ΕΥ ΖΗΝ

Πλειάδες καί Ὑάδες, τοῦ Τάσου Γέροντα [εικόνες]

Gerotasos
Spread the love

Gerotasos

 

Τάσος Γέροντας    

  

 

 

 

 

 

 

 

M45-knutson.jpg

 

 

Πλειάδες ἤ Πλειάς ἤ Μ45 στήν ἀστρονομία ὀνομάζεται ἕνα ἀνοικτό ἀστρικό σμῆνος, τό ὁποῖο ἀνήκει στόν ἀστερισμό τοῦ Ταύρου. Ἄλλες ὀνομασίες: Πούλια στήν ἑλληνική παράδοση, Σοράγια γιά τούς Πέρσες, Σουμπαρού γιά τούς Γιαπωνέζους.


Ἀπό τούς ἀστέρες τοῦ σμήνους τῶν Πλειάδων εἶναι ὁρατοί μέ γυμνό μάτι μόνον ἕξι ἤ ὀκτώ, ἐνῶ μέ τό τηλεσκόπιο ἀποκαλύπτεται ὅτι τό σμῆνος ἀποτελεῖται ἀπό 2.500 περίπου ἀστέρες. Οἱ λαμπρότεροι ἀπό αὐτούς ἔχουν τά ὀνόματα τῶν ἑπτά Πλειάδων τῆς Ἑλληνικῆς μυθολογίας. Ὅλοι οἱ ἀστέρες τῶν Πλειάδων ἔχουν κοινή φυσική καταγωγή. Ἐπίσης οἱ ἀστέρες αὐτοί περιβάλλονται ἀπό διάχυτη νεφελώδη ὕλη πού καλεῖται συνολικά «νεφέλωμα τῶν Πλειάδων».

 

Πρόκειται γιά νεαρά ἀστέρια, ἡλικίας 100.000.000 ἐτῶν (μωρά, γιά τά δεδομένα τοῦ σύμπαντος) πού ἀπέχουν ἀπό τή Γῆ περίπου 440 ὡς 480 ἔτη φωτός.

 

Οἱ Ὑάδες (Hyades) στήν ἀστρονομία εἶναι ἕνα ἀνοικτό ἀστρικό σμῆνος στόν ἀστερισμό τοῦ Ταύρου. Οἱ φωτεινότεροι ἀστέρες του σχηματίζουν ἕνα σχῆμα «V» στόν οὐρανό, μαζί μέ τόν ἐρυθρό γίγαντα Λαμπαδία, τόν φωτεινότερο ἀστέρα σέ ὅλον τόν ἀστερισμό, πού ὅμως στήν πραγματικότητα δέν ἀνήκει στό σμῆνος. Οἱ Ὑάδες θεωροῦνται τό πλησιέστερο ἀστρικό σμῆνος στή Γῆ, σέ ἀπόσταση 151 ἐτῶν φωτός.

 

Σύμφωνα μέ τήν ἑλληνική μυθολογία, οἱ Πλειάδες καί οἱ Ὑάδες ὀνομάζονταν Ἀτλαντίδες ἐπειδή ἦσαν κόρες τοῦ Ἄτλαντα. Μητέρα τῶν Πλειάδων ἦταν ἡ Ὠκεανίδα Πλειόνη. Σύμφωνα μέ τόν Ἡσίοδο, οἱ Πλειάδες ἦσαν ἑπτά ὄμορφες ἀδερφές, οἱ:

• Μαία, ἡ πρωτότοκη καί ὀμορφότερη, μητέρα τοῦ Ἑρμῆ ἀπό τόν Δία. Πρός τιμήν της, ὁ πέμπτος μῆνας τοῦ ἔτους ὀνομάστηκε ἀπό τούς Ρωμαίους Μάιος. Λατρευόταν ὡς θεά σέ πολλά μέρη τῆς Ἑλλάδος.

• Ταϋγέτη, ἡ μικρότερη ἀπό ὅλες τίς Πλειάδες, μητέρα τοῦ πρώτου βασιλιᾶ τῆς Σπάρτης, Λακεδαίμονα, ἀπό τόν Δία. Τάμα δικό της στή θεά Ἀρτέμιδα ἦταν ἡ Κερυνίτις Ἔλαφος, πού ἀποτελεῖ τόν 4ο ἆθλο τοῦ Ἡρακλῆ.

• Ἠλέκτρα, μητέρα τοῦ Δαρδάνου, γενάρχη τῶν Τρώων καί τοῦ Ἰασίονος, ἀπό τόν Δία. Κατά τή μυθολογία, ἡ Ἠλέκτρα χάθηκε. Ἔτσι ἑρμήνευσαν οἱ ἀρχαῖοι τό γεγονός ὅτι τό ἄστρο αὐτό μερικές φορές, λόγῳ τῶν διαταραχῶν τῆς ἀτμόσφαιρας, δέν φαίνεται καθαρά. Κατά μία ἄλλη ἐκδοχή, δέν φαίνεται διότι ἡ Ἠλέκτρα καλύπτει τό πρόσωπό της γιά νά μήν βλέπει τήν καταστροφή τῆς Τροίας, πού τήν εἶχε χτίσει ὁ γιος της Δάρδανος.

• Στερόπη, σύζυγος (ἤ μητέρα) τοῦ ἥρωα Οἰνόμαου, μυθικοῦ βασιλιᾶ τῆς Πίσσης, ἀπό τόν Ἄρη.

• Κελαινώ, μητέρα τοῦ Θηβαίου ἥρωα Λύκου καί τοῦ Εὐρύπυλου, βασιλιᾶ τῆς Κυρήνης, ἀπό τόν Ποσειδῶνα.

• Ἀλκυόνη, μητέρα τοῦ Ὑριέα, τοῦ Ὑπερίωνα καί τῆς Αἰθούσης, ἀπό τόν Ποσειδῶνα.

• Μερόπη, σύζυγος τοῦ Σίσυφου (βασιλιᾶ τῆς Ἐφύρας, δηλαδή τῆς Κορίνθου) καί μητέρα τοῦ Γλαύκου. Στήν ἀρχαιότητα ἴσως ἦταν ἡ λιγότερο ὁρατή καί γιά τόν λόγο αὐτό ἐθεωρεῖτο θνητή. Κατά τή μυθολογία καλυπτόταν μέ ὀμίχλη ἐπειδή πῆρε θνητό σύζυγο, καί αὐτός ἦταν ὁ λόγος πού πολλοί πίστευαν ὅτι ἴσως αὐτή νά ἦταν ἡ χαμένη Πλειάδα. Πάντως σήμερα εἶναι ἕνα ἀπό τά λαμπρότερα ἀστέρια τῶν Πλειάδων.

 

Ὅταν ὁ Ἄτλας ὑποχρεώθηκε νά σηκώσει στούς ὤμους του τόν οὐρανό, οἱ Πλειάδες ἔμειναν ἀπροστάτευτες στίς ὀρέξεις τοῦ κυνηγοῦ Ὠρίωνα. Ὁ Ὠρίων ἦταν γιός τῆς Γῆς, ξακουστός γιά τήν ὀμορφιά του καί μεγάλος κυνηγός πού γυρνοῦσε τά βουνά μέ τό χάλκινο ρόπαλό του καί σκότωνε ἀγρίμια.

Μιά φορά στά βουνά τῆς Βοιωτίας εἶδε τήν Πλειόνη μέ τίς 7 κόρες της, πού ὅλες ἦσαν τόσο ὄμορφες ὅσο καί ἡ μητέρα τους. Ὁ Ὠρίων ὅμως ἐρωτεύτηκε παράφορα τήν Πλειόνη καί θέλησε νά τήν κάνει δικιά του μέ τή βία. Ἡ Πλειόνη καί οἱ κόρες της τό ἔβαλαν στά πόδια κι αὐτός τίς κυνηγοῦσε γιά 5 χρόνια. Ὁ Δίας, γιά νά τίς προστατέψει, τίς μεταμόρφωσε σέ ἀστέρια καί τίς ἔκρυψε πίσω ἀπό τόν Ταῦρο. Πάντως ὁ Βιργίλιος δίνει μία ἄλλη ἐκδοχή γιά τό ὄνομα «Πλειάδες», ἀπό τό ρῆμα «πλεῖν», καθώς ὁ ἀστερισμός χρησιμοποιοῦνταν στήν πλοήγηση ἀπό τούς ἀρχαίους ναυτικούς. Σύμφωνα ἐπίσης μέ μιά ἄλλη ἐκδοχή τό ὄνομα Πλειάδες προέρχεται ἀπό τό “πελειάδες”, πού σημαίνει ἀκριβῶς “ἄγρια περιστέρια”. Περί αὐτοῦ συνηγορεῖ τό ὅτι κάποιοι ἀπό τούς κλασικούς ποιητές ἀναφέρονται στίς Πλειάδες σάν σμῆνος περιστεριῶν πού φεύγουν μακριά ἀπό τόν οὐράνιο κυνηγό, τόν Ὠρίωνα. Ἡ Ἀλκυόνη, τό λαμπρότερο ἀστέρι τοῦ σμήνους, συνδέεται μέ τό ὁμώνυμο θαλασσοπούλι. Κάποιες ἡλιόλουστες ἡμέρες τοῦ Ἰανουαρίου ὀνομάζονται ἀπό τά ἀρχαῖα χρόνια Ἀλκυονίδες, ἐπειδή πίστευαν ὅτι ὀφείλονταν στήν κατευναστική δράση τοῦ τοκετοῦ τῆς Ἀλκυόνης στόν καιρό. Ὁ Milton, στόν Ὕμνο τῆς Γένεσης, συνδυάζει τόν μύθο μέ τή γαλήνη τῆς φύσης κατά τή γέννηση τοῦ Σωτήρα. Ἡ μυθολογία λέει ὅτι ἡ Ἀλκυόνη, κόρη τοῦ θεοῦ τῶν ἀνέμων, Αἰόλου, ἦταν ἡ ἀφοσιωμένη σύζυγος τοῦ βασιλιᾶ τῆς Θεσσαλίας, Κήυκα. Κάποτε ἐκεῖνος θέλησε νά ταξιδέψει στούς Δελφούς, ἀγνοῶντας τή χειμωνιάτικη τρικυμία, γιά νά συμβουλευτεῖ τό μαντεῖο. Παρά τίς διαμαρτυρίες τῆς Ἀλκυόνης ξεκίνησε, ἀλλά τό πλοῖο ναυάγησε καί ὁ βασιλιάς πέθανε. Ἡ Ἀλκυόνη ἐνῷ περιπλανιόταν περίλυπη στήν παραλία, εἶδε τόν σύζυγό της νά ἐπιπλέει νεκρός στά κύματα κι ἔπεσε στή θάλασσα γιά νά τόν ἀγκαλιάσει. Τότε συνέβη τό θαῦμα, ἀφοῦ κι οἱ δύο τους μεταμορφώθηκαν σέ ἀλκυόνες καί πέταξαν πάνω ἀπ’ τά κύματα, τά ὁποῖα ἀμέσως ἡσύχασαν καί γαλήνη διαδέχτηκε τήν ἄγρια τρικυμία.

 

Οἱ Ὑάδες σύμφωνα μέ τή μυθολογία ἦσαν οἱ ἑπτά κόρες τοῦ Ἄτλαντα καί τῆς Αἴθρας. Τά ὀνόματά τους ποικίλλουν στούς διάφορους μυθογράφους. Ἡ ἐπικρατέστερη ἴσως ἐκδοχή θέλει τά ὀνόματά τους νά εἶναι τά ἑξῆς:

• Φάολα ἤ Αἴσουλα

• Ἀμβροσία (ἡ τροφός τοῦ Διονύσου πού μεταμορφώθηκε σέ κλῆμα ἀμπέλου)

• Διώνη (σύζυγος τοῦ Ταντάλου καί μητέρα τοῦ Πέλοπα καί τῆς Νιόβης)

• Εὐδώρα

• Κορωνίς (ἀκόλουθος τοῦ Διονύσου πού γέννησε μέ τόν Δία τόν ἥρωα Βούτη)

• Θυώνη

• Πολυξώ.

Οἱ Ὑάδες θεωροῦνταν οἱ θεότητες τῆς βροχής στόν οὐρανό καί στή γῆ οἱ νύμφες τῆς γονιμοποιοῦ ὑγρασίας, οἱ πηγές καί οἱ ποταμοί, οἱ τροφοί τῆς φύσης. Ἀναφέρονται σάν βροχερά ἄστρα, τά ὁποῖα δημιουργοῦν θύελλες, ὑγρασία καί «ὑετόν». Εἶναι εὐδιάκριτες λόγῳ τοῦ σχήματός τους, ἐπειδή μαζί μέ τόν Λαμπαδία σχηματίζουν τό λατινικό γράμμα V, τό ὁποῖο θυμίζει κεφάλι Ταύρου. «Ὑάδες ται μέν ῥ’ ἐπί παντί μετώπῳ Ταύρου βεβλέαται». Ἔτσι στά Fasti ὁ Ὀβίδιος ἀναφέρει: «Hyades Graiis ab imbre vocat», δηλαδή «Οἱ Ὑάδες ὑπό τῶν Ἑλλήνων ἀπό τίς βροχές ὀνομάστηκαν» καί στήν «Αἰνειάδα» ὁ Βιργίλιος «pluviasque Hyadas», «καί τίς βροχερές Ὑάδες». Ὁ Πλίνιος γράφει ὅτι «οἱ Ὑάδες εἶναι δεινός καί ὀχληρός ἀστήρ, προξενῶν θυέλλας καί καταιγίδας, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουν βλάβας, τόσον ἐπί τῆς ξηρᾶς, ὅσον καί ἐπί τῆς θαλάσσης».

 

Αὐτά τά λίγα ἀστρονομικά καί πολλά μυθολογικά εἶχα νά πῶ γιά τίς Πλειάδες καί τίς Ὑάδες. Τήν ἑπόμενη Δευτέρα θά δοῦμε τόν ἀστερισμό τῶν Διδύμων.

 

 

Pleiadescomet-768x538.jpg

 

pleiades1.jpg

 

9635126767660683467.jpg

 

M45-knutson.jpg

 

pleiades_nasa.jpg

 

pleiades_ukschmidt_clean_names.jpg

 

SHARE
RELATED POSTS
Ο προεκλογικός αγώνας 10χρόνης μαθήτριας για το προεδρείο της τάξης της
Αναστασία Φωκά
Αναστασία Φωκά: Η ανασκόπηση του 2016 στην iΠόρτα
Μεγάλες στιγμές του σινεμά, του Γιώργου Αρκουλή

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.