ΕΥ ΖΗΝ

Μέγας Κύων, τοῦ Τάσου Γέροντα

Gerotasos
Spread the love

Gerotasos

 

Τάσος Γέροντας    

  

 

 

 

 

canis-major-constellation.jpg

 

 

 

(Τό κείμενο αὐτό εἶναι ἀφιερωμένο στό πιό γλυκό τετράποδο τοῦ κόσμου, τήν Ἐκλαίρ)

 

 

Τήν προηγούμενη Δευτέρα εἴχαμε μιλήσει γιά τά πιστά κυνηγόσκυλα κάθε καλοῦ κυνηγοῦ καί εἴχαμε ἀναφερθεῖ στό ἕνα ἀπό τά δύο τοῦ θρυλικοῦ οὐράνιου κυνηγοῦ, τοῦ Ὠρίωνα. Σήμερα θά μιλήσουμε γιά τόν σπουδαῖο Μεγάλο Κύνα.

 

Ὁ Μέγας Κύων εἶναι χειμερινός ἀστερισμός, ὁ ὁποῖος ἐντοπίζεται πολύ εὔκολα στόν νότιο οὐράνιο θόλο μέ τή βοήθεια τοῦ Ὠρίωνα. Στήν ἀρχή ἐντοπίζουμε τήν πολύ χαρακτηριστική ζώνη τοῦ Ὠρίωνα. Τήν εἴχαμε χρησιμοποιήσει καί γιά να βροῦμε τόν ἀστερισμό τοῦ Ταύρου. Τώρα τήν προεκτείνουμε πρός τά ἀριστερά. Τό πρῶτο φωτεινό ἀστέρι πού θά συναντήσουμε εἶναι τό πλέον φωτεινό ἀστέρι τοῦ Μεγάλου Κυνός ἀλλά καί ὅλου τοῦ οὐρανοῦ. Εἶναι ὁ περίφημος Σείριος.

 

Ὁ Μέγας Κύων (στά λατινικά: Canis Major, στή γενική Canis Majoris, συντομογραφία: CMa) εἶναι σχετικά μικρός ἀστερισμός ὅσον ἀφορᾶ τόν ἐμβαδόν, μόλις 47ος στήν κατάταξη (1) καί περιλαμβάνει 147 ἀστέρια μεγέθους μικρότερου ἀπό 6,5 (2).

 

Ὁ Σείριος (α Canis Majoris) εἶναι τό πιό φωτεινό ἀστέρι τοῦ οὐρανοῦ, μέ φαινόμενο μέγεθος -1,4. Βρίσκεται σέ ἀπόσταση 8,6 ἐτῶν φωτός (3) ἀπό τή Γῆ καί μᾶς πλησιάζει συνεχῶς, ὁπότε ἡ φωτεινότητά του θά αὐξάνει γιά τά ἑπόμενα πολλά χρόνια. Εἶναι διπλός ἀστέρας (4) μέ τό κύριο ἄστρο νά ἔχει δύο φορές τή μᾶζα τοῦ Ἡλίου καί στήν πραγματικότητα νά εἶναι 25 φορές πιό φωτεινός.

 

Στόν ἀστερισμό τοῦ Μεγάλου Κυνός ὑπάρχει τό πιό γνωστό ἀνοιχτό σμῆνος (5), ὁρατό μέ γυμνό μάτι, τό M41 (NGC 2287), ἕνα πανέμορφο σμῆνος μέ πολλούς διπλούς καί πολλαπλούς ἀστέρες.

 

Στή μυθολογία εἶναι πολλές οἱ ἀναφορές τόσο στόν ἀστερισμό ὅσο καί στόν Σείριο. Ὁ Ὅμηρος ἀναφέρει μερικές φορές τό ὄνομα τοῦ Κυνός, ἀλλά ἀναφέρεται προφανῶς στόν Σείριο. Ὁ Πτολεμαῖος δέν ἀναφέρει τό ὄνομα Σείριος ἀλλά τό ὄνομα «Ἀστροκύων». Καί ὁ Ησίοδος ἀναφέρει στά ἔργα του τόν Σείριο, ὅπως καί ὁ Ἄρατος, ὁ ὁποῖος μάλιστα χρησιμοποιεῖ τή λέξη «μέγας».

 

Οἱ ἀρχαῖοι Αἰγύπτιοι ρύθμιζαν μέ τόν Σείριο τό ἡμερολόγιό τους καί τόν λάτρευαν σάν τό ἱερό ἄστρο τοῦ Νείλου ἐπειδή στήν ἐποχή τους ὁ Σείριος ἀνέτειλλε μέ τόν Ἥλιο στό θερινό ἡλιοστάσιο καί προμήνυε τίς εὐεργετικές πλημμύρες τοῦ Νείλου.

 

Τό ὄνομα Σκύλος, μέ ἀναφορά σέ ὁλόκληρο τόν ἀστερισμό καί ὄχι μόνο στόν Σείριο, πρέπει μᾶλλον νά ἀναζητηθεῖ στούς χρόνους τῶν Λατίνων, ὅπου ἐμφανίζεται τό ὄνομα Canis ἤ ἡ δοτική του, Canicula. Οἱ Λατίνοι πῆραν τό ὄνομα ἀπό τούς προγόνους μας, μόνο πού ἴσως τόν συνέδεσαν μέ ἄλλον μύθο. Διότι ὁ Μέγας Κύων γιά τούς πρώτους Ἕλληνες ἦταν ὁ σκύλος τοῦ Ἀκταίονα «Λαίλαψ» ἤ ὁ σκύλος τῆς Νύμφης Πρόκριδος, ὁ ὁποῖος ἐντυπωσίασε τόν Δία μέ τήν ταχύτητά του καί τόν μετέτρεψε σέ ἀστερισμό. Γιά τούς μεταγενέστερους ὅμως, κι αὐτό πού ἔμεινε σέ μᾶς, εἶναι ὅτι ὁ Μέγας Κύων εἶναι ὁ σκύλος τοῦ Ὠρίωνα, πού κυνηγοῦσε μαζί του.

 

Στήν ἀρχαιότητα ἡ ἡλιακή ἀνατολή τοῦ Σείριου εἶχε συνδεθεῖ μέ τά “κυνικά καύματα”, τά “ντίε κανικουλάριε” τῶν Λατίνων, δηλαδή τίς θερμότερες μέρες τοῦ ἔτους. Ἡ ἔκφραση αὐτή, πού συνδέεται μέ τόν ἀστερισμό τοῦ Μεγάλου Κυνός, ἔχει φτάσει ὡς ἐμᾶς μέ τή λαϊκή ἀντίληψη ὅτι τίς θερμές μέρες τοῦ Αὐγούστου οἱ δαγκωματιές τῶν σκυλιῶν εἶναι μολυσμένες.

 

Τό ταξίδι στόν οὐράνιο θόλο τῆς νύχτας συνεχίζεται τήν ἑπόμενη Δευτέρα μέ τόν Λέοντα.

 

Ἑρμηνεῖες ἐννοιῶν

 

(1) Ἔκταση ἀστερισμῶν καί κατάταξη. Οἱ ἐκτάσεις τῶν ἀστερισμῶν μετρῶνται μέ βάση τά ὅριά τους, ὅπως καταρτίστηκαν ἀπό τόν Ἑζέν Ντελπόρτ τό 1930 ἐκ μέρους τῆς Διεθνοῦς Ἀστρονομικῆς Ἑταιρίας καί δημοσιεύτηκαν στό Délimitation scientifique des constellations (Τύπος Πανεπιστημίου Κέμπριτζ). Μετρῶνται σέ τετραγωνικές μοῖρες.

 

(2) Τό φαινόμενο μέγεθος εἶναι μία μέτρηση τῆς φαινόμενης λαμπρότητας ἑνός οὐρανίου σώματος, (ἄστρου, πλανήτη κλπ) ὅπως φαίνεται ἀπό ἕναν παρατηρητή στή Γῆ. Ὅσο λαμπρότερο φαίνεται ἕνα σῶμα, τόσο μικρότερη εἶναι ἡ ἀριθμητική τιμή τοῦ φαινομένου μεγέθους. Πρῶτος τό καθιέρωσε ὁ Ἵππαρχος, ὁ ὁποῖος κατέταξε ὅλους τούς ὁρατούς ἀστέρες σέ 6 μεγέθη. 1ου μεγέθους εἶναι οἱ λαμπρότεροι καί 6ου οἱ ἀμυδρότεροι. Τά πολύ φωτεινά οὐράνια σώματα ἀπέκτησαν ἀρνητικούς ἀριθμούς φαινόμενου μεγέθους (μέ τή λογική ὅτι οἱ ἀρνητικοί ἀριθμοί εἶναι μικρότεροι ἀπό τούς θετικούς). Ἡ Ἀφροδίτη ἔχει –4.4, ἡ Πανσέληνος –12.5 καί ὁ Ἥλιος ἔχει –26.7.

 

(3) Τό Ἔτος Φωτός (ly – light year) εἶναι μονάδα μέτρησης τῶν ἀστρικῶν ἀποστάσεων. Ὁρίζεται ὡς ἡ ἀπόσταση πού διανύει τό φως μέ τήν ταχύτητά του (300 χιλιάδες χιλιόμετρα ἀνά δευτερόλεπτο) στό κενό, σέ ἕνα γήινο ἔτος. Ἰσοῦται περίπου μέ 9.5 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα ἤ 9.460.528.404.879.000 μέτρα.

 

(4) Οἱ διπλοί ἀστέρες ἠ γενικά ἕνα πολλαπλό ἀστρικό σύστημα, εἶναι ἀστέρες οἱ ὁποῖοι λόγω τῆς βαρύτητάς τους περιστρέφονται γύρω ἀπό ἕνα κοινό κέντρο μάζας. Ὁ μεγαλύτερος ἀστέρας ὀνομάζεται πρωτεύων ἤ κύριος ἐνῷ ὁ ἄλλος, συνήθως μικρότερος, ὀνομάζεται συνοδός ἤ δευτερεύων ἀστέρας. Περισσότεροι ἀπό τούς μισούς ἀστέρες εἶναι μέλη διπλῶν ἤ πολλαπλῶν συστημάτων.

 

(5) Ἀνοικτό σμῆνος ἤ ἀνοικτό ἀστρικό σμῆνος ὀνομάζεται μία ὁμάδα μέχρι καί λίγων χιλιάδων ἀστέρων πού ἔχουν κοινή προέλευση καί ἡλικία. Τά ἀνοικτά σμήνη ὀνομάζονται καί γαλαξιακά (ἀστρικά) σμήνη.

 

Ακολουθεί έκθεση εικόνων:

 

SHARE
RELATED POSTS
Ροκφόρ: το τυρί των “βασιλιάδων”, ο “βασιλιάς” των τυριών
Μουσική μυσταγωγία, του Γιώργου Χατζηδιάκου
Ευχές από τον συγγραφέα Κωστή Μακρή

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.