Βιβλίο

«Ὁ Ντοστογιέφσκι διαβάζει Χέγκελ στήν Σιβηρία καί κλαίει…», του Τάσου Γέροντα

Spread the love

 

Τάσος Γέροντας 

 

 

 

«Ὁ Ντοστογιέφσκι διαβάζει Χέγκελ στήν Σιβηρία καί κλαίει…» τοῦ Λάζλο Φ. Φολντένυι. Μετάφραση Εὐάγγελος Δ. Νιάνιας. Ἐκδόσεις Ἁρμός 2008. Σελίδες 62.
Ὁ Ντοστογιέφσκι πηγαίνει τό 1854 ὡς ἁπλός στρατιώτης στό Σεμιπαλάτινσκ (τώρα λέγεται Σεμέυ). Ὁ συγγραφέας ξεκινᾶ μέ τήν φιλία τοῦ Ντοστογιέφσκι μέ ἕναν νεαρό 21 ἐτῶν, τόν τοπικό εἰσαγγελέα Βράνγκελ. Ἦταν ἡ εποχή πού ὁ Ντοστογιέφσκι δούλευε τό χειρόγραφο τοῦ ἔργου Ἀναμνήσεις ἀπό τό σπίτι τῶν πεθαμένων.

Ἡ πνευματική ἐπικοινωνία τῶν δύο ἦταν ἀμφίδρομη: ὁ εἰσαγγελέας τροφοδοτοῦσε τόν περίπου ἐξόριστο Ντοστογιέφσκι μέ βιβλία κι ἐκεῖνος συζητοῦσε μαζί του τά ἔργα του. Ἕνα ἀπό τά βιβλία πού ἔφτασε στά χέρια τοῦ Ντοστογιέφσκι ἦταν, σύμφωνα μέ τά ἀπομνημονεύματα τοῦ Βράνγκελ, κάποιο τοῦ Χέγκελ. Μέ βάση τίς συζητήσεις τῶν δύο γιά τό περιεχόμενο ἀλλά καί τήν ἐποχή πού διαδραματίζονται αὐτά, ὁ συγγραφέας συμπεραίνει πώς μᾶλλον πρόκειται γιά τά Μαθήματα φιλοσοφίας τῆς ἱστορίας.

Μέ ἀφορμή μιά φράση τοῦ Χέγκελ, περιφρονητική γιά τή Σιβηρία, ὁ συγγραφέας ἐκθέτει στίς λίγες σελίδες τοῦ βιβλίου πιθανές σκέψεις τοῦ Ντοστογιέφσκι βασιζόμενος εἴτε σέ βιβλία του (κυρίως τό Ὑπόγειο ἀλλά ὄχι μόνο) εἴτε σέ κείμενα καί βιβλία ἄλλων, συχνά πολύ μεταγενέστερα.

Μέσα ἀπό τίς σκέψεις τοῦ Ντοστογιέφσκι ἀποκαλύπτεται μιά ἀντίθεση, ἄν ὄχι σύγκρουση, ἀνάμεσα στόν ἀναδυθέντα ἤδη Διαφωτισμό καί τόν Ἄνθρωπο πρωτίστως καί τόν Χριστιανισμό δευτερευόντως, στόν βαθμό πού ὁ δεύτερος ἀνυψώνει τόν Ἄνθρωπο. Ὁ συγγραφέας, διά τοῦ στόματος τοῦ Ντοστογιέφσκι, καταλογίζει στόν Χέγκελ ὅτι προσπαθεῖ νά θεμελιώσει ὁλόκληρη τήν φιλοσοφία του στήν ὀρθολογικότητα. Ἀλλά στό ὄνομα τῆς ὀρθολογικότητας ὁ ἄνθρωπος θά πρέπει νά ἀγνοήσει τήν βιωμένη ἐμπειρία, τόν πόνο, τόν θάνατο, τό ἀνεξακρίβωτο. Τό κρισιμότερο; Ὁ ὀρθολογιστής θά πρέπει (κατά τόν συγγραφέα, ἑρμηνεύοντας τόν Χέγκελ) νά θυσιάσει τήν ἐλευθερία του. Συνεχίζοντας τήν ἀντιπαράθεση ἀπόψεων τοῦ Χέγκελ μέ ἀποσπάσματα τοῦ Ντοστογιέφσκι, ὁ συγγραφέας φτάνει σέ ἕνα συμπέρασμα. Ὅπως τό διατυπώνει ὁ ἴδιος: «Στό βᾶθος τῆς βίαιης ἀπόρριψης τῆς Ἀφρικῆς καί τῆς Σιβηρίας κουρνιάζει ὁ κρυφός πόθος νά σκοτώσει τόν Θεό. Ὁ Χέγκελ ἦταν θύμα μιᾶς λανθασμένης ἰδέας: θεωροῦσε ὅτι ἦταν ἱκανός νά ἐξηγήσει τό ἀνεξήγητο.». Εἰδικότερα, ὁ Χέγκελ ἀρνεῖται τήν Κόλαση. Ἀρνεῖται τόσο τήν Κόλαση τοῦ πόνου καί τῶν βασάνων τῆς Σιβηρίας ὅσο καί τήν Κόλαση τοῦ διαφορετικοῦ, τῆς κατ΄ αὐτόν ἀνορθολογικῆς φιλοσοφίας τῶν λαῶν τῆς Ἀφρικῆς. Ὅμως ὁ Ντοστογιέφσκι βίωσε αὐτήν τήν Κόλαση, τῆς ὁποίας ὁ Χέγκελ ἀρνεῖται τήν ὕπαρξη. Τήν βίωσε καί τήν περιέγραψε στό βιβλίο Ἀναμνήσεις ἀπό τό σπίτι τῶν πεθαμένων. Αὐτή ἡ ἄρνηση τοῦ Χέγκελ, ὁ ἐξοβελισμός τῆς Κόλασης ἀπό τήν ἱστορία εἶναι πού, κατά τόν συγγραφέα, ὁδήγησε τόν Ντοστογιέφσκι νά κλάψει. Ὅμως εἶναι καί ἡ ἴδια ἡ βίωση τῆς Κόλασης τῆς Σιβηρίας πού ὤθησε τόν Ντοστογιέφσκι νά νοιώσει τόν Ρῶσο ἄνθρωπο, τόν Χριστό, τον ἑαυτό του. Μᾶς τό λέει ὁ ἴδιος ὁ Βράνγκελ στό βιβλίο του ἀλλά καί ὁ Ντοστογιέφσκι μέσῳ τοῦ Ρασκόλνικοφ στό τέλος τοῦ Ἔγκλημα καί τιμωρία.

Ὁ συγγραφέας, βασιζόμενος στήν ἄρνηση τῆς Κόλασης ἀπό τόν Χέγκελ, καταθέτει στό τέλος τοῦ βιβλίου μιά ἄποψη καί μιά πεποίθηση:

«Ὁ εὐρωπαϊκός πολιτισμός δέν εἶχε ποτέ τόσο μεγάλη ἰδέα γιά τόν ἑαυτό του ἀπ΄ ὅτι ἔχει στίς μέρες μας».

«Ἡ Κόλαση ἀναδύεται ὅταν ἡ ἀκεραιότητα τοῦ Εἶναι, τό κοσμικό Ὅλον συρρικνώνεται σέ ἕναν κόσμο τόν ὁποῖο μπορεῖ νά χειραγωγεῖ ἡ τεχνική. Δέν χρειάζονται διάβολοι, φλόγες πού ὑψώνονται στόν οὐρανό, οὔτε λίμνες μέ πίσσα πού βράζει. Ἀρκεῖ ἡ λήθη καί ἡ παραίσθηση ὅτι τό ὅριο τοῦ ἀνθρώπου δέν εἶναι τό θεῖο ἀλλά τό χειροπιαστό, ὅτι τό πνεῦμα δέν τρέφεται ἀπό τό ἀπίθανο ἀλλά ἀπό ἕνα ἐνδεχόμενο ἐκπληκτικά ἀνιαρό καί λογικό».

Πρόκειται γιά ἕνα βιβλίο, τό ὁποῖο παρά τίς πολύ λίγες σελίδες του εἶναι πυκνό καί ἀπαιτητικό. Προκαλεῖ γιά πολλές ἀναγνώσεις, γιά πολλαπλές ἐμβαθύνσεις. Μέ μία προϋπόθεση: νά μήν ἔχετε ἀλλεργία στήν ἔννοια καί τήν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ.

 

hegel.jpg

 

 

SHARE
RELATED POSTS
Παρουσίαση του βιβλίου του Rollo May: «Εξουσία & Αθωότητα»! Αναζητώντας τις Πηγές της Βίας.
“Το Δώρο”. Του Στέφανου Ξενάκη. Ένα δώρο για τον εαυτό σου
Διήγημα: «…μια μπουκίτσα λουκούμι περγαμόντο…»-Παραλίες και χωριά (κεφάλαιο 2ο), του Νίκου Βασιλειάδη

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.