ΕΥ ΖΗΝ Πρόσωπα - Αφιερώματα

Σάν σήμερα τό 1919, τοῦ Τάσου Γέροντα

Spread the love
  • 88
    Shares

Σάν σήμερα τό 1919 γεννήθηκε ὁ Πρίμο Λέβι. Ἦταν ἑβραϊκῆς καταγωγῆς Ἰταλός χημικός καί συγγραφέας. Γεννήθηκε στό Τορίνο, όπου τό 1937 ὁλοκλήρωσε τίς σπουδές του σέ διάασημο λύκειο τοῦ Τορίνου καί γράφηκε στό τμῆμα χημείας τοῦ τοπικοῦ Πανεπιστημίου. Τόν Νοέμβριο τοῦ 1938 τέθηκαν σέ ἰσχύ στήν Ἰταλία οἱ ρατσιστικοί νόμοι πού ἐπέβαλαν πληθώρα διακρίσεων εἰς βάρος τῶν Ἑβραίων τῆς χώρας. Μεταξύ ἄλλων ἀπαγορευόταν πλέον στούς Ἑβραίους ἡ ἐγγραφή στό Πανεπιστήμιο, ὅμως ὅσοι ἤδη σπούδαζαν, ὅπως ὁ Λέβι, μποροῦσαν νά ὁλοκληρώσουν τίς σπουδές τους. Ὁ Λέβι λόγῳ τῆς ἑβραϊκῆς καταγωγῆς του ἀντιμετώπισε μεγάλες δυσκολίες στό νά βρεῖ εἰσηγητή γιά τή διπλωματική του. Τελικά ἀποφοίτησε μέ ἄριστα τό 1941 ἀλλά πάνω στό πτυχίο του ἀναγραφόταν ὅτι εἶναι Ἑβραῖος.

Τόν Δεκέμβριο τῆς ἴδιας χρονιᾶς ἄρχισε νά ἐργάζεται σέ μία ἑταιρία ἐξόρυξης ἀμιάντου κοντά στό Τορίνο. Ἡ δουλειά του ἦταν νά βρεῖ μία οἰκονομική μέθοδο γιά τήν ἐξαγωγή νικελίου ἀπό τά ὑπολείμματα ἐξόρυξης ἀμιάντου ἀπό τό ὀρυχεῖο τῆς ἑταιρίας. Λόγῳ τῆς ἑβραϊκῆς καταγωγῆς του εἶχε προσληφθεί ἡμιπαράνομα (δέν ἐμφανιζόταν στίς καταστάσεις τοῦ προσωπικοῦ). Τό 1942, μέ τή μεσολάβηση ἑνός παλιοῦ συμφοιτητῆ του, προσελήφθη σέ μία ἑλβετική φαρμακευτική ἑταιρία στό Μιλάνο, ὅπου ἦρθε σέ ἐπαφή μέ μέλη ἀντιφασιστικῶν ὀργανώσεων καί ἐντάχθηκε στό παράνομο Κόμμα τῆς Δράσης (Partito d’Azione). Τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1943 ἐντάχθηκε στήν ἀντιστασιακή ὀργάνωση Δικαιοσύνη καί Ἐλευθερία (Giustizia e Libertà) στή Βαλ ντ’ Αόστα (Val d’Aosta). Καθώς ὅμως τόσο ὁ ἶδιος ὅσο καί οἱ σύντροφοί του δέν ἦσαν ἐκπαιδευμένοι, πολύ γρήγορα, τόν Δεκέμβριο τοῦ 1943, συνελήφθησαν ἀπό τή φασιστική ἀστυνομία καί μεταφέρθηκαν στό στρατόπεδο στό Φόσσολι. Στίς 22 Φεβρουαρίου τοῦ 1944, 650 Ἑβραῖοι, μεταξύ αὐτῶν καί ὁ Λέβι, στοιβάχτηκαν σέ ἕνα τρένο (50 ἄνθρωποι σέ κάθε βαγόνι) καί μεταφέρθηκαν στό στρατόπεδο συγκέντρωσης Ἄουσβιτς. Ἐκεῖ καταγράφηκε μέ τό νούμερο 174.517 καί ἀμέσως ὁδηγήθηκε στό στρατόπεδο Buna-Monowitz, γνωστό ὡς Ἄουσβιτς III (Μόνοβιτς), ὅπου παρέμεινε μέχρι τήν ἀπελευθέρωσή του ἀπό τόν Κόκκινο Στρατό στίς 27 Ἰανουαρίου τοῦ 1945. Ἀπό τούς 650 Ἑβραίους πού μεταφέρθηκαν ἐκείνη τήν ἡμέρα τοῦ Φεβρουαρίου στό Ἄουσβιτς τελικά ἐπέζησαν μόλις 20 ἄτομα.

Παρέμεινε ζωντανός χάρη σέ μία σειρά ἀπό συγκυρίες. Ὅπως καταγράφει ὁ ἴδιος, μερικές ἀπό τίς αἰτίες τῆς ἐπιβίωσής του ἦσαν οἱ ἀκόλουθες: Ἦταν μικρόσωμος καί ἀδύνατος ἀπό φυσικοῦ του, ἄρα ἄντεξε τήν ἀσιτία. Γνώριζε σχετικά γερμανικά, εἶχε σπουδές χημείας κι ἔτσι βρέθηκε στό κομάντο χημείας. Στάθηκε τυχερός ὅσες φορές πέρασε ἀπό «ἐπιλογή» γιά τούς θαλάμους ἀερίων. Κατάφερε νά μήν ἀρρωστήσει καθ’ ὅλη τή διάρκεια τοῦ ἐγκλεισμοῦ του μέχρι τή φυγή τῶν Γερμανῶν, ὁπότε καί ἀρρώστησε ἀπό ὀστρακιά. Βρέθηκε στό ἀναρρωτήριο τοῦ στρατοπέδου κι ἔτσι γλίτωσε τόν βέβαιο θάνατο πού ἐπεφύλαξαν οἱ Γερμανοί σέ ὅσους κρατούμενους πῆραν μαζί τους κατά τή φυγή τους. Μετά τήν ἀπελευθέρωσή του, ἔπειτα ἀπό μία πολύμηνη περιπλάνηση στήν ἀνατολική Εὐρώπη, ἐπέστρεψε στήν Ἰταλία τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1945. Ἔζησε 42 ἀκόμα χρόνια. Ἔκανε οἰκογένεια, ἐργάστηκε καί τελικά αὐτοκτόνησε τόν Ἀπρίλιο τοῦ 1987, πρωτίστως ὅμως ἔγραψε γιά τήν ἐμπειρία του στό Ἄουσβιτς.

Στό «Ἐάν αὐτό εἶναι ὁ ἄνθρωπος» (πρῶτο ἔργο μιᾶς τριλογίας πού θά συμπληρωθεῖ ἀπό τήν «Ἀνακωχή» καί τό «Αὐτοί βούλιαξαν καί αὐτοί σώθηκαν») τό συνέθεσε λίγους μῆνες μετά τήν ἐπιστροφή του, δίνοντας μορφή στίς προχειρογραμμένες σημειώσεις πού κρατοῦσε ἐκεῖ, σάν ἕναν σύνδεσμό του μέ τή ζωή, ἀντιστεκόμενος στήν ἐκμηδένιση. Ἐπειδή, ὅπως λέει, ὑπάρχει αὐτή ἡ ἀνάγκη νά διηγηθοῦμε στούς ἄλλους αὐτό πού ζήσαμε, νά τούς κάνουμε μάρτυρες τῆς ἐμπειρίας μας. Τό ὑλικό αὐτό ἔδωσε ἕνα ἀπό τά ἀριστουργήματα τῆς παγκόσμιας λογοτεχνίας καί μαζί μία συγκλονιστική καταγραφή ἑνός ἀπό τά πιό ἐφιαλτικά κεφάλαια τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας.

Ὁ Πρίμο Λέβι, χημικός στό ἐπάγγελμα, δέν ἔγραψε ἐκκινούμενος ἁπλῶς καί μόνον ἀπό τήν ἀναγκαιότητα πού ὠθεῖ ἕναν συγγραφέα στή συγγραφή. Διαβάζοντας τό «Ἐάν αὐτό εἶναι ὁ ἄνθρωπος» ξεχνᾶς ὅτι δέν πρόκειται ἀκριβῶς γιά λογοτεχνία. Ἴσως ἐπειδή δέν σοῦ φαίνεται πιστευτό πώς ὅλα αὐτά στ’ ἀλήθεια συνέβησαν. Καί διότι εἶναι τόσο ὡραῖα γραμμένο. Ἡ ἰδέα πώς ἡ ἀφηγηματική πρακτική ἐδῶ δέν εἶναι διαμεσολαβημένη καί ὅτι ὁ συγγραφέας δέν ἐπινοεῖ κανένα ἀπό τά φρικτά γεγονότα πού ἀφηγεῖται εἶναι δυσβάσταχτη γιά τόν αναγνώστη, πού ὅσο προχωρᾷ στήν ἀνάγνωση στοιχειώνεται ἀπό αὐτόν τόν τόσο νηφάλιο λόγο, προορισμένο, ὅπως ἀναφέρεται στόν πρόλογο τοῦ βιβλίου, ὄχι γιά νά συντάξει ἕνα νέο κατηγορητήριο, ἀλλά γιά νά προσφέρει στοιχεῖα γιά μία μελέτη τῶν διαφορετικῶν -τρομακτικῶν καί ἀποτρόπαιων- ὄψεων τῆς ἀνθρώπινης φύσης.

Στό «Ἡ Ἀνακωχή» ἀφηγεῖται τήν ἐπιστροφή ἀπό τό στρατόπεδο τοῦ θανάτου στόν κόσμο τῶν ζωντανῶν. Τό «Αὐτοί πού βούλιαξαν καί αὐτοί πού σώθηκαν» εἶναι τό κατ’ ἐξοχήν βιβλίο τοῦ στοχασμοῦ γύρω ἀπό τά στρατόπεδα ἐξοντώσεως, γραμμένο 40 χρόνια μετά τό πρῶτο καί ἕναν μόλις χρόνο πρίν ἀπό τήν αὐτοκτονία του (1987), τό 1986. Λαμβάνει ἐκ τῶν ὑστέρων χροιά πνευματικῆς διαθήκης ἑνός ἀπό τούς διαυγέστερους Εὐρωπαίους στοχαστές πού προσέγγισαν τό φαινόμενο τῶν ναζιστικῶν στρατοπέδων ἐξοντώσεως. Στό τρίτο βιβλίο ἐξετάζει τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο διαστρέφονται οἱ πολίτες σέ ἕνα ὁλοκληρωτικό σύστημα, πολίτες πού ὑπό ἄλλες συνθῆκες θά ἦσαν «φυσιολογικοί». Βεβαίως ξεχωρίζει τούς ἀνώτερους ἀξιωματούχους, καθώς προϋπῆρχε πολιτική ἔνταξή τους καί ἰδεολογική ταύτιση μέ τίς ἀπόψεις τοῦ Χίτλερ. Τό ἀποτέλεσμα εἶναι πώς οἱ ἐνεχόμενοι ἀπό τήν πλευρά τῶν θυτῶν προσπαθοῦν νά ἀνακατασκευάσουν τήν ἀλήθεια, οἰκοδομῶντας διαφορετικά τή μνήμη αὐτή ἤ ὁρισμένοι φτάνοντας ὡς τήν πλήρη ἄρνηση τῆς ὕπαρξης τῶν στρατοπέδων ἐξοντώσεως.

Ὁ Λέβι πἐθανε στίς 11 Ἀπριλίου τοῦ 1987. Ὁ θάνατός του – πτώση ἀπό τόν 3ο ὄροφο – θεωρεῖται αὐτοκτονία. Ὑπέφερε χρόνια ἀπό κατάθλιψη καί μετατραυματικό στρές. Οἱ βιογράφοι του ἀποδέχονται αὐτήν τήν ἐκδοχή, τήν ἐκδοχή ἑνός ἀνθρώπου πού ἐπέζησε ἀπό τό Ἄουσβιτς ἀλλά ὄχι ἀπό τό σκοτάδι πού τόν σημάδεψε ἐκεῖ. «Ὁ Πρίμο δέν πέθανε τό 1987. Πέθανε 40 χρόνια νωρίτερα», εἶχε πεῖ γι’ αὐτόν ὁ βραβευμένος μέ Νόμπελ καί ἐπίσης ἐπιζήσας ἀπό τό Ὁλοκαύτωμα, Elie Wiezel.

Γιά ἕνα ἄλλο βιβλίο του, τό “Περιοδικό σύστημα” δεῖτε ἐδῶ

Τάσος Γέροντας

Gerotasos

  • 88
    Shares
SHARE
RELATED POSTS
Άστρα και προβλέψεις: Σεπτέμβριος 2020, της Αλεξάνδρας Καρακοπούλου
Kostis A. Makris
Λέξεις στο τετράγωνο “Η Δικαιοσύνη”, του Κωστή Α. Μακρή
27765_1454295124735_1743541_n.jpg
Άννα Έλενα: τι λέει για το “ΑγάπαΣε” στο iPorta.gr

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.