Ο Ηλίας Καραβόλιας είναι Οικονομολόγος με ειδίκευση Γενικής Θεωρίας και Οικονομικής Πολιτικής. Κατέχει Master of Arts από το European Institute of Philosophical Anthropology.
φωτό: euro2day
Μερικοί δεν σπουδάζουν (ευτυχώς) για να τους πείσουν τα βιβλία, αλλά για να πείσουν τον εαυτό τους τι είναι πραγματικό και τι όχι( και αυτό θέλει πολλά βιβλία, πολλή δουλειά, πολλή εμπειρία)
Δεν υπάρχει λοιπόν, ταπεινά φρονώ, τίποτα πιο μεροληπτικό από το να πιστεύεις αβίαστα και αφιλτράριστα τα οικονομικά αξιώματα στα νεοκλασικά (νεοφιλελεύθερα πλέον) πανεπιστημιακά οικονομικά εγχειρίδια – αυτά που μιλάνε με εύηχες εκφράσεις και με εκθέσεις ιδεών περί ελεύθερης οικονομίας ανταγωνισμού, συγχωνεύσεων, και ένα σωρό άλλα πράγματα που δήθεν κάνουν αποτελεσματικό τον καπιταλισμό (κρύβοντας την αλήθεια, το πραγματικό, το ανείπωτο : ολιγοπώλια, καρτέλ, υπερσυσσώρευση, ανισότητες, απόσπαση υπεραξίας κ.α)
Στην Αμερική ο καπιταλισμός ενσωματώνει την καινοτομία και την τεχνολογία αφήνοντας πίσω όσους οργανισμούς και όσους εργαζόμενους δεν προσαρμόζονται. Αλλά οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να βρουν έδαφος ανάπτυξης ή να εξαγοραστούν από μεγάλους ομίλους.
Στην Ευρώπη – όπου είναι γνωστό ότι είμαστε πίσω σε τεχνογνωσία, καινοτομία, ανταγωνιστικότητα – παραμένουμε δυστυχώς κολλημένοι στον μύθο της αναγκαιότητας περί «παγκόσμιων πρωταθλητών».
Ξεχνάμε ότι σκοπός δεν είναι να ανταγωνιστούν οι επιχειρήσεις μας το αμερικανικό, κινεζικό ή το πολυεθνικό κεφάλαιο, αλλά να ευνοηθεί και ο ευρωπαίος μέτοχος και (κυρίως) ο ευρωπαίος εργαζόμενος.
Θυμάμαι πχ την έκθεση Πισσαρίδη εδώ στην Ελλάδα : συγχωνεύσεις για οικονομίες κλίμακας, και μετὰ ακολούθησε μια σειρά από δήθεν εύκολα και απροσδιόριστα χρονικά, αποδοτικά αποτελέσματα.
Δεν είναι έτσι όμως η αληθινή κατάσταση σε πολλά κράτη της ευρωπαϊκής οικονομίας. Δεν είναι έτσι δομημένη πχ η «μεσογειακή» αγορά. Η συγκέντρωση σημαίνει συσσώρευση, σε κλάδους αιχμής. Τα ολιγοπωλιακά σχήματα δημιουργούν διασυνοριακά καρτέλ ενώ οι διαφορές βόρειων και νότιων οικονομιών γεννούν ενδοκαπιταλιστικές ανισορροπίες και ενδοομιλικές διαφορές στα περιθώρια κέρδους ( γεγονός πχ που γεννάει το φαινόμενο του transfer pricing και την φοροαποφυγή)
Η εύκολη και βολική αλληλουχία( διδακτέα πανεπιστημιακή ύλη) περί επενδύσεων – καινοτομίας – ανταγωνιστικότητας, αγνοεί το μείζον : ποιους αφορά η ανταγωνιστικότητα, ποιες κοινωνικές τάξεις και ποιες σχέσεις παραγωγής θωρακίζει ως προς το διανεμητικό της αποτέλεσμα .
«Παγκόσμιοι πρωταθλητές» λοιπόν να γίνουν οι κολοσσοί της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Αλλά ποιοι θα ωφεληθούν και πότε, πώς, με ποιους όρους : οι εργαζόμενοι, οι καταναλωτές, οι κλάδοι και οι τοπικές οικονομίες ;
Βαρεθήκαμε να διαβάζουμε τις ίδιες και τις ίδιες έννοιες, κουραστήκαμε από την επαναληπτική ισχύ των επιστημονικών σημαινόντων, χωρίς να βλέπουμε αντίκρισμα στην ζωή μας. Επελαύνει η τεχνολογία και η καινοτομία και υποχωρεί η αγοραστική δύναμη, άσχετα αν αγοράζεις ασιατικά gadget του ενός ευρώ οπότε νιώθεις ότι συμμετέχεις στην παγκοσμιοποίηση.
Μπαινοβγαίνουμε από τα Zara και τα Media Markt, τα Lidl και τα Carefour και οι παλιότεροι αναπολούμε το
ωραίο μπακάλικο, το μανάβικο και το κατάστημα νεωτερισμών με ρούχα ελληνικά στις γειτονιές της πόλης ή της υπαίθρου.
Μπορεί να μην θέλουμε να γυρίσουμε σε εκείνη την εποχή. Μπορεί να μας θυμίζει «περιορισμένη ευμάρεια» και όχι ανάπτυξη και πλούτο. Όμως σήμερα, που ακριβώς «ακουμπάμε» τα λεφτά μας ; Πού πηγαίνει και καταλήγει το χρήμα μας μέσα στην ευρωπαϊκή οικονομία όταν αγοράζουμε αγαθά και υπηρεσίες από «ευρωπαϊκούς πρωταθλητές» που οι διάφοροι κομισάριοι και οι αυλικοί της κάθε Φον Ντερ Λάινεν στην Κομισιόν, θέλουν να τους κάνουν παγκόσμιους ;
Δεν κατάλαβαν άραγε ότι γεμίσαμε Huawei και Tesla, φορτώθηκε η Ευρώπη αμάξια Άπω Ανατολής και Κίνας, δεν κατανοούν ότι όλη η Ευρώπη ψωνίζει από το παγκόσμια περίπτερα – πλατφόρμες, στυλ Temu και Shein ;
Δεν κατανοούν ότι όλες οι ευρωπαϊκές φίρμες ακολούθησαν το αμερικανικό μοτίβο ανάπτυξης και έριξαν τα δίχτυα τους στα φθηνά ασιατικά χέρια και μυαλά, μέχρι αυτά να μας αντιγράψουν και να μας προσπεράσουν ;
Ζητούμενο δεν είναι να απομονωθούμε ως ευρωπαϊκές οικονομίες. Ούτε να επιστρέψουμε στον άσφαιρο και άγονο οικονομικό εθνικισμό ή τον δασμολογικό προστατευτισμό του ανορθολογικού τραμπικού σχεδίου χαοτικής αταξίας.
Το ζητούμενο είναι να παράγουμε στην Ευρώπη δικά μας προϊόντα και να επαρκούν οι μισθοί μας να τα αγοράζουμε. Και αυτό δεν απαιτεί συμπίεση μόνο του κόστους ή μόνο του κέρδους, ώστε να ανέλθει ο μισθός.
Αυτό απαιτεί θεσμικούς κανόνες προφύλαξης της ανθρώπινης εργασίας και της αμοιβής του ανθρώπινου κεφαλαίου. Και αυτό δεν απαιτεί ανατροπή του καπιταλισμού, αλλά ρύθμιση και αλλαγή θεσμικού μοντέλου σε παραγωγή και εργασία.
Ούτε απορρύθμιση ούτε παγκόσμιους πρωταθλητές που θα σπρώχνουν τα υπερκέρδη ( από τον πληθωρισμό, την τεχνητή νοημοσύνη, την μείωση του μισθού και των εργαζομένων) σε εξωχώριες εταιρείες.
Δεν χρειάζεται να πέσουμε καν στην παγίδα του τραμπισμού με το MAGA που αντί να μεγαλώνει, υπερχρεώνει την Αμερική, των ενεργειακών καρτέλ, των όπλων και των πολέμων (αυτά που πάει να επιβάλλει και σε εμάς)…