ΕΥ ΖΗΝ Πρόσωπα - Αφιερώματα

Σάν σήμερα τό 1885, τοῦ Τάσου Γέροντα

Σάν σήμερα τό 1885 γεννήθηκε στήν Κοπεγχάγη ὁ Νίλς Χένρικ Ντάβιντ Μπόρ. Θεωρεῖται ὁ μεγαλύτερος μετά τόν Ἄλμπερτ Ἀϊνστάιν θεωρητικός φυσικός τοῦ 20οῦ αἰώνα. Δημιουργός τῆς πρώτης κβαντικῆς θεωρίας τοῦ ἀτόμου καί ἀπό τούς θεμελιωτές τῆς κβαντικῆς φυσικῆς, ὁ Μπόρ εἶχε καθοριστική συνεισφορά στήν ἐξέλιξή της γιά περισσότερο ἀπό 50 χρόνια.

Ὁ πατέρας του, Κρίστιαν Μπόρ, ὑπῆρξε καθηγητής ἰατρικῆς στό Πανεπιστήμιο τῆς Κοπεγχάγης καί ἦταν διεθνῶς γνωστός γιά τίς μελέτες του σχετικά μέ τήν ἀναπνοή. Ἡ μητέρα του, Ἕλεν Ἄντλερ, προερχόταν ἀπό εὔπορη ἑβραϊκή οἰκογένεια τῆς Κοπεγχάγης μέ ἐξέχουσα θέση στούς οἰκονομικούς καί πολιτικούς κύκλους τῆς Δανίας. Ὁ Μπόρ βαπτίστηκε Χριστιανός καί ἐντάχθηκε, ὅπως καί ὁ πατέρας του, στή Λουθηρανική Ἐκκλησία. Γρήγορα ὅμως ἔχασε κάθε θρησκευτικό ἐνδιαφέρον καί μέχρι τό τέλος τῆς ζωῆς του δήλωνε ἄθεος. Ἦταν παθιασμένος ποδοσφαιρόφιλος καί στά νεανικά του χρόνια ἔπαιζε τερματοφύλακας στήν ὁμάδα Ἀκαντέμισκ Μπόλντκλουμπ τῆς Κοπεγχάγης.

Ὁ Μπόρ διακρίθηκε ὡς φοιτητής στό Πανεπιστήμιο τῆς Κοπεγχάγης. Σπούδασε φιλοσοφία καί μαθηματικά ἐνῶ πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στή φυσική.

Τό 1911 δούλεψε μέ τόν Ἔρνεστ Ράδερφορντ στό Πανεπιστήμιο τοῦ Μάντσεστερ καί τό 1913 σκέφθηκε νά συνδυάσει τό μοντέλο τοῦ τελευταίου γιά τή δομή τοῦ ἀτόμου (στό ὁποῖο τά ἀρνητικά φορτισμένα καί πολύ ἐλαφρά ἠλεκτρόνια περιφέρονται γύρω ἀπό τόν θετικά φορτισμένο καί βαρύ πυρῆνα) μέ τήν Κβαντική Θεωρία τοῦ Μάξ Πλάνκ. Ὁ Μπόρ ὑπέθεσε στή θεωρία του ὅτι (α) τό ἠλεκτρόνιο μπορεῖ νά ἀκολουθεῖ μόνον ὁρισμένες τροχιές καί ὄχι ὁποιεσδήποτε, καί (β) τό ἠλεκτρόνιο ἀκτινοβολεῖ ὄχι συνεχῶς, ὅπως ἦταν ἡ τότε κρατοῦσα ἄποψη, ἀλλά μόνον ὅταν ἀλλάζει τροχιά.

(Ὑπάρχει μία ἐνδιαφέρουσα ἱστορία, πιθανότατα ἀληθινή, ἀνάμεσα στόν Μπόρ καί τόν Ράδερφορντ, τήν ὁποία θά δοῦμε σέ ἑπόμενο κείμενο).

Τό 1916 ἐξελέγη καθηγητής στό Πανεπιστήμιο τῆς Κοπεγχάγης καί τό 1921 ἵδρυσε τό Ἰνστιτοῦτο Θεωρητικῆς Φυσικῆς, τοῦ ὁποίου διετέλεσε διευθυντής ἕως τό τέλος τῆς ζωῆς του. Ἦταν τόσο ἱκανός στό νά συγκεντρώνει κοντά του νέους ἱκανούς ἐπιστήμονες, ὥστε ἡ Κοπεγχάγη ἐκείνη τήν ἐποχή μποροῦσε νά συγκριθεῖ ὡς ἐπιστημονικό κέντρο μόνο μέ τήν Ἀλεξάνδρεια τῶν ὕστερων ἑλληνιστικῶν χρόνων. Ἡ ἑρμηνεία τῆς Κβαντομηχανικῆς πού εἰσηγήθηκε ὁ Μπόρ ἔμεινε γνωστή ὡς ἑρμηνεία τῆς «σχολῆς τῆς Κοπεγχάγης». Βασικά στοιχεῖα αὐτῆς τῆς ἑρμηνείας ἦταν ἡ ἀρχή τῆς συμπληρωματικότητας τοῦ ἴδιου τοῦ Μπόρ καί ἡ ἀρχή τῆς ἀπροσδιοριστίας τοῦ Χάιζενμπεργκ.

Ὁ Μπόρ μέ αυτήν τή θεωρία ἑρμήνευσε ὅλες τίς φασματικές γραμμές πού ἐκπέμπει τό ὑδρογόνο, καί γιά τή θεωρητική του αὐτή ἐργασία τιμήθηκε μέ τό Βραβεῖο Νόμπελ Φυσικῆς τό 1922.

Ὁ Μπόρ ἦταν πολύ ἀγαπητός στούς Δανούς ὅταν ζοῦσε στήν Κοπεγχάγη. Ὅταν λοιπόν κέρδισε τό βραβεῖο Νόμπελ, ἡ ζυθοποιία Carlsberg τοῦ ἔκανε ἕνα δῶρο: ἕνα σπίτι πού βρισκόταν δίπλα στό ἐργοστάσιο. Καί τό καλύτερο προνόμιο τοῦ σπιτιοῦ; Εἶχε συνδεδεμένο ἕναν ἀγωγό στή ζυθοποιία, ἔτσι ὥστε νά ἔχει δωρεάν μπύρα στή βρύση του ὅποτε ἤθελε ὁ Νομπελίστας φυσικός.

Ἄφησαν ἐποχή στόν χῶρο τῆς φυσικῆς οἱ ἀντιπαραθέσεις του μέ τόν Ἄλμπερτ Ἄϊνστάιν στά μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ 1920 σχετικά μέ τήν τότε νέα κβαντική μηχανική. Ὁ Ἀϊνστάιν ἐκτιμοῦσε σέ μεγάλο βαθμό τό πρώιμο ἔργο τοῦ Μπόρ, χαρακτηρίζοντάς το ὡς τήν «ὑψίστη μορφή μουσικότητας στή σφαίρα τῆς σκέψης», δέν ἀποδέχθηκε ὅμως ποτέ τό ἐπιχείρημα ὅτι ἡ κβαντομηχανική ἀποτελεῖ τή «λογική γενίκευση τῆς κλασικῆς Φυσικῆς», πού προέβαλε ὁ Μπόρ γιά τήν κατανόηση τῶν ἀτομικῶν φαινομένων.

Τό 1940, ὅταν ἡ Δανία καταλήφθηκε ἀπό τούς Γερμανούς, ὁ Μπόρ ἔκανε ὅ,τι μποροῦσε γιά νά σώσει τό Ἰνστιτοῦτο του, ἀλλά τό 1943 ἀναγκάστηκε νά ἐκπατριστεῖ λόγῳ τῆς ἑβραϊκῆς καταγωγῆς του καί τῆς ἀντιναζιστικῆς του ἰδεολογίας. Κατέφυγε πρῶτα στή Σουηδία καί στή συνέχεια στήν Ἀγγλία, ὅπου συμμετεῖχε στό «Σχέδιο Μανχάταν» (Manhattan Project), τό ἀμερικανικό πρόγραμμα γιά τήν κατασκευή τῆς ἀτομικῆς βόμβας. Μετά ἀπό μερικούς μῆνες μετακόμισε στό Λός Ἄλαμος τοῦ Νέου Μεξικοῦ, ὅπου συνέχισε νά ἐργάζεται πάνω στήν κατασκευή τῆς ἀτομικῆς βόμβας. Ἐν τούτοις, μέχρι τό τέλος τῆς ζωῆς του ἀγωνιζόταν γιά τόν ἔλεγχο τῶν πυρηνικῶν ὅπλων καί τήν εἰρηνική χρήση τῆς ἀτομικῆς ἐνέργειας.

Ὁ γιός του Όε Μπορ (Aage Bohr, 1922-2009) ἦταν ἐπίσης φυσικός καί τιμήθηκε μέ Νόμπελ τό 1975 γιά τίς ἕρευνές του σχετικά μέ τή δομή τοῦ πυρήνα τῶν ἀτόμων.

Ὁ Νίλς Μπόρ πέθανε στήν Κοπεγχάγη στίς 18 Νοεμβρίου 1962, σέ ἡλικία 77 ἐτῶν.

Τάσος Γέροντας

Gerotasos


Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.
The article expresses the views of the author iPorta.gr

Βιβλίο: ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΣΕ ΔΕΚΑ ΠΡΑΞΕΙΣ”, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΙΛΝΤΙΣΙ

SHARE
RELATED POSTS
John McCain, ο Ήρωας Γερουσιαστής και ο “μικρός Πρόεδρος” Τραμπ, του Γιώργου Σαράφογλου
Θεός και Εργασία, του π. Μάξιμου Παναγιώτου
Σήμερα αξίζει να δακρύσουμε, του Γιώργου Αρκουλή

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.