Ανοιχτή πόρτα ΕΥ ΖΗΝ Πόρτα στις Επιστήμες

Ἕνα κριάρι στόν οὐρανό, τοῦ Τάσου Γέροντα

Μόνο στη Ρόδο

Αποστόλου Παύλου 50, Βενετοκλέων, 

Pane di capo: Λεωφόρος Ρόδου-Λίνδου (ύψος ΙΚΑ), Λεωφόρος Κρεμαστής & «Πηγές Καλλιθέας»

Τάσος Γέροντας

Gerotasos

Σήμερα θά ἀσχοληθοῦμε μέ ἕναν ἀπό τούς μικρότερους ἀστερισμούς, ὁ ὁποῖος ὅμως τοποθετεῖται πρῶτος στόν ζωδιακό κύκλο. Πρόκειται γιά τόν ἀστερισμό τοῦ Κριοῦ.

Ὁ ἀστερισμός ἐντοπίζεται μέ δυσκολία ἀνάμεσα στόν Ταῦρο καί τόν Πήγασο καί κάτω ἀπό τόν Περσέα καί τήν Ἀνδρομέδα. Πρακτικά εἶναι μιά μικρή γραμμή. Τό ὄνομα τοῦ ἀστερισμοῦ στά λατινικά εἶναι Aries, στή γενική Arietis καί ἡ συντομογραφία Ari. Εἶναι ἀρκετά μικρός ἀστερισμός, 39ος στήν κατάταξη ὡς πρός τό ἐμβαδόν (1). Στόν Κριό ἔχουν καταμετρηθεῖ μόλις 86 ἀστέρια μεγέθους μικρότερου ἀπό 6,5 (2). Τό μεγαλύτερο αὐτῶν, ὁ α Ari, ἔχει τό ἀραβικό ὄνομα Χαμάλ, πού σημαίνει ἀκριβῶς «κριάρι». Εἶναι ἕνας κίτρινος γίγαντας φαινόμενου μεγέθους 2, ὁ ὁποῖος βρίσκεται σέ ἀπόσταση 66 ἐτῶν φωτός (3). Περίπου ἴδιου μεγέθους εἶναι καί ὁ β Ari, ὁ καί Σαρατάν ὀνομαζόμενος, μέ μέγεθος 2,6, μέ τό φῶς του νά φτάνει σέ μᾶς ἀφοῦ διανύσει ἀπόσταση 60 ἐτῶν φωτός.

Ἀπό τήν ἀρχαιότητα ὁ Κριός ἦταν γνωστός ὡς ὁ «ἄρχων τῶν οὐρανίων σημείων» (τῶν ζωδίων), ὁ «ἄρχων τοῦ ζωδιακοῦ», τό πρῶτο ζώδιο, καθώς ἐκεῖ βρισκόταν ὁ Ἥλιος κατά τήν ἐαρινή ἰσημερία μέχρι τόν 1ο αἰῶνα π.Χ..

Κατά τούς ἀρχαίους Ἕλληνες ὁ ἀστερισμός τοῦ Κριοῦ παριστάνει τό κριάρι πού πῆρε τόν Φρίξο καί τήν Ἕλλη μακριά ἀπό τό βασίλειο τοῦ πατέρα τους, Ἀθάμαντα. Ὁ Φρίξος καί ἡ Ἕλλη ἦσαν παιδιά τοῦ βασιλιᾶ τῆς Βοιωτίας Ἀθάμαντα ἀπό τήν πρώτη του γυναῖκα, τή Νεφέλη. Ἡ δεύτερη γυναῖκα τοῦ Ἀθάμαντα ὅμως, ἡ Ἰνώ, μισοῦσε τούς προγόνους της καί σκέφθηκε τόν ἑξῆς τρόπο γιά νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό τόν Φρίξο: Ἔπεισε τίς γυναῖκες τοῦ Ὀρχομενοῦ ὅτι ἡ σοδειά τοῦ σιταριοῦ θά ἦταν μεγαλύτερη ἄν, προτοῦ σπείρουν, φρυγάνιζαν πρῶτα τούς σπόρους. Ἀποτέλεσμα ἦταν ὅτι τό σιτάρι δέν φύτρωσε καθόλου καί ἔπεσε μεγάλη πείνα στή Βοιωτία. Ὁ βασιλιάς ἔστειλε πρέσβεις στό μαντεῖο τῶν Δελφῶν νά ρωτήσουν τί πρέπει νά κάνουν γιά νά γλιτώσουν ἀπό τή συμφορά. Ἡ Ἰνώ ὅμως ἐξαγόρασε τούς πρέσβεις καί τούς ἔπεισε νά δώσουν ἐπιστρέφοντας τόν ἑξῆς χρησμό: γιά νά βλαστήσουν πάλι τά σπαρτά ἔπρεπε νά θυσιαστεῖ ὁ Φρίξος στόν Δία. Ὑπό τήν πίεση τῶν ἀγροτῶν ὁ Ἀθάμας δέχθηκε νά θυσιάσει τόν γιο του. Ὅταν τό έμαθε ἡ Νεφέλη, γιά νά τόν γλιτώσει ἔστειλε ἕνα χρυσόμαλλο κριάρι πού τῆς εἶχε χαρίσει ὁ Ἑρμῆς. Ὁ Φρίξος καί ἡ ἀδελφή του ἀνέβηκαν στό κριάρι, τό ὁποῖο πέταξε μακριά, πρός τίς ἀκτές τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

Καθώς περνοῦσαν τά στενά ἀνάμεσα στή χερσόνησο τῆς Καλλίπολης καί τήν Ἀσία, ἡ Ἕλλη γλίστρησε, ἔπεσε στή θάλασσα καί πνίγηκε. Ἀπό τότε τά στενά αὐτά ὀνομάζονται Ἑλλήσποντος. Ὁ Φρίξος συνέχισε τό ταξίδι του καί ἔφθασε στήν Κολχίδα. Ἐκεῖ θυσίασε τό κριάρι στόν Δία καί νυμφεύθηκε τήν κόρη τοῦ βασιλιᾶ Αἰήτη, στόν ὁποῖο χάρισε τήν προβιά (τό χρυσόμαλλον δέρας). Ὁ Αἰήτης κρέμασε τό χρυσόμαλλον δέρας σέ μιά βαλανιδιά καί ἔβαλε ἕνα ἀκοίμητο φίδι νά τό φυλάει, ὥσπου ὁ Ἰάσονας μέ τήν Ἀργοναυτική Ἐκστρατεία κατάφερε νά φέρει τό χρυσόμαλλον δέρας πίσω στή Θεσσαλία.

Αὐτά τά λίγα γιά τόν μικρό Κριό. Τήν ἑπόμενη Δευτέρα θά μιλήσουμε γιά τούς Ἰχθῦες.

Ἑρμηνεῖες ἐννοιῶν

(1) Ἔκταση ἀστερισμῶν καί κατάταξη. Οἱ ἐκτάσεις τῶν ἀστερισμῶν μετρῶνται μέ βάση τά ὅριά τους, ὅπως καταρτίστηκαν ἀπό τόν Ἑζέν Ντελπόρτ τό 1930 ἐκ μέρους τῆς Διεθνοῦς Ἀστρονομικῆς Ἑταιρίας καί δημοσιεύτηκαν στό Délimitation scientifique des constellations (Τύπος Πανεπιστημίου Κέμπριτζ). Μετρῶνται σέ τετραγωνικές μοῖρες.

(2) Τό φαινόμενο μέγεθος εἶναι μία μέτρηση τῆς φαινόμενης λαμπρότητας ἑνός οὐρανίου σώματος, (ἄστρου, πλανήτη κλπ) ὅπως φαίνεται ἀπό ἕναν παρατηρητή στή Γῆ. Ὅσο λαμπρότερο φαίνεται ἕνα σῶμα, τόσο μικρότερη εἶναι ἡ ἀριθμητική τιμή τοῦ φαινομένου μεγέθους. Πρῶτος τό καθιέρωσε ὁ Ἵππαρχος, ὁ ὁποῖος κατέταξε ὅλους τούς ὁρατούς ἀστέρες σέ 6 μεγέθη. 1ου μεγέθους εἶναι οἱ λαμπρότεροι καί 6ου οἱ ἀμυδρότεροι. Τά πολύ φωτεινά οὐράνια σώματα ἀπέκτησαν ἀρνητικούς ἀριθμούς φαινόμενου μεγέθους (μέ τή λογική ὅτι οἱ ἀρνητικοί ἀριθμοί εἶναι μικρότεροι ἀπό τούς θετικούς). Ἡ Ἀφροδίτη ἔχει –4.4, ἡ Πανσέληνος –12.5 καί ὁ Ἥλιος ἔχει –26.7.

(3) Τό Ἔτος Φωτός (ly – light year) εἶναι μονάδα μέτρησης τῶν ἀστρικῶν ἀποστάσεων. Ὁρίζεται ὡς ἡ ἀπόσταση πού διανύει τό φως μέ τήν ταχύτητά του (300 χιλιάδες χιλιόμετρα ἀνά δευτερόλεπτο) στό κενό, σέ ἕνα γήινο ἔτος. Ἰσοῦται περίπου μέ 9.5 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα ἤ 9.460.528.404.879.000 μέτρα. Γιά μία πληρέστερη εἰκόνα, ὁ Ἥλιος ἀπέχει μόλις ὀκτώ λεπτά φωτός.

SHARE
RELATED POSTS
Η ρευστότητα της συνισταμένης, του Νίκου Σταθόπουλου
Kostis A. Makris
Kriton! Lalin! Sigan! Ώρα για φαγητό, γατάκια μου!, του Κωστή Α. Μακρή
Χούντα σημαίνει…, του Σταύρου Θεοδωράκη

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.