ΕΥ ΖΗΝ

Ἀστερισμοί μέρος 19ο: οἱ Δίδυμοι, τοῦ Τάσου Γέροντα

Gerotasos
Spread the love

Gerotasos

 

Τάσος Γέροντας    

  

 

 

 

 

 

sign_30.png 

 

 

 

Οἱ Δίδυμοι (στά λατινικά: Gemini, στή γενική Geminorum, συντομογραφία: Gem) εἶναι ἀστερισμός πού σημειώθηκε στήν ἀρχαιότητα ἀπό τόν Πτολεμαῖο. Τόν ἐντοπίζουμε στόν οὐράνιο θόλο εὔκολα μέ τή βοήθεια τοῦ Ὠρίωνα. Βρίσκεται πάνω καί ἀριστερά τοῦ ἀστερισμοῦ αὐτοῦ. Ἄν ἑνώσουμε τά δύο πιό φωτινά ἀστέρια τοῦ Ὠρίωνα, τόν Μπετελγκέζη, πάνω ἀριστερά, μέ τόν Ρίγκελ, κάτω δεξιά, καί προεκτείνουμε περίπου μία φορά το μῆκος τους πρός τόν Μπετελγκέζη, θά συναντήσουμε τόν γ-Geminorum. Σέ ἄλλη τόση ἀπόσταση πρός τά πάνω θά βροῦμε τούς ὄντως δίδυμους, τόν Κάστορα καί τόν Πολυδεύκη.

 

Ὁ ἀστερισμός τῶν Διδύμων εἶναι χειμωνιάτικος άστερισμός. Εἶναι μικρός σχετικά ἀστερισμός, στήν κατάταξη ὡς πρός τό ἐμβαδόν εἶναι μόλις 30ος(Βλέπε ἑρμηνεία 1 στό τέλος). Ἔχουν μετρηθεῖ 119 ἀστέρια φαινόμενου μεγέθους μικρότερου ἀπό 6,5.(2) Ἐπειδή εἶναι σχετικά κοντά στό γαλαξιακό ἐπίπεδο, βλέπουμε στήν περιοχή του ἀρκετά ἀνοικτά σμήνη (3) καί νεφελώματα (4).

Τά δύο ἀστέρια πού ξεχωρίζουν εἶναι ὁ Κάστωρ καί ὁ Πολυδεύκης. Ὁ Κάστωρ (α-Geminorum) εἶναι ὁ δεξιά ἐκ τῶν δύο. Παρότι εἶναι ὁ α τοῦ ἀστερισμοῦ, δέν εἶναι ὁ λαμπρότερος. Τό φαινόμενο μέγεθός του εἶναι 1,58 καί βρίσκεται περίπου 52 ἔτη φωτός(5) μακρυά μας. Στήν πραγματικότητα ὁ Κάστωρ δέν εἶναι ένας απλός αστέρας, αλλά ἕνας πολύπλοκος κόσμος μέ ἕξι ἥλιους πού κινοῦνται ἀργά γύρω ἀπό ἕνα κοινό κέντρο μάζας. Ὁ Πολυδεύκης (β-Geminorum) εἶναι ἕνας ἐρυθρός γίγαντας(6) μέ φαινόμενο μέγεθος 1,15 καί βρίσκεται λιγότερο ἀπό 34 ἔτη φωτός μακρυά μας. Ἔχει διαπιστωθεῖ πώς διαθέτει ἕναν πλανήτη, ὁ ὁποῖος περιφέρεται περί αὐτόν μία φορά κάθε 589,64 γήινες ἡμέρες σέ σχεδόν κυκλική τροχιά.

 

Ἐκτός ἀπό πλοῦτο σέ ἀστρονομικά σώματα, ὁ ἀστερισμός διαθέτει καί μυθολογικό πλοῦτο. Ἡ μυθολογία μας ἀναφέρει ὅτι οἱ Κάστωρ καί Πολυδεύκης ἦσαν γιοί τῆς Λήδας, συζύγου τοῦ βασιλιᾶ τῆς Σπάρτης Τυνδάρεω, καί γεννήθηκαν ὅταν ὁ Ζεύς ἐρωτεύθηκε τόσο πολύ τήν ὄμορφη Λήδα ὥστε μεταμορφώθηκε σέ κύκνο γιά νά τήν κατακτήσει. Ἀπό τήν ἕνωση τῆς Λήδας μέ τόν Δία γεννήθηκε ὁ Πολυδεύκης, πού γιά τόν λόγο αὐτόν ἦταν ἀθάνατος, ἐνῷ ὁ δίδυμος ἀδελφός του, ὁ Κάστωρ, ἦταν γνήσιος γιός τοῦ Τυνδάρεω καί ἑπομένως θνητός. Τό προσωνύμιο «Διόσκουροι», πού σημαίνει «παιδιά τοῦ Δία», ἀποδόθηκε στά δίδυμα ἀδέλφια ἐξαιτίας τῆς καταγωγῆς τοῦ Πολυδεύκους. Ἀξίζει νά σημειωθεῖ ὅτι ἡ οἰκογένεια τοῦ Τυνδάρεω ἦταν μία ἀπό τίς σημαντικότερες στήν ἑλληνική μυθολογία: ἀνιψιά τοῦ Τυνδάρεω ἦταν ἡ Πηνελόπη, γυναίκα τοῦ Ὀδυσσέα, ἐνῷ κόρες του ἦσαν ἡ Κλυταιμνήστρα, γυναίκα τοῦ Ἀγαμέμνονα, καί ἡ ὠραία Ἑλένη, πού ἦταν ἡ ἀφορμή τοῦ Τρωικοῦ Πολέμου.

 

Τά κατορθώματα τῶν Διόσκουρων ἦσαν πολλά καί μεγάλα. Ὅταν ἦσαν νέοι ἐξεστράτευσαν στήν Ἀττική καί πῆραν ἀπό τόν Θησέα τήν ἀδελφή τους Ἑλένη, πού ὁ Ἀθηναῖος ἥρωας εἶχε κλέψει. Δέν ἔλειψαν καί ἀπό τούς μεγάλους ἀγῶνες τῆς γενιᾶς τους, ἀφοῦ πῆραν μέρος στό κυνήγι τοῦ Καλυδώνιου Κάπρου καί στήν Ἀργοναυτική Ἐκστρατεία. Κατά τή διάρκεια τῆς ἐκστρατείας μάλιστα ὁ Πολυδεύκης νίκησε σέ ἀγῶνα πυγμαχίας τόν ὡς τότε ἀνίκητο βασιλιά τῆς Βιθυνίας Ἄμυκο. Γιά τήν ἱκανότητά τους νά ὁδηγοῦν τό πλοῖο μέ ἀσφάλεια ἀκόμη καί στίς μεγάλες τρικυμίες, οἱ Διόσκουροι θεωρήθηκαν ἔκτοτε προστάτες τῶν ναυτικῶν. Σέ αὐτό ἴσως συνετέλεσε καί τό γεγονός ὅτι ὁ ἀστερισμός τῶν Διδύμων εἶναι κυρίως ὁρατός τίς μεγάλες νύχτες τοῦ χειμῶνα, τότε πού ἡ θάλασσα εἶναι περισσότερο ἀγριεμένη. Ἀξίζει νά σημειωθεῖ ὅτι, σύμφωνα μέ τίς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων, ἡ μορφή τῶν Διόσκουρων ἦταν σκαλισμένη στό ἀκρόπρωρο τοῦ πλοίου πού μετέφερε τόν Ἀπόστολο Παῦλο ἀπό τή Μάλτα στή Ρώμη.

 

Ἡ ἱστορία τῶν Διόσκουρων τελειώνει ὅταν ἄρχισαν πόλεμο μέ τά ξαδέρφια τους, τούς Ἀφαρητῖδες (γιούς τοῦ Ἀφαρέως) Λυγκέα καί Ἴδα. Ἀφορμή τοῦ πολέμου ἦταν τό γεγονός ὅτι οἱ Ἀφαρητῖδες εἶχαν ξεγελάσει τούς Διόσκουρους στή μοιρασιά ἑνός κοπαδιοῦ βοδιῶν πού εἶχαν κλέψει μαζί (ἡ ζωοκλοπή ἔχει μεγάλη ἱστορία στήν Ἑλλάδα!). Σύμφωνα μέ μιάν ἄλλη ἐκδοχή, ὁ πόλεμος ἄρχισε ὅταν οἱ Διόσκουροι ἅρπαξαν τίς κόρες τοῦ Λευκίππου, οἱ ὁποῖες ἦσαν ἀρραβωνιασμένες μέ τούς Ἀφαρητῖδες. Τό ἐπεισόδιο αὐτό ἀποτελεῖ καί θέμα ἑνός διάσημου πίνακα τοῦ Ροῦμπενς πού βρίσκεται στήν Πινακοθήκη τοῦ Μονάχου. Σημασία ὅμως δέν ἔχει τόσο ἡ ἀφορμή τοῦ πολέμου ὅσο τό τέλος του. Οἱ Ἀφαρητῖδες σκοτώθηκαν στή μάχη, ἀλλά καί οἱ Διόσκουροι τραυματίστηκαν βαριά. Ὁ Πολυδεύκης, ὡς ἀθάνατος, συνῆλθε γρήγορα καί ἔτρεξε κοντά στόν ἀδελφό του. Βλέποντας ὅτι ὁ Κάστωρ ἦταν ἑτοιμοθάνατος, παρακάλεσε τόν Δία νά πεθάνει κι αὐτός μαζί του γιά νά μήν χωρίσουν. Ὁ Ζευς τοῦ ἀπάντησε ὅτι αὐτό δέν ἦταν δυνατόν ἀφοῦ ἦταν ἀπό θεϊκή γενιά, τοῦ ἐπέτρεψε ὅμως νά μοιραστεῖ τήν τύχη του μέ τόν ἀδελφό του ζῶντας ἐναλλάξ μαζί του μία ἡμέρα στόν Ἅδη καί μία ἡμέρα στόν Ὄλυμπο.

Μετά τήν (ἐνδιαφέρουσα, ἐλπίζω) ἱστορία τῶν Διδύμων, ἀνανεώνουμε τό ραντεβοῦ μας γιά τήν ἑπόμενη Δευτέρα μέ τόν ἀστερισμό τοῦ Μικροῦ Κυνός.

 

Ἑρμηνεῖες ἐννοιῶν

(1) Ἔκταση ἀστερισμῶν καί κατάταξη. Οἱ ἐκτάσεις τῶν ἀστερισμῶν μετρῶνται μέ βάση τά ὅριά τους, ὅπως καταρτίστηκαν ἀπό τόν Ἑζέν Ντελπόρτ τό 1930 ἐκ μέρους τῆς Διεθνοῦς Ἀστρονομικῆς Ἑταιρίας καί δημοσιεύτηκαν στό Délimitation scientifique des constellations (Τύπος Πανεπιστημίου Κέμπριτζ). Μετρῶνται σέ τετραγωνικές μοῖρες.

(2) Τό φαινόμενο μέγεθος εἶναι μία μέτρηση τῆς φαινόμενης λαμπρότητας ἑνός οὐρανίου σώματος, (ἄστρου, πλανήτη κλπ) ὅπως φαίνεται ἀπό ἕναν παρατηρητή στή Γῆ. Ὅσο λαμπρότερο φαίνεται ἕνα σῶμα, τόσο μικρότερη εἶναι ἡ ἀριθμητική τιμή τοῦ φαινομένου μεγέθους. Πρῶτος τό καθιέρωσε ὁ Ἵππαρχος, ὁ ὁποῖος κατέταξε ὅλους τούς ὁρατούς ἀστέρες σέ 6 μεγέθη. 1ου μεγέθους εἶναι οἱ λαμπρότεροι καί 6ου οἱ ἀμυδρότεροι. Τά πολύ φωτεινά οὐράνια σώματα ἀπέκτησαν ἀρνητικούς ἀριθμούς φαινόμενου μεγέθους (μέ τή λογική ὅτι οἱ ἀρνητικοί ἀριθμοί εἶναι μικρότεροι ἀπό τούς θετικούς). Ἡ Ἀφροδίτη ἔχει –4.4, ἡ Πανσέληνος –12.5 καί ὁ Ἥλιος ἔχει –26.7.

(3) Ἀνοικτό σμῆνος ἤ ἀνοικτό ἀστρικό σμῆνος ὀνομάζεται μία ὁμάδα μέχρι λίγων χιλιάδων ἀστέρων πού ἔχουν κοινή προέλευση καί ἡλικία. Τά ἀνοικτά σμήνη ὀνομάζονται καί γαλαξιακά (ἀστρικά) σμήνη.

(4) Νεφέλωμα εἶναι ἕνα διαστρικό σύννεφο σκόνης, ὑδρογόνου, ἡλίου καί ἄλλων ἰονισμένων ἀερίων. Τά νεφελώματα εἶναι χῶρος γέννησης ἄστρων.

(5) Τό Ἔτος Φωτός (ly – light year) εἶναι μονάδα μέτρησης τῶν ἀστρικῶν ἀποστάσεων. Ὁρίζεται ὡς ἡ ἀπόσταση πού διανύει τό φως μέ τήν ταχύτητά του (300 χιλιάδες χιλιόμετρα ἀνά δευτερόλεπτο) στό κενό, σέ ἕνα γήινο ἔτος. Ἰσοῦται περίπου μέ 9.5 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα ἤ 9.460.528.404.879.000 μέτρα.

(6) Ὡς πρός τό χρῶμα, οἱ ἐρυθροί γίγαντες πού φαίνονται μέ γυμνό μάτι στόν νυχτερινό οὐρανό ἐμφανίζουν ἕνα πορτοκαλί ἀνάμικτο μέ λευκό. Πραγματικά καί ἔντονα κόκκινοι (ἐρυθροί) ἐμφανίζονται οἱ ἀστέρες ἄνθρακα. Παραδείγματα ἐρυθρῶν γιγάντων ὁρατῶν εὐκολότατα μέ γυμνό μάτι στούς γήινους οὐρανούς εἶναι οἱ Ἀρκτοῦρος τήν ἄνοιξη, Ἀντάρης τό καλοκαίρι καί Μπετελγκέζης τόν χειμῶνα. Τό δεύτερο συνθετικό τοῦ ὅρου ὀφείλεται στίς τεράστιες διαστάσεις, σέ σχέση μέ ἐκεῖνες τοῦ σημερινοῦ Ἥλιου: ἕνας ἐρυθρός γίγαντας ἔχει διάμετρο δεκάδες ἤ ἑκατοντάδες φορές μεγαλύτερη καί ὄγκο χιλιάδες ἤ ἑκατομμύρια φορές μεγαλύτερο. Ἀντιθέτως, ἡ μᾶζα ἑνός ἐρυθροῦ γίγαντα εἶναι συγκρίσιμη μέ ἐκείνη τοῦ Ἥλιου: ἀπό 0,4 ὡς 10 φορές.

 

 

 

tmp715246174524669954.jpg

 

 

star-2633893_960_720.jpg

 

horoscope-gallery-gemini.jpg

 

asterismos-didimon.jpgM35.jpg

 

SHARE
RELATED POSTS
Σάν σήμερα τό 1871, τοῦ Τάσου Γέροντα
aurora-borealis-1181004_960_720.jpg
Βόρειο-Νότιο Σέλας: Η Εξοχότης-Το φυσικό υπερθέαμα, οι δεισιδαιμονίες και 70 φωτογραφίες
Κατοικίδια και ανθρώπινη ψυχολογία, του Ιωάννη Χουρδά

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.