Ο Ηλίας Καραβόλιας είναι Οικονομολόγος με ειδίκευση Γενικής Θεωρίας και Οικονομικής Πολιτικής. Κατέχει Master of Arts από το European Institute of Philosophical Anthropology.
Τα δημοσιεύματα για τον θάνατο του Alan Greenspan δεν αναφέρονται σε κάτι μάλλον σημαντικό : σε αυτά που είπε όταν απολογήθηκε στο Κογκρέσο για την κρίση του 2008( Lehman Brothers).
«Έκανα λάθος υποθέτοντας ότι το προσωπικό συμφέρον των οργανισμών, συγκεκριμένα των τραπεζών, ήταν τέτοιο που θα ήταν ικανές να προστατεύσουν τους μετόχους τους και τα ίδια κεφάλαια τους»
Και τότε, είπε κάτι ακόμη πιο σοκαριστικό κατά την ταπεινή μου γνώμη. Τον ρώτησε ένας γερουσιαστής: «Διαπιστώσατε μήπως ότι η κοσμοθεωρία σας, η ιδεολογία σας, δεν ήταν σωστή ;»
Και ο Greenspan είπε κυνικά : «Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο σοκαρίστηκα : για περίπου 40 χρόνια είχα στη διάθεση μου σημαντικά στοιχεία που έδειχναν ότι λειτουργούσε εξαιρετικά καλά το μοντέλο που πίστευα »
Και συνέχισε αναλύοντας την αυταπάτη του : «Δυστυχώς έκανα λάθος, υπήρχε ένα ελάττωμα στο μοντέλο που πίστευα για την λειτουργική δομή που καθορίζει πώς λειτουργεί ο κόσμος»
Να το πούμε απλά. Το μοντέλο που πίστευε πάρα πολλά χρόνια ο μακροβιότερος διοικητής της FED ήταν αυτό που στηριζόταν στην υπόθεση ότι οι αγορές μπορούν να αυτορρυθμίζονται αποτελεσματικά.
Αυτό ήταν το μοντέλο στην βάση του οποίου το είχαν πακεταριστεί υποθήκες ως παράγωγα και πιστωτικά swaps (πιστωτικές ανταλλαγές) που προκάλεσαν την κατάρρευση στην αγορά κατοικίας στις ΗΠΑ και την διεθνή κρίση ενυπόθηκων ομολόγων.
Για όσους δεν το κατάλαβαν, τα απόνερα εκείνης της κρίσης ακούμπησαν και εμάς στην Ελλάδα, αφού οι εκτεθειμένες ευρωπαϊκές τράπεζες σε σκάρτα αμερικανικά ενυπόθηκα ομόλογα, έψαχναν ρευστότητα πανικόβλητες.
Και φυσικά τι πιο εύκολο από το να ξεφορτωθούν το σκάρτο ελληνικό κρατικό ομόλογο – με σχετική ασφάλεια μερικής ρευστότητας από την ΕΚΤ – του υπερχρεωμένου ελληνικού κράτους, που μετά μπήκε στα μνημόνια λιτότητας.
Φυσικά δεν φταίνε ο Greenspan που πτώχευσε η Ελλάδα, ούτε καν η Lehman Brothers. Αλλά μεθόδευσε εν άγνοια του, όχι φυσικά σκόπιμα αλλά από ιδεολογική εμμονή, την συνθήκη να κερδοσκοπήσουν πάνω σε έναν απίστευτο μηχανικό νομισματικοποίησης καί χρηματιστικοποίησης του ρίσκου οι θεσμικοί επενδυτές και κυρίως οι υπερμοχλευμένες( με αέρα κοπανιστό) επενδυτικές τράπεζες της Wall Street.
Ο άνθρωπος αυτός – ακούστε τώρα ειρωνεία της τύχης – όπως αποκάλυψε το περιοδικό Barron’s – είχε διδακτορική διατριβή το 1977 στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, χαμένη και εξαγνισμένη για χρόνια, αλλά όταν ένα αντίγραφο αποκτήθηκε από το Barron’s, διαπιστώθηκε ότι το phD αφορούσε τις περιόδους άνθησης και ύφεσης της αγοράς ακινήτων και μια «επιστημονική ανάλυση ραγδαίας ανόδου τιμών ακινήτων και των επιπτώσεων στις καταναλωτικές δαπάνες, με πρόβλεψη για το σκάσιμο της φούσκας στην αγορά ακινήτων» !
Ο ίδιος είχε γράψει μάλιστα στον πρόλογο και στα συμπεράσματα ότι : «Δεν υπάρχει μηχανή αέναης κίνησης που να δημιουργεί μόνιμη ανοδική πορεία για τις τιμές των κατοικιών και υφίσταται «αποτυχία της αγοράς»( market failure) να προβλεφθεί η εξάπλωση μιας ευρύτερης «μανίας» για τα ακίνητα στην ευρύτερη οικονομία»
Απορίας άξιο φυσικά αν κάποιος οικονομολόγος το 1977, περίοδο άνθησης της αμερικανικής οικονομίας τότε, θα μπορούσε να προβλέψει τη διαδικασία τιτλοποίησης των δανείων υψηλού κινδύνου (subprime) και τον τζόγο που παίχτηκε πάνω σε αυτά.
Η διατριβή όμως εκείνη έδειχνε ότι ο μελλοντικός επικεφαλής της Fed εστίαζε τους προβληματισμούς του στην αγορά ακινήτων από νωρίς στην καριέρα του.
Στην εισαγωγή της διατριβής του ο ίδιος σημείωσε ότι οι ιδιοκτήτες ακινήτων αναχρηματοδοτούσαν τα δάνεια τους για μεγαλύτερα ποσά από την αρχική τους υποθήκη, ουσιαστικά μετατρέποντας σε χρήμα την αύξηση της αγοραίας αξίας των κατοικιών τους και δαπανώντας τα πλεονάζοντα μετρητά σε αγαθά και υπηρεσίες.
Αυτό αποτέλεσε καινοτομία το 1977, καθώς τα οικονομικά μοντέλα της εποχής δεν παρακολουθούσαν αυτή την πηγή εισοδήματος.
Εν κατακλείδι – και επειδή ο Alan Greenspan δεν ήταν ένας τυχαίος άνθρωπος αλλά ένας ισχυρός βραχίονας της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής μηχανικής – για πολλούς υπήρξε ο άνθρωπος που διασφάλισε τη μακρύτερη περίοδο οικονομικής ανάπτυξης στην αμερικανική ιστορία.
Για τους επικριτές του, η χαλαρή νομισματική πολιτική που ακολούθησε και η πλήρης απορρύθμιση των αγορών στην οποία πίστευε, συνέβαλαν στη δημιουργία της μεγαλύτερης στεγαστικής φούσκας όλων των εποχών. που οδήγησε αργότερα στη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση.
Και φυσικά, για να είμαστε δίκαιοι μαζί του, η ιστορία θα γράψει ότι το 1996 χρησιμοποίησε την περίφημη φράση «παράλογη ευφορία» («irrational exuberance») για να περιγράψει τις υπερβολές τότε στις χρηματιστηριακές αποτιμήσεις.
Οι επενδυτές θεώρησαν ότι η φράση συνιστούσε προειδοποίηση για φούσκα, και οι μετοχές βούλιαξαν άμεσα σε όλο τον κόσμο (η έκφραση έμεινε στην οικονομική ιστορία)
Επίσης, πέρα από τις αποφάσεις του, και το πως αυτές επηρέασαν τον παγκόσμιο οικονομικό βίο ο Alan Greenspan έγινε θρύλος για τον τρόπο με τον οποίο μιλούσε.
Οι δημόσιες παρεμβάσεις του ήταν τόσο περίπλοκες και δυσνόητες ώστε γεννήθηκε ο όρος «Fedspeak» προκειμένου να περιγράψει τη γλώσσα των κεντρικών τραπεζιτών.
Ήταν τότε που αναλυτές, δημοσιογράφοι και επενδυτές προσπαθούσαν να αποκρυπτογραφήσουν κάθε φράση του καθώς ακόμη και μια μικρή αλλαγή στη διατύπωση αυτών, μπορούσε να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στις αγορές.
Ο ίδιος παραδέχθηκε αργότερα ότι η ασάφεια ήταν απολύτως σκόπιμη : «Ήταν μια γλώσσα εσκεμμένης συσκότισης και έτσι απέφευγα να απαντώ σε ερωτήσεις χωρίς να λέω ευθέως : δεν απαντώ»
Αυτός ήταν σε λίγες γραμμές ο «μαέστρος της FED». Κάποτε ίσως γράψουν οι οικονομολόγοι του μέλλοντος κάτι που αποφεύχθηκε να ειπωθεί για την επιρροή του στον κόσμο και στις οικονομίες.
Τι εννοώ : μάλλον με την εμμονή του στην πλήρη απορρύθμιση και αυτορρύθμιση των αγορών, με την μανία του να πιστεύει ότι ισορροπεί πάντα το σύστημα, και ότι το παίγνιο μεταξύ μεγάλων κερδοσκόπων τελικά «διαχέεται» ως όφελος προς το κάτω (επειδή ευνοήθηκαν και μικρομέτοχοι στον πλανήτη)
Αλλά μήπως και για τον ίδιο λόγο – μεταξύ άλλων – αυξήθηκαν και οι κοινωνικές ανισότητες ;
Μήπως επειδή πλέον άλλο ο ιδρώτας και το παραγωγικό κέρδος και άλλο το κέρδος του παθητικού και του πλασματικού κεφαλαίου, ακόμη οι μικροί συμμετέχουν στο δεύτερο και το μεγεθύνουν εις βάρος της παραγωγής ;