Ο Ηλίας Καραβόλιας είναι Οικονομολόγος με ειδίκευση Γενικής Θεωρίας και Οικονομικής Πολιτικής. Κατέχει Master of Arts από το European Institute of Philosophical Anthropology.
Ο καθηγητής Akerlof στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 2000, παρατήρησε μία πινακίδα στο τρένο της Βοστώνης που έγραφε ότι απαγορεύεται το κάπνισμα. Η παράβαση τιμωρείτο με φυλάκιση 10 ημερών ή εναλλακτικά με χρηματικό πρόστιμο 50 δολαρίων.
Θεωρώντας άνισες τις δύο εναλλακτικές τιμωρίες, έλεγξε την ιστορία του κανονισμού και ανακάλυψε ότι η πινακίδα αναρτήθηκε για πρώτη φορά το 1968, και από τότε το χρηματικό πρόστιμο δεν είχε αλλάξει στην πινακίδα.
Σε αυτό το διάστημα, η πραγματική αξία των 50 $ έχει μειωθεί κατά 80%, με αποτέλεσμα το κόστος εξαγοράς της φυλάκισης, το οποίο το 1968 ήταν 5$ ανά ημέρα, σήμερα να είναι εξευτελιστικά χαμηλό, αφού δεν είχε γίνει η απαραίτητη προσαρμογή στον πληθωρισμό.
Μας συμβαίνει όλους : οδηγούμαστε σε συμπεριφορικό σφάλμα και λαθεμένη απόφαση επειδή αγνοούμε την πραγματική διάσταση επιρροής του χρόνου πάνω στο χρήμα ( και δεν είναι μόνο το φαινόμενο του πληθωρισμού)
Είναι η τάση μας ως άτομα να σκεφτόμαστε σε ονομαστικούς και όχι σε πραγματικούς όρους, αγνοώντας την πραγματική αξία του χρήματος αλλά και τις αρνητικές συνέπειες του πληθωρισμού (Shafir, Diamond & Tversky, 1997).
Το φαινόμενο καλείται ψευδαίσθηση του χρήματος (money illusion) έννοια απαραίτητη για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της απώλειας της αγοραστικής μας δύναμης.
Σύμφωνα λοιπόν με στοιχεία της Federal Reserve Bank of Minneapolis, 100 δολάρια το 2026 έχουν περίπου την ίδια αγοραστική δύναμη που είχαν μόλις 12 δολάρια το 1970 !
Το διανοείστε ; Έχουμε κατανοήσει τι σημαίνει πληθωρισμός, ειδικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπου νομίζουμε ότι έχουμε το ίδιο νόμισμα σε κάθε χώρα ;
Επειδή πλησιάζει η στιγμή της αποσυμπίεσης, ας έχουμε κατα νου ότι υπάρχει υπερβολικό χρήμα που κάθεται, και υπάρχει υπερβολικό χρήμα που ”τρέχει”( και δεν μιλάω για τα κλασικά μακρομεγέθη που εξετάζουν την ποσότητα και την ταχύτητα κυκλοφορίας του νομίσματος)
Κοιτάξτε τι συμβαίνει : όπως σωστά λεει μια κορυφαία αναλύτρια αγορών στις ΗΠΑ (Meredith Whitney) ζούμε σε μια «διχασμένη οικονομία» όπου οι εύποροι καταναλωτές κρατούν ζωντανή τη ζήτηση, ενώ η πλειοψηφία βρίσκεται διαρκώς υπό πίεση.
Και μας επισημαίνει ότι πρέπει στο σκεπτικό μας να κρατά εξέχουσα θέση η παρατήρηση της τάσης καταναλωτικής δαπάνης, αυτής όμως που εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ιδιοκατοίκηση( το έσχατο καταφύγιο εγγύησης που μπορεί να βάλει ο κοινός θνητός για να αντλήσει ρευστότητα)
Η Whitney λοιπόν βλέπει ότι από πέρσι οι Αμερικανοί ιδιοκτήτες άρχισαν να αντλούν εκ νέου ρευστότητα από την αξία των σπιτιών τους, ανατρέποντας μια 17ετή πτωτική πορεία.
«Από τα 700 δισ. δολάρια κορύφωσης, τα δάνεια με εγγύηση κατοικίας είχαν μειωθεί στα 240-250 δισ. και τώρα αυξάνονται ξανά».
Με απλά λόγια : τα στεγαστικά δάνεια είναι στην πραγματικότητα η ταχύτερα αναπτυσσόμενη κατηγορία δανείων από όλα τα προϊόντα – και φυσικά όταν κορυφωθούν ως πιστωτικά ”εμπορεύματα” θα τιτλοποιηθούν και θα γίνουν ”επενδυτικά” προϊόντα.
Σας θυμίζει κάτι το σκηνικό ; Αν όχι, κακώς. Το 2008 η μανία για ζήτηση κατοικιών με δάνεια από τους πολλούς μη έχοντες, έκανε τους λίγους με τεράστια ρευστότητα να πεισθούν από τις επενδυτικές τράπεζες ότι μπορούν να στοιχηματίσουν πάνω ακριβώς σε αυτή την μανία των πολλών….
Και το στοίχημα ήταν φυσικά ότι θα νικήσει το χρέος, όχι η επιθυμία για στέγη. Το ίδιο μοτίβο σε κάθε περίπτωση υπερβάλλουσας ζήτησης, γίνεται στοίχημα.
Ο καπιταλισμός μετατρέπει το πολύ ”θέλω” σε τζογάρισμα αυτών που ξέρουν ότι τα ”θέλω” δεν έχουν αντίκρυσμα και καταλήγουν σε χρέη, αν δανειστείς και δεν καταφέρεις να πληρώσεις ή αν δεν βγάζεις τόσα όσο νόμιζες ότι θα βγάζεις πάντα.
Οπότε το χρέος κοστίζει ( αφού ο πληθωρισμός και οι τόποι το κάνουν να κοστίζει ) πολύ περισσότερο από το αντικείμενο της επιθυμίας σου( από σπίτι μέχρι υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης)
Πλησιάζουμε σήμερα στις οικονομίες, ξανά στο σημείο εκείνο που η απόφαση να ξοδέψουμε στο παρόν με ή χωρίς δανεικά, ενεχυριάζει κάτι μεγάλο από το μέλλον( υπερβάλλουσα προσδοκία κερδών, εισοδημάτων, αμοιβών).
Αυτό το κάτι μεγάλο όμως, τελικά λέγεται μόχθος. Αλλά το οικονομικό σύστημα το μετατρέπει σε παράγωγο προθεσμιακό συμβόλαιο δήθεν με τις αγορές, τελικά όμως με τον εαυτό μας
( ως άτομα, επιχειρήσεις, κράτη)
Είίναι ένα βιοπολιτικό στοίχημα με την παγκοσμιοποιημένη αγορά, αλλά με ”αντισυμβαλλόμενους” στην πραγματικόητα όσους ξέρουν όχι μόνο πως να ρυθμίζουν την αξία του μόχθου μας, αλλά κάτι σημαντικότερο : το πόσο θα αξίζει το ίδιο το χρήμα στο μέλλον.
Γιατί, μυαλά και χέρια για μόχθο γεννιούνται, υπάρχουν, φτιάχνονται : το χρήμα όμως – ως αμοιβή και ως εισόδημα εργασίας – είναι που θα σπανίζει.
Αυτό ξέρουν καλά οι κεντρικές τράπεζες και οι μεγάλες πολεμικές ηγεμονίες, και ανταλάσσουν χρόνο με χρέος, φόβο με πολέμους, τιμές με προθεσμίες.
Αυτό ξέρει και το μεγάλο κεφάλαιο : η Αpple βάζει αντί για δόσεις αγοράς στο iPhone, δόσεις χρονομίσθωσης ( θα έχεις κινητό με leasing)
Kαι η Goldman Sachs (επενδυτική τράπεζα) με την πλατφόρμα crowdfunding Mogul ,προσφέρει τη δυνατότητα κλασματικής ιδιοκτησίας σε επιλεγμένα ακίνητα προς ενοικίαση( οι επενδυτές μπορούν να αποκτούν πρόσβαση σε μηνιαίο εισόδημα από ενοίκια, πιθανή υπεραξία και φορολογικά οφέλη, χωρίς να απαιτείται η καταβολή μίας μεγάλης προκαταβολής ή η άμεση διαχείριση εξόδων του ακινήτου)
Εκεί πήγε ήδη ο βίος μας : στην κλασματική ιδιοκτησία, στην νομισματικοποίηση του χρόνου, στην εκλογίκευση της βιοπολιτικής μέσω κανονικότητας του πολέμου, της αρρώστιας του θανάτου, της κρίσης, ώστε να φθάνουμε στην απόφαση : προεξόφληση του ιδρώτας μας( αρκεί να ζούμε πριν λήξει το χρέος- αλλιώς έχει ο θεός, και καλά να είναι τα… παιδιά μας)