Ανοιχτή πόρτα

Ηθικοπλαστική και το νόημα της ζωής, της Δέσποινας Κοντάκη

Δέσποινα Κοντάκη - Τσιριγώτη
Spread the love

Δέσποινα Κοντάκη - Τσιριγώτη

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Δέσποινα Κοντάκη  

 

 

 

  Irvin-Yalom_photo.jpg

 

 

Τα πρόσωπα των ανθρώπων που αγαπάτε δε θα είναι ίδια το πρωί, ούτε και το δικό σας. Μην τα χάσετε. Τα δέντρα έξω κάνουν πράγματα συναρπαστικά. Παρακολουθήστε τα ώρα με την ώρα— είναι καθαρή μαγεία. Είπα σε κάποιον σήμερα: «Ω, τα δέντρα σου!» «Ποια δέντρα;», μου είπε αυτός.


(Λεό Μπουσκάλια)

 

Ξεκίνησα να γράψω γι’ αυτό, μιλώντας μόνη μου μέσα στο αυτοκίνητο. Σαν να υπήρχε μια αόρατη δακτυλογράφος η οποία έγραφε όσα εγώ υπαγόρευα (σαν τον τρελό που μιλά μόνος του) οδηγώντας και κοιτώντας τα αυτοκίνητα που έρχονταν από την απέναντι πλευρά του δρόμου. Πολλές φορές σκέφτομαι ότι μπορεί κάποιος να έρθει από το απέναντι ρεύμα και να πέσει επάνω μου σκοτώνοντάς με. Και μετά; Τι θα έχω αφήσει πίσω μου και τι θα έχω πάρει μαζί μου;

 

Με συγκλονίζει η ζωή. Με όλους τους τρόπους.
Η ίδια η ζωή έχει τρόπο καθημερινά να μας διδάσκει. Το πόσο μαθαίνει κάποιος όμως ζώντας ή παθαίνοντας, είναι μια άλλη ιστορία που πονά, πέρα για πέρα αληθινή και καθόλου επινοημένη.

Στο μυαλό μου γυροφέρνει το δράμα του «Καθένα» για το οποίο αναφέρομαι πιο κάτω εντός του κειμένου.

 

Δεν με συγκινούσαν ποτέ οι ηθικοπλαστικές επινοημένες ιστορίες για μεγάλους. Τις συναντάμε παντού και κυρίως στις θρησκείες. Δεν είμαι προσκολλημένη πουθενά. Και δεν καταδικάζω καμιά θρησκεία παρά μόνο τους φανατικούς οπαδούς που στο όνομα του όποιου θεού δεν διστάζουν να σε στείλουν στην «κόλαση» αν δεν είσαι δικός τους.

–Η πίστη στο υπερφυσικό, όχι η έλλειψη πίστης, είναι που θα μας καταστρέψει.( Irvin Yalom)

 

Παρότι δεν με συγκινούσαν ποτέ, θα πω όμως ότι υπάρχουν άνθρωποι που τις χρειάζονται αυτές τις επινοημένες αλληγορικές ιστορίες. Τις χρειάζονται για να ενεργοποιείται το συναίσθημά τους και η σκέψη για το αληθινό νόημα της ζωής. Έχουν ανάγκη αυτή την υπενθύμιση της ανθρώπινης υπόστασής τους ή την αναζήτηση της ελπίδας ή της παρηγοριάς.

 

Υπάρχει το καλό μέσα σε όλους μας; Υπάρχει η συνειδητοποίηση μιας υπεύθυνης στάσης ζωής; Σκέφτομαι τις διδακτικές ιστορίες του Αισώπου που μαθαίναμε στα παιδιά μας. Η αλεπού και το λελέκι, ο λαγός και η χελώνα, ο τζίτζικας και το μυρμήγκι. Η έπαρση, ο εγωισμός, ή η ταπεινότητα παίρνουν την θέση τους σ αυτές τις απλοϊκές ιστορίες που με ευκολία μπορεί να καταλάβει ένα παιδί. Τα παιδιά δεν έχουν εμπειρίες σαν εμάς. Κι εμείς που έχουμε; Ποια είναι η στάση μας καθημερινά απέναντι στο δώρο της ζωής που μας δόθηκε από τη φύση;
Έχουμε ανάγκη όμως την ηθικοπλαστική διδαχή;

 

Παρόλη την άρνησή μου όμως για αυτές τις επινοήσεις, υπάρχει μια τέτοια ιστορία που απ’ όταν διάβασα γι αυτήν πριν 12 χρόνια, μου έκανε ένα παράξενο κλικ. Όχι μόνο για την αφοπλιστική απλότητά της αλλά και για τα κωμικοτραγικά στοιχεία της.

Την αναφέρει ο Irvin Yalom στο δοκίμιό του Θρησκεία και Ψυχιατρική’’ ένα μικρό βιβλιαράκι 45 σελίδων μόνο. Το Δράμα του «Καθένα» μάς έρχεται από τον μεσαίωνα και είναι αγνώστου συγγραφέα. Μέσα στην σκοτεινή κόλαση του μεσαίωνα η ψυχή ψάχνει διέξοδο για να παραμείνει καθαρή και γεμάτη φως και αυτή η ιστορία σώζεται και φτάνει ως τις μέρες μας.
Πρόκειται για μια ολλανδική ηθικοπλαστική αλληγορία, με τίτλο ‘’Ο Καθένας’’ και παίζεται εδώ και πέντε αιώνες με τεράστια επιτυχία.

 

«Όταν επισκέφτηκε τον Καθένα ο Άγγελος του Θανάτου, εκείνος τον ικέτεψε να τον απαλλάξει ή να καθυστερήσει να τον πάρει.

Ο Άγγελος τού αρνήθηκε κι εκείνος παρακάλεσε τουλάχιστον να του επιτρέψει να ‘χει κάποια παρέα στο ταξίδι του.

Ο Άγγελος του Θανάτου συμφώνησε: «Βεβαίως, αν καταφέρεις να βρεις κάποιον να σε συνοδέψει».

Στο υπόλοιπο έργο ο Καθένας ψάχνει να βρει συνταξιδιώτη. Όλοι οι φίλοι του και οι συγγενείς αρνούνται όμως, με τις πιο σαθρές δικαιολογίες, όπως ένας εξάδελφός του που πονούσε το δάχτυλο του ποδιού του.

Στο τέλος μετά από όλες τια άκαρπες προσπάθειες που έκανε με τους ανθρώπους, ο Καθένας στρέφεται σε αλληγορικές μορφές –στην Ομορφιά, στη Σοφία, στον Πλούτο- , αλλά κι αυτές ακόμα αρνούνται να τον ακολουθήσουν.

Με μια εξαίρεση – που αποτελεί και το ηθικό δίδαγμα αυτού του ηθικοπλαστικού δράματος: στο φινάλε του έργου, τον Καθένα τον συνοδεύουν σ’ αυτό το τελευταίο ταξίδι οι Καλές Πράξεις»

 

Το δοκίμιο αυτό είναι η ευχαριστήρια ομιλία του Irvin Yalom κατά την παραλαβή τού βραβείου Όσκαρ Πφίστερ, μιας πολύ σημαντικής τιμητικής διάκρισης που απονέμει η Επιτροπή για την Ψυχιατρική και τη Θρησκεία της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας.

 

Έκπληκτος απάντησε ότι αυτός θεωρεί τον εαυτό του άθεο και ότι κάποιο λάθος θα έχει γίνει. Κι όμως δεν ήταν λάθος. Η απάντηση εντός του βιβλίου για όσους το ψάξουν ή το έχουν ήδη.
Βεβαίως ο Yalom σ΄ αυτό το μικρό βιβλίο δεν αναπτύσσει ούτε την ηθική ούτε την ηθικοπλαστική. Αναπτύσσει πολλά ζητήματα που έχουν να κάνουν με την ουσιαστική πραγμάτωση της ανθρώπινης ύπαρξης, την διαχείριση της απόγνωση της μοναξιάς και την αναζήτηση ενός αληθινού νοήματος της ζωής μας.

 

Σε μια άλλη παράγραφο του βιβλίου του ο Yalom, αναφέρει το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο ‘’Ο Ακροατής’’ του Alan Wheelis:

 

«Ο Συγγραφέας βγαίνει βόλτα με το σκύλο του τον Μόντυ. Αν σκύψω και σηκώσω ένα κλαδί, τότε ο Μόντυ βρίσκεται αμέσως μπροστά μου. Το θαύμα έχει συντελεστεί. Τώρα έχει μια αποστολή… Ποτέ δεν του περνά από το νου να αξιολογήσει την αποστολή του. Αφοσιώνεται αποκλειστικά στην εκπλήρωσή της.

 

Θα τρέξει, θα κολυμπήσει, θα υπερπηδήσει οποιοδήποτε εμπόδιο για να πιάσει αυτό το κλαδί. Και μόλις το πιάσει, το φέρνει πίσω γιατί η αποστολή του δεν είναι μόνο να το βρει αλλά και να το επιστρέψει. Και όμως καθώς με πλησιάζει κινείται πιο αργά. Θέλει να μου το δώσει και να ολοκληρώσει το έργο του αλλά από την άλλη δεν θέλει να τελειώσει η αποστολή του και να βρεθεί ξανά σε θέσει αναμονής. Όπως και για αυτόν έτσι και για μένα, είναι απαραίτητο να υπηρετώ κάτι που βρίσκεται πέρα από τον εαυτό μου.

 

Ο Μόντυ είναι υποχρεωμένος να περιμένει ώσπου να είμαι πάλι έτοιμος. Είναι τυχερός που έχει εμένα να του πετάω το κλαδί του. Εγώ περιμένω το Θεό να μου πετάξει το δικό μου. Ποιός ξέρει αν και πότε θα ξαναστρέψει την προσοχή του σε μένα και θα μου επιτρέψει να βιώσω το αίσθημα μιας αποστολής;»

 

Είναι τόσο σαγηνευτική η σκέψη μιας προκαθορισμένης απλής ανάθεσης ενός έργου για τη ζωή. Ποιός ανάμεσά μας δεν έχει νιώσει την επιθυμία; “Ας μου ρίξει κάποιος και το δικό μου κλαδί!”. Πόσο ανακουφιστικό είναι να ξέρεις ότι κάπου εκεί έξω υπάρχει ένας αληθινός, καθορισμένος σκοπός ζωής και όχι απλώς ένα άυλο φάντασμα ενός επινοημένου σκοπού ζωής.

 

-Ένα από τα κύρια έργα της ζωής μας είναι να επινοήσουμε έναν σκοπό αρκετά στέρεο για να στηρίξει μια ολόκληρη ζωή.

 

– Ο θάνατος πάντα παραμένει η πιο μοναχική από τις ανθρώπινες εμπειρίες.

 

-Το πένθος μας φέρνει αντιμέτωπους όχι μόνο με την απώλεια αλλά και με την δική μας θνητότητα.

 

-Ξέρω πως είμαστε όλοι πλοία που ταξιδεύουμε στο σκοτάδι κι ότι ο καθένας από μας είναι ένα πλοίο μοναχικό , είναι όμως τόσο ανακουφιστικό να βλέπεις τα φώτα των γειτονικών πλοίων να σκαμπανεβάζουν πλάι σου.

(Irvin Yalom – Θρησκεία και Ψυχιατρική)

 

-Απ’ όλες τις πιθανές οριακές εμπειρίες που μπορεί να ζήσει ένας άνθρωπος, η αντιπαράθεση με το θάνατο είναι η πιο ισχυρή. (Karl Jaspers)

 

Υγ 1. Το μυαλό μου τρέχει με απίστευτη ταχύτητα, αντίθετα από τα πόδια μου γιατί δεν μ αρέσει καθόλου το περπάτημα. Ελπίζω να μη σας πήγα μια από δω και μια από κει ζαλίζοντάς σας με τις σκέψεις μου.

 

Υγ 2. Σ’ αυτό το μικρό δοκίμιο του Irvin Yalom βρήκα τότε, πολλές απαντήσεις για τον κόσμο που ζούμε σε σχέση με τον κόσμο μέσα μας. Σας το προτείνω να το διαβάσετε αν σας αρέσει ο συγγραφέας του. Το σίγουρο είναι ότι θα ενεργοποιήσει τον μέσα κόσμο σας θετικά.

 

 * Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.

The article expresses the views of the author

iPorta.gr

  


Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.
The article expresses the views of the author iPorta.gr

Βιβλίο: ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΣΕ ΔΕΚΑ ΠΡΑΞΕΙΣ”, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΙΛΝΤΙΣΙ

SHARE
RELATED POSTS
mgg2.jpg
Διακόπτω και σκορπίζω: “Διακοπίζω”, της Μαρίας Γεωργαλά
8 Χρόνια Πόρτα! – 8 Years iPorta!, by George Sarafoglou – του Γιώργου Σαράφογλου
Βέλγος Ψηφοφόρος, του Γιώργου Πίτσου

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.