Ο Ηλίας Καραβόλιας είναι Οικονομολόγος με ειδίκευση Γενικής Θεωρίας και Οικονομικής Πολιτικής. Κατέχει Master of Arts από το European Institute of Philosophical Anthropology.
Ένας σοφός γνωστός μου με ρώτησε πρόσφατα : ”Ηλία, οι μηχανές αυτές( ΤΝ) λειτουργούν για κάποιο σκοπό, στόχο. Μπορείς να μου πεις ποιος είναι ; Εγώ πάντως μέχρι σήμερα δεν τον γνωρίζω”. Δυσκολεύτηκα να δώσω απάντηση διότι εκ φύσεως το ερώτημα σε παγιδεύει. Οπότε απάντησα ”διπλωματικά” :
” Ο σκοπός είναι να μας κάνουν την ζωή ευκολότερη, καλύτερη, αλλά μάλλον έχουν και άλλο σκοπό : να κάνεις αυτή την ερώτηση στο τέλος που έκανες ”
Η αλήθεια είναι ότι αυτό όλο το μηχανικό οικοσύστημα ευκολίας στην παλάμη μας, μάλλον σκοτώνει τον εσωτερικό διακινητή της επιθυμίας (και της προσδοκίας μας) να κρίνουμε κάτι πριν μάθουμε κάτι.
Αλλά κοιτάξτε. Άνθρωποι του Πολιτισμού και της Ιστορίας, άνθρωποι που μάλιστα υπηρετούν σεμνά τον τόπο, με σεβασμό στον πολίτη, είναι καταλληλότεροι να μιλούν για αυτό το ζήτημα από εμάς τους εμπλεκόμενους ( επιχειρηματικά/επαγγελματικά) με την τεχνολογία, είτε ”σπουδάζουμε” παράλληλα, είτε όχι, την φιλοσοφία της.
Ο Παύλος Γερουλάνος είναι από τους λίγους ανθρώπους που όταν μιλάει στο κοινό, δεν βλέπει πρώτα ψηφοφόρους : αλλά Πολίτες και Ανθρώπους, ακόμα και σε προεκλογική περίοδο.
Πριν λίγες μέρες στο CHIOS FESTIVAL 2026, έδωσε μια ”ελληνική” ομιλία, μια διάλεξη τόσο εύστοχη για την εποχή – και για όσους θέλουν να δουν πως χωράει στον σημερινό κόσμο της ραγδαίας καινοτομίας το ελληνικό πνεύμα.
Θα σταχυολογήσω και θα σχολιάσω( και δεν εισέρχομαι στα λεγόμενα του ώστε να καπηλευτώ την χρησιμότητα τους) μερικά σπουδαία σημεία του λόγου του.
” Πριν πάρει ανθρώπινη μορφή ο Βούδας ήταν ένας άδειος θρόνος. Οι Έλληνες του έδωσαν πρόσωπο. Σήμερα, η παγκοσμιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες έχουν αφήσει πάλι έναν θρόνο άδειο”
Κατ αρχήν κοιτάξτε : αυτοί είμαστε σαν λαός. Δεν στέλνουμε στα ύπατα αξιώματα την Σκέψη. Στέλνουμε το Σύνθημα. Τον κακό ηθοποιό, όχι τον αυτόφωτο άνθρωπο. Δεν ξεχωρίζουμε στην πολιτική ποιος λέει το ουσιώδες και το σημαντικό.
Ο Παύλος μέσα σε τρεις προτάσεις περιέγραψε τον κόσμο σήμερα και την σχέση μας, ως έθνος και πολιτισμός, με αυτόν ακριβώς τον κόσμο.
”Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν γεννιέται σε πολιτισμικό κενό. Και η μηχανή θα υποκριθεί συναίσθημα μέχρι εκεί που του επιτρέπει η λογική. Δεν θα το νιώσει όμως ποτέ”.
Ως άνθρωπος της τεχνολογίας και της πολιτικής οικονομίας εγώ, θα προσθέσω μόνο κάτι εδώ (ελπίζω να μην αλλοιώσει το νόημα της πρότασης του Παύλου ) : αυτές οι μηχανές είναι παραγωγοί ”πνευματικής αντί-αξίας” και όχι απλά ”απαξίας”. Είναι «επιθυμητικές μηχανές» που μάλλον ”στηρίζονται” σε δύο ρήσεις έμφορτες νοημάτων :
α) του Όσκαρ Ουάιλντ – ”Υπάρχουν δύο τραγωδίες στη ζωή – η μία είναι όταν δεν εκπληρώνονται οι επιθυμίες μας, και η άλλη όταν εκπληρώνονται”
β) της σχολής του ordoliberalism -που στήριξε θεωρητικά τον ναζιστικό ολετήρα της βιοπολιτικής – και λέει : ”είσαι ελεύθερος να επιλέξεις πως να υπακούς”.
Ο Παύλος Γερουλάνος όμως δεν χάνεται μόνο – σαν εμένα και πολλούς ίσως – στην θεωρητική αναζήτησή ενός δυστοπικού σκηνικού αλλά προσπαθεί να έχει πάντα εμπροσθοβαρή σκέψη, δαπανά χρόνο και πνεύμα για να δώσει χειροπιαστή πρόταση στην κοινωνία :
”Δεν μιλούμε πια για το πώς και κατά πόσο η μηχανή θα προσομοιάζει με τον άνθρωπο. Αλλά για το πώς και κατά πόσον ο Άνθρωπος θα προσομοιάζει με την μηχανή. Και η υφήλιος θα αναζητήσει εκείνες τις αξίες που μπορούν να διαφυλάξουν τη φύση του Άνθρωπου όπως τον αντιλαμβανόμαστε σήμερα.
Και αναπόφευκτα θα έρθουν και εδώ”
Και συνεχίζει : ” Η πρώτη προτεραιότητα που πρέπει να θέσουμε είναι να μετατρέψουμε τον πολιτισμό μας και την πολιτισμική μας πολιτική από φοβικό, αμυντικό και συντηρητικό, σε επιθετικό, διεκδικητικό και προοδευτικό.Έτοιμο να αλλάξει τον κόσμο γύρω του. Προσαρμόζοντας τον εαυτόν του για να γίνει επιδραστικός”
Επειδή ο Πολιτισμός είναι πρώτα οι ηγήτορες του, ο Παύλος είναι αυτό το παράδειγμα του επιδραστικού ανθρώπου. Από τα ελάχιστα που έμειναν στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Ας τον ακούσουμε, ας κατανοήσουμε την αγωνία του και την αισιοδοξία του μαζί. Και ας νιώσουμε Έλληνες χωρίς εθνικισμό και υπερπατριωτισμό, αλλά με Πολιτισμό – και μόνο :
”Ο ελληνικός πολιτισμός έχει μια μοναδική δύναμη. Η ελληνική πολιτισμική παράδοση συγκαταλέγεται μαζί με την κινεζική παγκοσμίως σε εκείνες με περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια συνεχούς γραπτής παρουσίας.Υπάρχει ένα τεράστιο απόθεμα λέξεων, εννοιών, ερωτημάτων και τρόπων κατανόησης του κόσμου”…..