Βιβλίο

«Μαύρες τρύπες καί στρεβλώσεις τοῦ χρόνου», του Τάσου Γέροντα

 

Τάσος Γέροντας  

 

 

«Μαύρες τρύπες καί στρεβλώσεις τοῦ χρόνου» τοῦ Kip Thorne

 

«Μαύρες τρύπες καί στρεβλώσεις τοῦ χρόνου» τοῦ Kip Thorne. Ἐκδόσεις Κάτοπτρο. Πρώτη ἔκδοση στά ἀγγλικά τό 1994. Στά ἑλληνικά κυκλοφόρησε τό 1999 μέ συμπληρώσεις καί προσθῆκες τοῦ Thorne γιά τήν ἑλληνική ἔκδοση. Ἡ μετάφραση ἔγινε ἀπό τούς Χάρη Ἀποστολᾶτο, Ἀλέκο Μάμαλη, Θεόδωρο Πιερᾶτο καί Ἀθηνᾶ Τσαγκογέωργα.

 

Τό βιβλίο ἐκτείνεται σέ δύο τόμους. Τό κυρίως κείμενο (χωρίς πρόλογο, σημειώσεις, γλωσσάριο, χρονολόγιο καί βιβλιογραφία) καταλαμβάνει 270 σελίδες στόν πρῶτο τόμο καί 250 στόν δεύτερο. Συνολικά 520 σελίδες. Δέν εἶναι καθόλου λίγες!

 

Τό βιβλίο ξεκινᾶ μέ μιά ἱστορία, ἡ ὁποία θά μποροῦσε νά γίνει ταινία ἐπιστημονικῆς φαντασίας. Μᾶς τοποθετεῖ σέ ἕνα μεγάλο διαστημόπλοιο, τό ὁποῖο μπορεῖ νά ταξιδεύει στό μακρινό διάστημα μέ πολύ ὑψηλές ταχύτητες, διαστέλλοντας ἔτσι τόν χρόνο ὅπως αὐτός ρέει γιά τούς ἐπιβάτες του. Ἔτσι, γιά νά διανύσει τό διαστημόπλοιο μία ἀπόσταση 30.100 ἐτῶν φωτός θά χρειαστοῦν 30.102 χρόνια γιά τούς κατοίκους τῆς Γῆς, ἀλλά μόνο 20 γιά τό πλήρωμα. Μέ αὐτό τό σκάφος ὁ συγγραφέας μᾶς ταξιδεύει στά πέρατα τοῦ σύμπαντος, σέ ἕνα ταξίδι ἀναζήτησης μελανῶν ὀπῶν. Ὅλες οἱ περιγραφές του εἶναι ἀκριβεῖς, στόν βαθμό πού γνωρίζουμε τή φυσική τοῦ διαστήματος στή γειτονιά μιᾶς μελανῆς ὀπῆς. Οἱ περιγραφές συναρπάζουν! Ἄν μποροῦσε νά γίνει ταινία, θά σάρωνε στά ταμεῖα! Ἡ ἱστορία αὐτή καλύπτει περίπου 35 σελίδες, μαζί μέ πολλά ἐπεξηγηματικά σχήματα. Τελειώνοντάς την ἔχουμε μάθει ἀρκετά γιά τίς μελανές ὀπές καί μάλιστα μέ πολύ παραστατικό τρόπο. Κάλλιστα μπορεῖτε νά σταματήσετε τήν ἀνάγνωση ἐδῶ. Εἶναι τό ταλέντο τοῦ συγγραφέα πού θά σᾶς κάνει νά τόν ἀκολουθήσετε στό ταξίδι πού σᾶς καλεῖ.

 

Τό καθαρά ἐπιστημονικό μέρος ἀρχίζει μέ μιά ἐπιστολή τοῦ πατρός Ἀϊνστάιν πρός κάποιον καθηγητή στό πανεπιστήμιο τῆς Λειψίας. Τό ταξίδι πού μᾶς πηγαίνει ὁ Thorne ἔχει ὡς ἀφετηρία τίς δύο θεωρίες τῆς σχετικότητας τοῦ Ἀϊνστάιν. Μέ ἐξαιρετικό τρόπο μᾶς περιγράφει τό ἐπίπεδο γνώσεων τῆς φυσικῆς μέχρι τό 1905 καί τήν ἀνατροπή πού ἔφερε ὁ «θεῖος Ἀλβέρτος». Ἀπό κεῖ καί μετά μᾶς ὁδηγεῖ βῆμα-βῆμα στήν (θεωρητική, ἀρχικά) ἀνακάλυψη τῆς ἀναγκαιότητας τῆς ὕπαρξης τῶν μελανῶν ὀπῶν, ἀλλά καί στήν πρόοδο τῶν θεωριῶν γι’ αὐτές, τίς σκουληκότρυπες καί γιά τά ἐνδεχόμενα ταξίδια στόν χρόνο. Ἡ γραφή τοῦ Thorne ἔχει τέτοια ἀμεσότητα πού νομίζεις πώς κάθεται ἐκεῖ δίπλα σου καί σοῦ τά λέει ὁ ἴδιος. Ὅλο τό βιβλίο βρίθει κατατοπιστικῶν σχημάτων καί ἐπεξηγηματικῶν πλαισίων, τά ὁποῖα βοηθοῦν τά μέγιστα στήν κατανόηση τῶν πολλῶν δύσκολων τμημάτων του. Στίς περιγραφές του γιά τήν ἐξέλιξη τῶν ἰδεῶν καί τῶν θεωριῶν δέν λείπουν πληροφορίες καί γιά τούς ἐπιστήμονες πού πρωταγωνιστοῦν σέ κάθε ἐποχή. Στήν περιγραφή τῆς κούρσας ταχύτητας μεταξύ ΗΠΑ καί ΕΣΣΔ τόσο πρίν τόν Β’ ΠΠ ὅσο καί κατά τή διάρκεια τοῦ Ψυχροῦ Πολέμου εἶναι διακριτικά ἐμφανής ὁ ἀμερικάνικος προσανατολισμός του. Αὐτό ὅμως δέν τόν ἐμποδίζει νά θεωρεῖ ἀνώτερους πολλούς σοβιετικούς ἐπιστήμονες ἤ πιό ὁλοκληρωμένες τίς σπουδές φυσικῆς στήν Μ. Βρετανία ἀπ’ ὅτι στίς ΗΠΑ. Στό βιβλίο ὑπάρχουν ἐπίσης πολλές ἀναφορές σέ προσωπικές σχέσεις μεταξύ ἐπιστημόνων, θετικές καί ἀρνητικές, (π.χ. ἡ φιλία τοῦ συγγραφέα μέ τόν ρῶσο Igor Novikov ἤ ἡ μεγάλη κόντρα τοῦ Arthur Eddington μέ τόν Chandrasekhar) καί πῶς αὐτές ἐπηρέασαν τήν ἐξέλιξη τῆς φυσικῆς. Χαρακτηριστικά περιγράφει τόν πόλεμο πού ἔκανε ὁ κορυφαῖος τότε Eddington στόν πρωτάρη Chandrasekhar καί πῶς αὐτό ἔβαλε μεγάλο φρένο στήν ἐξέλιξη τοῦ δεύτερου ἀλλά καί τό πῶς τό σοβιετικό καθεστώς κατέστρεψε ἕναν ἀπό τούς κορυφαίους φυσικούς ὅλων τῶν ἐποχῶν (κατά τόν Thorne), τόν Lev Landau.

 

Εἶναι ἕνα πολύ καλό ἐπιστημονικό βιβλίο, γραμμένο μέ πολύ εὐχάριστο τρόπο, ὁ ὁποῖος μερικές φορές γίνεται διασκεδαστικός, γιά παράδειγμα ἡ περιγραφή τοῦ στοιχήματος πού ἔβαλε ὁ συγγραφέας μέ τόν Hawking καί ἔχασε ὁ Hawking, ἤ ἡ χειραψία πού κάνει ὁ συγγραφέας μέ τήν γυναῖκα του μέσα ἀπό μία σκουληκότρυπα. Τό θέμα τοῦ βιβλίου δέν εἶναι εὔκολο. Αὐτά πού συμβαίνουν γύρω ἀπό μία μελανή ὀπή δύσκολα παρατηροῦνται κι ἀκόμη πιό δύσκολα ἑρμηνεύονται. Τό τί συμβαίνει μέσα της βρίσκεται στό στάδιο τῶν πρώιμων ὑποθέσεων, πού ἔρχονται σέ σύγκρουση μέ τήν κοινή λογική. Δέν διαβάζεται εὔκολα, γρήγορα, διαβάζεται ὅμως εὐχάριστα, ἐπειδή ὁ συγγραφέας εἶναι ἀπό τούς σπουδαιότερους ἑρευνητές τῶν μελανῶν ὀπῶν ἀλλά καί χαρισματικός στίς περιγραφές του. Μοῦ πῆρε πολλές μέρες γιά νά ὁλοκληρώσω τήν μελέτη του, σταματοῦσα συχνά γιά ὑπογραμμίσεις. Ὅμως ἔνοιωσα πώς κέρδισα πολλά σέ σύγκριση μέ τόν χρόνο πού ἀφιέρωσα σ’ αὐτό.

 

Λίγα λόγια γιά τήν ἔκδοση. Κάτοπτρο, ὅπως σᾶς εἶπα. Σκληρό ἐξώφυλλο, μεῖγμα χαρτόδετου καί πανόδετου, μέ καλοσχεδιασμένη κουβερτούρα (ὄχι, δέν ἀναφέρομαι στό γλυκό). Ἐξαιρετικό ὑποκίτρινο χαρτί, εὐχάριστη γραμματοσειρά, σέ πολύ σωστή θέση τά κατατοπιστικά σχήματα καί τά ἐπεξηγηματικά πλαίσια. Πολύ καλή ἡ μετάφραση. Συνολικά πρόκειται γιά ἐξαιρετική ἔκδοση, πού σίγουρα ἀνήκει στά κοσμήματα τοῦ Κατόπτρου καί προσφέρεται σέ πολύ χαμηλή τιμή. Σοβαρό μεῖον οἱ ἀρκετές τυπογραφικές ἀβλεψίες καί ἐλάχιστες ἀστοχίες στή μετάφραση. Ἕνα ἄλλο μειονέκτημα εἶναι πώς αὐτά πού περιγράφει ὁ Thorne εἶναι σχεδόν μιά εἰκοσαετία παλιά. Ἀκόμη καί τό βιβλίο πού ἔχει γράψει ὁ πολύ καλός φίλος τοῦ Thorne, ὁ Igor Novikov, γιά τό ἴδιο θέμα εἶναι μόλις πέντε χρόνια πιό καινούργιο. Σέ κάθε περίπτωση ὅμως τό δίτομο ἔργο τοῦ Thorne εἶναι ἐξαιρετικό γιά νά μάθουμε μέχρι ποῦ ἔφτασε ἡ γνώση μας σχετικά μέ τό πολύ ἐνδιαφέρον αὐτό θέμα μέχρι τό 1999.

 

ΥΓ. Διάβασα τό σύγγραμα καί ἔγραψα τό κείμενο αὐτό πρίν δῶ τήν ταινία Interstellar. Εἴτε τήν ἔχετε δεῖ εἴτε ὄχι, θά ἔχετε διαβάσει γι’ αὐτήν. Στήν ταινία αὐτή ἐκτελεστικός παραγωγός (ἄραγε τί σημαίνει αὐτό;) εἶναι καί ὁ Thorne. Ἔχει ἐπιμεληθεῖ τήν ἐπιστημονική ἀκρίβεια ὅσων διαδραματίζονται, χωρίς νά ἀνατρέψει δραματικά τό σενάριο. Τό ἔχει ξανακάνει αὐτό ὁ Thorne. Πολλά χρόνια πρίν, ὁ Carl Sagan τοῦ εἶχε στείλει τό σενάριο τῆς ταινίας «Ἐπαφή» (Contact) γιά νά διορθώσει ἐπιστημονικές ἀνακρίβειες.

Φῆμες λένε πώς ὁ σκηνοθέτης τοῦ Interstellar ἔβαλε στοιχεῖα τοῦ Thorne στόν καθηγητή Brand, πού ὑποδύεται ὁ Μάικλ Κέην.

Δέν εἶναι λίγοι οἱ φυσικοί πού ὑποστηρίζουν πώς ἡ ταινία αὐτή θά μποροῦσε νά «διδάσκεται» στά σχολεῖα στό μάθημα τῆς φυσικῆς. Τό ἴδιο πιστεύω καί γιά τό βιβλίο, σέ ἁπλουστευμένη ἐκδοχή, καθώς καί ἕνα ἄλλο ἐξαιρετικό βιβλίο, τό «Χάος καί ἁρμονία» γιά τό ὁποῖο θά μιλήσουμε στό ἐγγύς μέλλον.

 

 

thorne1.jpg

SHARE
RELATED POSTS
Γιάννης Μακριδάκης: «Αντί Στεφάνου», του Τάσου Γέροντα
Kostis A. Makris
iPorta ανοιχτή στα βιβλία για παιδιά και νέους: Η «ΑΜΑΡΤΩΛΗ ΠΟΛΗ» του Μάνου Κοντολέων,[το βιβλίο που διάβασα], του Κωστή Α. Μακρή
«Οἱ τέσσερις ἐποχές τῆς Μέλισσας», τοῦ Κυριάκου Ἀθανασιάδη, τοῦ Τάσου Γέροντα

Leave Your Reply

*