ΕΥ ΖΗΝ

Ἀστερισμοί μέρος 15ο: Ὠρίων, τοῦ Τάσου Γέροντα

Gerotasos
Spread the love

Gerotasos

Τάσος Γέροντας    

  

oriaon.jpgRigel-OrionS.jpg

 

orionas.jpg

Ὁ ὡραιότερος ἴσως ἀπό τούς ἀστερισμούς τοῦ χειμερινοῦ οὐρανοῦ εἶναι ὁ Ὠρίων, ὁ λαμπρότερος ἀπό ὅλους τούς κλασικούς ἀστρικούς σχηματισμούς καί, μετά τή Μεγάλη Ἄρκτο, ὁ πλέον χαρακτηριστικός ἀστερισμός τοῦ οὐρανοῦ. Τό ὄνομά του στά λατινικά εἶναι Orion, στή γενική Orionis, συντομογραφία Ori. Ὅσον ἀφορᾶ τήν ἔκτασή του, κατατάσσεται 26ος.

Εἶναι ὁ πλέον συμμετρικός καί ὁ πιό κεντρικός, τόσο γιά τούς κατοίκους τοῦ νοτίου ἡμισφαιρίου ὅσο καί τοῦ βορείου, ἐπειδή τό ἰσημερινό πεδίο περνᾶ ἀκριβῶς ἀπό τή μέση τοῦ ἀστερισμοῦ καί ἔτσι ὁ ἀστερισμός φαίνεται καί ἀπό τά δύο μέρη τοῦ Ἰσημερινοῦ, ὄχι ὅμως ταὐτόχρονα. Στό βόρειο ἡμισφαίριο ὁ Ὠρίων ἀνατέλλει τό φθινόπωρο, μεσουρανεῖ τόν χειμῶνα καί δύει τήν ἄνοιξη. Ἀντίθετα μέ τούς περισσότερους ἀστερισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐλάχιστα ἤ καθόλου ταιριάζουν μέ τό ὄνομά τους, τά ἀστέρια τοῦ Ὠρίωνα πραγματικά σχηματίζουν τό περίγραμμα ἀνθρώπινης μορφῆς.

Εἶναι ἕνα ὄμορφο τραπέζιο μέ λαμπρούς ἀστέρες στίς κορυφές του (ἀπό πάνω ἀριστερά καί κατά τή φορά τῶν δεικτῶν τοῦ ρολογιοῦ οἱ α, γ, β, κ) καί μιά τριάδα ἀστεριῶν στό κέντρο του περίπου (δ, ε, ζ). Τά πρῶτα τέσσερα εἶναι οἱ ὦμοι καί τά πόδια τοῦ Ὠρίωνα καί τά δεύτερα ἡ μέση του, ἤ πιό σωστά ἡ ζώνη τοῦ χιτώνα του, ἀπό τήν ὁποία κρέμεται ἡ θήκη τοῦ σπαθιοῦ του ἤ τό ἴδιο τό σπαθί, πού τό ἀποτελοῦν τρία ἄλλα ἀστέρια σέ σχεδόν κάθετη διάταξη μέ τά προηγούμενα τρία τῆς ζώνης, τά σ, θ καί ι.

 

orion.jpg

Ὅλα τά ἀστέρια τοῦ Ὠρίωνα βρίσκονται σχεδόν στήν ἴδια ἀπόσταση ἀπό ἐμᾶς. Ἄς γνωρίσουμε τά σπουδαιότερα.

Ὁ α ἀστέρας τοῦ Ὠρίωνα (α Orionis), εἶναι ὁ περίτρανος Μπετελγκέζ (Betelgeuse) πού ἀποτελεῖ ἕναν ἀπό τούς μεγαλύτερους γνωστούς ἀστέρες. Ἐκτιμᾶται ὅτι ἡ διάμετρός του εἶναι περίπου 800 φορές μεγαλύτερη ἀπό αὐτήν τοῆ Ἥλιου καί ὅτι ἀπέχει ἀπό ἐμᾶς γύρω περίπου 650 ἔτη φωτός. Ἀνήκει σέ μία «ἀριστοκρατική» τάξη ἀστέρων, τῶν ἐρυθρῶν ὑπεργιγάντων καί γι’ αὐτό εἶναι χαρακτηριστικά κοκκινωπός. Ἔχει μία συνεχή μεταβολή τῆς λαμπρότητάς του, πού δέν μπορεῖ νά ἐξηγηθεῖ εὔκολα. Στό μέγιστο ἡ λαμπρότητα φτάνει σέ φαινόμενο μέγεθος 0,4 καί στό ἐλάχιστο 1,4.

Ὁ β τοῦ Ὠρίωνα (β Orionis), εἶναι ἕνας ἄλλος ὑπεργίγαντας, πολύ πιό λαμπρός, ὁ Ρίγκελ (Rigel), πού λάμπει πολύ καθαρά στόν οὐρανό σάν ἕνα μπλέ ἀστέρι. Τό φαινόμενο μέγεθός του εἶναι 0,1 καί τό ἕβδομο λαμπρότερο ἀστέρι τοῦ οὐρανοῦ καί τό λαμπρότερο τοῦ Ὠρίωνα. Εἶναι 57.000 φορές πιό λαμπρός ἀπό τόν Ἥλιο μας καί 50 φορές μεγαλύτερός του. Περισσότερο ἀπό ἕνα ἑκατομμύριο ἀστέρια βρίσκονται πιό κοντά μας ἀπό τόν Ρίγκελ (ὁ ὁποῖος ἀπέχει περίπου 770 ἔτη φωτός), ἀλλά κανένα δέν συγκrίνεται μαζί του ὅσον ἀφορᾶ τήν τεράστια ἔκλυση ἀνέργειας.

Ὁ γ τοῦ Ὠρίωνα (γ Orionis) εἶναι ὁ Μπελλατρίξ, τό ἀστέρι τῆς Ἀμαζόνας στά λατινικά. Οἱ φίλοι τοῦ Χάρυ Πότερ μποροῦν τώρα νά καταλάβουν τό ὄνομα τῆς Ἕλενα Μπόναμ Κάρτερ στίς ταινίες. Εἶναι μπλέ γίγαντας μέ φαινόμενο μέγεθος 1,64.

Σπουδαῖο χαρακτηριστικό αὐτοῦ τοῦ ἀστερισμοῦ εἶναι ὅτι στό μέσον τοῦ σπαθιοῦ τοῦ Ὠρίωνα (στόν ἀστέρα θ), βρίσκουμε τό νεφέλωμα M42 (NGC 1976) ἤ ἀλλιῶς τό «Μεγάλο Νεφέλωμα τοῦ Ὠρίωνα». Πρόκειται γιά τό πιό ἐντυπωσιακό παράδειγμα χιλιάδων τέτοιων νεφῶν, τά ὁποῖα εἶναι διάσπαρτα στόν Γαλαξία μας καί ἀποτελοῦν ἐκκολαπτήρια νέων ἀστέρων. Βέβαια μέ γυμνά μάτια δέν θά ἀντιληφθοῦμε τίποτα παραπάνω ἀπό ἕνα θαμπό μικρό στίγμα στό μέσον τοῦ ξίφους, ἐνῶ μέ τά κιάλια ἴσως διαπιστώσουμε νά διαγράφεται τό σχῆμα φλιτζανιοῦ ἤ ἀλλιῶς τό «Τραπέζιο τοῦ Ὠρίωνα», τό ὁποῖο σχηματίζεται ἀπό τέσσερα ἀστέρια, τά ὁποῖα λάμπουν μέσα στό νεφέλωμα καί τό φωτίζουν, ἀλλά μέ μεγαλύτερη προσπάθεια ἴσως κατορθώσουμε νά δοῦμε ὅτι τά νεογέννητα αὐτά ἄστρα εἶναι τοὐλάχιστον ἕξι καί μέ τήν καύση τοῦ ὑδρογόνου στό κέντρο τους δίνουν ἕνα πολύ ὄμορφο ρόζ χρῶμα σέ ὅλο τό νεφέλωμα. Τό νεφέλωμα ἀπέχει περίπου 1.300 ἔτη φωτός ἀπό ἐμᾶς καί καταγράφηκε γιά πρώτη φορά τό 1611 ἀπό τόν Nicolas Claude Fabri.

Ἕνας ἄλλος διάσημος σχηματισμός τοῦ ἀστερισμοῦ αὐτοῦ εἶναι τό Νεφέλωμα τῆς Κεφαλῆς Ἀλόγου. Εἶναι ἕνα σκοτεινό νεφέλωμα τό ὁποῖο βρίσκεται ἀκριβῶς νότια τοῦ ζ Orionis, τοῦ ἀνατολικότερου ἄστρου στή Ζώνη τοῦ Ὠρίωνα. Τό νεφέλωμα ἀπέχει περίπου 1.500 ἔτη φωτός ἀπό τή Γῆ. Εἶναι ἕνα ἀπό τά πιό γνωστά νεφελώματα, ἐπειδή τό στροβιλιζόμενο νέφος σκόνης καί ἀερίου, ἀπό τό ὁποῖο ἀποτελεῖται, μοιάζει μέ κεφάλι ἀλόγου ὅταν παρατηρεῖται ἀπό τή Γῆ.
(ic 434.jpg)

Ὁ Ὠρίων εἶναι κεντρικός ἀστερισμός γιά τόν ἐντοπισμό πολλῶν ἄλλων γύρω του. Μέ τή βοήθειά του ἐντοπίζουμε τούς Διδύμους, τόν Ἡνίοχο, τόν Ταῦρο, τόν Μέγα καί τόν Μικρό Κύνα. Μιά εἰκόνα δίνει τό παρακάτω σχῆμα.

 

Orion_guide.jpg

Μεγάλη εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ Ὠρίωνα καί πολλά τά ὀνόματα πού τοῦ δόθηκαν. Τά περισσότερα ὅμως σχετίζονται μέ τόν ὄμορφο καί γενναῖο κυνηγό τῆς ἑλληνικῆς μυθολογίας, τόν Ὠρίωνα, ὁ ὁποῖος ἐπίσης σχετίζεται μέ πολλούς μύθους, κάτι πού σημαίνει πιθανόν ὅτι καί οἱ ἀρχαῖοι πρόγονοί μας τούς κληρονόμησαν μέ τή σειρά τους ἀπό ἄλλους λαούς.

Κατά μία ἐκδοχή, ὁ Ὠρίων ἐρωτεύτηκε τήν κόρη τοῦ βασιλιᾶ τῆς Χίου Οἰνοπίωνα, Μερόπη, ὁ ὁποῖος τόν ἔβαλε νά σκοτώσει ὅλα τά ἄγρια ζῶα τῆς περιοχῆς του, γιά νά τοῦ δώσει τήν κόρη του. Ὅταν ὁ Ὠρίων τό ἔκανε, ὁ βασιλιᾶς δέν ἤξερε τί νά κάνει ἐπειδή δέν τόν ἤθελε γιά γαμπρό. Σέ γλέντι πού ἔκαναν, τόν ἄφησε νά πιεῖ πολύ κρασί, μέχρι πού ὁ Ὠρίων μέθυσε, κουράστηκε καί κοιμήθηκε. Ὁ βασιλιᾶς τότε τοῦ ἔβγαλε τά μάτια. Ὁ Ὠρίων ὅμως κατάφερε νά σκαρφαλώσει σ’ ἕνα βουνό καί νά στραφεῖ πρός τήν ἀνατολή. Καί ὅταν ἡ ἀγαπημένη του Ἡώς τόν εἶδε φέρνοντας τό φῶς, τοῦ ἔδωσε καί τό δικό της. Ὁ Ὠρίων πῆγε μετά καί τιμώρησε τό βασιλιᾶ. Ὁ μύθος θυμίζει λίγο τό μύθο τοῦ Σαμψών.

Μία ἄλλη παραλλαγή τοῦ μύθου θέλει τόν Ὠρίωνα ἐρωτευμένο μέ τή Μερόπη, μία ἀπό τίς Πλειᾶδες. Ἐκείνη δέν τοῦ ἔδινε σημασία καί ὁ ἀπρόσεκτος νέος πάτησε τόν Σκορπιό καί πέθανε. Γι’ αὐτό ὁ Δίας τόν τοποθέτησε στόν οὐρανό ἀντιδιαμετρικά ὡς πρός τόν Σκορπιό, γιά νά μήν τόν βλέπει καί τρομάζει.

Μία ἀκόμα παραλλαγή θέλει τόν Ὠρίωνα νά εἶναι γίγαντας τοξότης στά ὄμορφα ὄρη τῆς Χίου, ὁ ὁποῖος τόλμησε νά ἀγγίξει τό πέπλο τῆς Ἀρτέμιδος μέ τό βέβηλο χέρι του καί ἐκείνη τόν τιμώρησε ἀφήνοντας νά τόν τσιμπήσει ἕνας σκορπιός. Τό δηλητήριο τοῦ σκορπιοῦ σκότωσε τόν Ὠρίωνα ἀλλά ἡ θεά μετάνιωσε καί τόν τοποθέτησε στόν οὐρανό.

Ἄλλη μία ἐκδοχή θέλει τόν Ὠρίωνα νά εἶναι σύντροφος τῆς θεᾶς Ἀρτέμιδος. Ὁ ἀδελφός τῆς Ἀρτέμιδος Ἀπόλλων, ὁ ὁποῖος ἦταν δυσαρεστημένος ἀπό τή σχέση τῆς ἀδερφῆς του μέ τόν Ὠρίωνα, ἕνα πρωινό κι ἐνῶ ὁ Ὠρίων κολυμποῦσε, τήν προκάλεσε ἄν μπορεῖ νά πετύχει μέ τό τόξο ἕνα μικρό σημαδάκι βαθειά στή θάλασσα. Ἡ Ἄρτεμις ἔριξε καί τό πέτυχε, ἀλλά τὀ σημαδάκι ἦταν ὁ Ὠρίων. Ὅταν ἡ Ἄρτεμις κατάλαβε τί ἔκανε, ἔβαλε τόν Ὠρίωνα γιά πάντα στόν οὐρανό.

Ἐπίσης, μιἀ ἄλλη ἐκδοχή ἤ παραλλαγή τῶν προηγούμενων ἐκδοχῶν πού ἀναφέραμε, εἶναι ἡ ἑξῆς: μιά φορά, ὅπως τό συνήθιζαν οἱ θεοί τοῦ Ὀλύμπου, ὁ Δίας καί ὁ Ποσειδῶν πῆγαν ἕναν περίπατο στή γῆ μεταμφιεσμένοι σέ ἀνθρώπους. Περνῶντας ἀπό τή Βοιωτία δέχθηκαν τή θερμή φιλοξενία τοῦ Ὑριέα, τοῦ «ἑπώνυμου ἥρωα» τῆς πόλεως Ὑρίης. Ἐκείνη τήν ἐποχή ὅμως ὁ Ὑριέας ἦταν σέ πολύ μεγάλη ἡλικία καί χῆρος χωρίς παιδιά. Ἐξομολογήθηκε στούς φιλοξενούμενους τόν καημό του γιά τή μεγάλη μοναξιά του καί πόσο θά ἤθελε νά εἶχε ἕνα παιδί. Ἀφοῦ οἱ δύο θεοί εἶχαν φύγει, τό ἄλλο πρωί ὁ Ὑριέας βρῆκε στό κατώφλι τοῦ σπιτιοῦ του ἕνα βρέφος: ἦταν ὁ μικρός Ὠρίων, ἕνα δῶρο ἀπό τούς θεούς γιά τή φιλοξενία πού τούς εἶχε προσφέρει. Γιά τόν λόγο αὐτό ὁ Ὠρίων ἀναφέρεται ἄλλοτε ὡς γιός τοῦ Ὑριέα καί ἄλλοτε ὡς γιός τοῦ Ποσειδώνα, μάλιστα ἦταν καρπός τῆς σχέσης τοῦ θεοῦ μέ τήν Εὐρυάλη, κόρη τοῦ βασιλιά Μίνωα. Ὁ Ὠρίων μεγάλωσε καί ἔγινε «ἀνήρ ἐξόχου ρώμης καἰ καλλονῆς, καί δεξιώτατος κυνηγός». Συνόδευε τή θεά τοῦ κυνηγιοῦ, τήν Ἀρτέμιδα, στά κυνήγια της. Κάποτε ὁ Ὠρίων φιλοξενήθηκε στή Χίο ἀπό τόν ἐκεῖ βασιλιᾶ Οἰνοπίωνα. Συμπεριφέρθηκε ὅμως ἀπερίσκεπτα, καθώς ἐρωτεύθηκε τρελά τήν κόρη τοῦ βασιλιᾶ, τή Μεράδη. Τότε ὁ Οἰνοπίων τοῦ ἔδωσε νά πιεῖ ἕνα ποτό πού τόν τύφλωσε καί μετά τόν πέταξε στή θάλασσα. Ἐκεῖ τόν περιμάζεψε ὁ θεός Ἥφαιστος καί τόν ὁδήγησε στόν Ἀπόλλωνα, τόν θεό τοῦ φωτός, ὁ ὁποῖος τοῦ ξανάδωσε τήν ὅρασή του.

Αὐτά τά πολλά εἶχα νά πῶ γιά τόν ἐντυπωσιακό Ὠρίωνα. Τήν ἑπόμενη Δευτέρα θά μιλήσουμε γιά τόν Ἡνίοχο.

orion_Large-e-mail-view.jpg

 

SHARE
RELATED POSTS
Γιατί διεκδικώ την Προεδρία; Για δίκαιη πατρίδα, δουλειές, ίσες ευκαιρίες για όλους, του Σταύρου Θεοδωράκη
Η πρωτότυπη χριστουγεννιάτικη κάρτα του Σταύρου Θεοδωράκη!
Άγιε μου Βασίλη… στον κο Πρόεδρο να πας!, του Αλέξανδρου Μπέμπη
KOINONIA-MARKOULIDAKH-AGIA-AIKATERINH.jpg
Οία, Σαντορίνη: η Αγία Αικατερίνα, Προστάτις των Μηχανικών, η αγαπημένη πάνσοφος Αγία των Κυκλάδων [εικόνες]

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.