεται φαρμάκι καί ἀκόμη καί τό μπάνιο εἶναι ἐπικίνδυνο! Μπορεῖ βέβαια νά μήν ὑπῆρχε τότε τρύπα τοῦ ὄζοντος, ἀλλά ὑπῆρχε ὁ ἥλιος τοῦ Λέοντος. Πάντως τό μήνυμα ἦταν τό ἴδιο: προφυλαχτεῖτε ἀπό τήν ὑπερβολική ακτινοβολία.

 

Τέλος, νά ἀναφέρουμε ὅτι γιά τούς χριστιανούς τοῦ μεσαίωνα, οἱ ὁποῖοι ἐπιχείρησαν νά ἀποδώσουν στούς ἀστερισμούς βιβλικές εἰκόνες καί ὀνόματα, ὁ Λέων παριστοῦσε ἕνα ἀπό τά λιοντάρια πού βρίσκονταν στόν λάκκο μέ τόν Δανιήλ.

 

Τό ταξίδι στόν οὐράνιο θόλο τῆς νύχτας συνεχίζεται τήν ἑπόμενη Δευτέρα μέ τόν ἀστερισμό (καί μόνον) τοῦ Καρκίνου.

 

Ἑρμηνεῖες ἐννοιῶν

 

(1) Ἔκταση ἀστερισμῶν καί κατάταξη. Οἱ ἐκτάσεις τῶν ἀστερισμῶν μετρῶνται μέ βάση τά ὅριά τους, ὅπως καταρτίστηκαν ἀπό τόν Ἑζέν Ντελπόρτ τό 1930 ἐκ μέρους τῆς Διεθνοῦς Ἀστρονομικῆς Ἑταιρίας καί δημοσιεύτηκαν στό Délimitation scientifique des constellations (Τύπος Πανεπιστημίου Κέμπριτζ). Μετρῶνται σέ τετραγωνικές μοῖρες.

 

(2) Τό φαινόμενο μέγεθος εἶναι μία μέτρηση τῆς φαινόμενης λαμπρότητας ἑνός οὐρανίου σώματος, (ἄστρου, πλανήτη κλπ) ὅπως φαίνεται ἀπό ἕναν παρατηρητή στή Γῆ. Ὅσο λαμπρότερο φαίνεται ἕνα σῶμα, τόσο μικρότερη εἶναι ἡ ἀριθμητική τιμή τοῦ φαινομένου μεγέθους. Πρῶτος τό καθιέρωσε ὁ Ἵππαρχος, ὁ ὁποῖος κατέταξε ὅλους τούς ὁρατούς ἀστέρες σέ 6 μεγέθη. 1ου μεγέθους εἶναι οἱ λαμπρότεροι καί 6ου οἱ ἀμυδρότεροι. Τά πολύ φωτεινά οὐράνια σώματα ἀπέκτησαν ἀρνητικούς ἀριθμούς φαινόμενου μεγέθους (μέ τή λογική ὅτι οἱ ἀρνητικοί ἀριθμοί εἶναι μικρότεροι ἀπό τούς θετικούς). Ἡ Ἀφροδίτη ἔχει –4.4, ἡ Πανσέληνος –12.5 καί ὁ Ἥλιος ἔχει –26.7.

 

(3) Τό Ἔτος Φωτός (ly – light year) εἶναι μονάδα μέτρησης τῶν ἀστρικῶν ἀποστάσεων. Ὁρίζεται ὡς ἡ ἀπόσταση πού διανύει τό φως μέ τήν ταχύτητά του (300 χιλιάδες χιλιόμετρα ἀνά δευτερόλεπτο) στό κενό, σέ ἕνα γήινο ἔτος. Ἰσοῦται περίπου μέ 9.5 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα ἤ 9.460.528.404.879.000 μέτρα. Γιά μία πληρέστερη εἰκόνα, ὁ Ἥλιος ἀπέχει μόλις ὀκτώ λεπτά φωτός.

 

(4) Οἱ διπλοί ἀστέρες ἠ γενικά ἕνα πολλαπλό ἀστρικό σύστημα, εἶναι ἀστέρες οἱ ὁποῖοι λόγω τῆς βαρύτητάς τους περιστρέφονται γύρω ἀπό ἕνα κοινό κέντρο μάζας. Ὁ μεγαλύτερος ἀστέρας ὀνομάζεται πρωτεύων ἤ κύριος ἐνῷ ὁ ἄλλος, συνήθως μικρότερος, ὀνομάζεται συνοδός ἤ δευτερεύων ἀστέρας. Περισσότεροι ἀπό τούς μισούς ἀστέρες εἶναι μέλη διπλῶν ἤ πολλαπλῶν συστημάτων.

 

Ακολουθεί έκθεση εικόνων:

 


Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.
The article expresses the views of the author iPorta.gr

Βιβλίο: ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΣΕ ΔΕΚΑ ΠΡΑΞΕΙΣ”, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΙΛΝΤΙΣΙ

SHARE
RELATED POSTS
15420791_1315754465135576_3088034358329730351_n.jpg
Χριστουγεννιάτικες ιδέες [2o μέρος]
Ματίνα Δεληβού: Ξεπερνώντας τα όρια μιας σπανιότατης νόσου – Αποδοχή αιτήματος και συνδρομή του Σ.Ξ. σε πορεία προς τον Όλυμπο [23 photos]
Όταν η αλήθεια είναι σκληρή, του Κωστή Α. Μακρή

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.