Ο Ηλίας Καραβόλιας είναι Οικονομολόγος με ειδίκευση Γενικής Θεωρίας και Οικονομικής Πολιτικής. Κατέχει Master of Arts από το European Institute of Philosophical Anthropology.
Ξέρετε, η «κριτική» είναι σήμερα έννοια εξόριστη και απωθημένη, και στον νεοελληνικό δημόσιο λόγο, διότι τα social media έχουν μετατρέψει το σχόλιο του καθενός( επί παντός επιστητού) σε δήθεν «κριτική θέση».
Και φανατικοί ιδεολόγοι, της εκάστοτε εξουσίας ή του συστήματος, εξορύσσουν δήθεν την μία και μοναδική κανονικότητα, και την αναδύουν ως μονοσήμαντη και αδιαμφισβήτητη.
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας μας δίδαξε όμως επί δεκαετίες ότι η κριτική δεν μπορεί να είναι «εξωτερική» στον δημόσιο λόγο, ούτε ανέπαφη με το δίκαιο και τους θεσμούς : αλλιώς, όπως ο ίδιος έλεγε «δεν έχει νόημα και εμβάθυνση η ανάλυση του προχωρημένου καπιταλισμού και της δημοκρατίας, στο φιλελεύθερο κράτος δικαίου»
«Κατά τον Habermas, ο πολιτισμός που έχει εντάξει ως λειτουργικό στοιχείο του την κριτική, μπορεί να επεξεργασθεί λύσεις στα προβλήματα της εποχής του, χωρίς τους υπερ-καθορισμούς του θετικισμού και του νεοφιλελευθερισμού στην πολιτική» είχε γράψει κάποτε ο πολιτικός φιλόσοφος Θ. Γεωργίου.
Για μια γενιά κοινωνικών επιστημόνων, από πολλούς κλάδους, το έργο του του Χάμπερμας ήταν ιδιαιτέρως επιδραστικό και πολύπλευρο αφού επικεντρώνεται : στην επικοινωνιακή δράση, στη δημοκρατία, στους θεσμούς αλλά και στον δημόσιο χώρο.
Βασικές ιδέες του αφορούν το «γνωστικό χειραφετικό», μια έννοια που ενσωματώνει και την ανάγκη για ορθολογικό διάλογο μέσω της υπεράσπισης του Διαφωτισμού( αν και κάποτε έγραψε το αμίμητο, αλλά εύστοχο ρητό «ο Διαφωτισμός είναι ένα ημιτελές σχέδιο»)
Εισήγαγε την κριτική στον εργαλειακό ορθολογισμό και «άλλαξε» την δημοσιογραφία επειδή επανατοποθέτησε την «δημοσιολογία» ως εργαλείο ανάδειξης της πραγματικής είδησης ( και όχι ως παραδοσιακό επιχείρημα των ειδικών και των επαγγελματιών στα ΜΜΕ που απλά «πληροφορούν»)
Έλεγε δε ότι «ελευθερία δεν είναι απλώς η απουσία καταναγκασμού, αλλά η δυνατότητα συμμετοχής στο λόγο» δείχνοντας πάντα ευαισθησία στο ζήτημα του διαλογικού στοχασμού από τα κάτω, στην κοινωνία.
Άνθρωπος με βαθιές φιλοσοφικές επιρροές, από αρχαιοελληνικό πνεύμα μέχρι γερμανικό ιδεαλισμό, καθώς και με ένα μίγμα κριτικού πνεύματος στο καντιανό και στο εγελιανό πεδίο νοημάτων, είχε ως πυξίδα καθοδηγητική ότι «η κατανόηση είναι ο μηχανισμός που επιτρέπει την κοινωνική συνοχή»
Τις δε απόψεις του για το θεσμικό λυκαυγές του δυτικού κανονιστικού χώρου μάλλον τις απεικονίζει η φράση «δεν υπάρχει δημοκρατία χωρίς δημόσιο χώρο.»
Υπήρξε φιλόσοφος με ευρεία οπτική, με διόπτρα αναζήτησης αλλά και εμβέλεια κριτικού παρατηρητή, παρεμβατικός και επίκαιρος, αποδεκτός από τεράστιο φάσμα πολιτικών φιλόσοφων και ακαδημαϊκών, καθώς και σύγχρονων ειδικών του σημειωτικού δημόσιου λόγου και της επικοινωνίας.
Ξεχώριζε για το «άνοιγμα» της σκέψης και της γραφής του, θυμίζοντας σε πολιτικούς, δημοσιογράφους, οικονομολόγους, διεθνολόγους και αναλυτές ότι «θεμέλιο της ηθικής και του «ηθικού λόγου» δεν είναι ο μονόλογος, αλλά ο διάλογος»…