Ανοιχτή πόρτα Πρόσωπα - Αφιερώματα

Σάν σήμερα τό 1879, Ἄλμπερτ Ἀινστάιν, τοῦ Τάσου Γέροντα

Τάσος Γέροντας

Gerotasos

Σάν σήμερα τό 1879 γεννήθηκε στό Οὔλμ τῆς Γερμανίας ὁ Ἄλμπερτ Ἀινστάιν. Καί οἱ δύο γονεῖς του ἦσαν Ἑβραίοι: ὁ ἐπιχειρηματίας Χέρμαν Ἀϊνστάιν (1847-1902) καί ἡ Παουλίνε Κόχ (1858-1920), ἡ ὁποία ἦταν ἀξιόλογη πιανίστρια, πού ἔστρεψε ἀπό νωρίς τόν γιό της στήν κλασική μουσική. Σέ ἡλικία 5 ἐτῶν ὁ μικρός Ἀλβέρτος ξεκίνησε μαθήματα βιολιοῦ καί μέχρι τό τέλος τῆς ζωῆς του δέν ἀποχωριζόταν τό ἀγαπημένο του ὄργανο.

Ὁ Ἄλμπερτ ἦταν τό μεγαλύτερο ἀπό τά δύο παιδιά τῆς οἰκογένειας. Ἡ μικρότερη ἀδελφή του, Μαρία Ἀϊνστάιν, γεννήθηκε δύο χρόνια ἀργότερα, τόν Νοέμβριο τοῦ 1881.

Ὁ Ἀϊνστάιν φέρεται νά ἦταν ἀργός στό νά μάθει νά μιλάει. Αὐτό, σέ συνδυασμό μέ τήν τάση του νά ψιθυρίζει λόγια στόν ἑαυτό του, ὁδήγησε τήν καμαριέρα τῆς οἰκογενείας νά τοῦ δώσει τό παρατσούκλι «der Depperte» – «ὁ ναρκωμένος». Ἕναν χρόνο μετά τή γέννηση τοῦ Ἄλμπερτ, ὁ πατέρας, ἡ μητέρα καί ὁ θεῖος του μετακόμισαν στό Μόναχο καί ἐκεῖ ὁ  Ἄλμπερτ πέρασε τό μεγαλύτερο μέρος τῆς προσχολικῆς ἐκπαίδευσής του. Ἦταν ἄτακτο παιδί στό σχολεῖο καί στά μαθήματα ἐπιεικῶς μέτριος. Ὄχι ἀπό τεμπελιά. Ἀπό «ἄποψη». Ἔλεγε καί ξανάλεγε ὅτι τό σχολεῖο δέν εἶναι τίποτε ἄλλο παρά «ἕνα στρατιωτικό καψόνι γιά ἀνεγκέφαλους». Ἔτσι, προτιμοῦσε νά μελετᾷ στό σπίτι.

Συμβιβαζόμενος μέ τίς ἐπιταγές τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, φοίτησε στό γυμνάσιο τοῦ Ἀράου τῆς Ἑλβετίας καί σπούδασε φυσική στό Πολυτεχνεῖο τῆς Ζυρίχης. Μετά τήν ἀποφοίτησή του τό 1900 πῆρε τήν ἑλβετική ὑπηκοότητα, ἐργάστηκε γιά δύο μῆνες ὡς καθηγητής καί τό 1902 προσλήφθηκε ὡς ἐξεταστής στό Ἑλβετικό Γραφεῖο Εὐρεσιτεχνιῶν στή Βέρνη.

Ἦταν ἡ εὐκαιρία τῆς ζωῆς του! Ἡ θέση – κλειδί γιά νά μελετήσει πάμπολλους φακέλους μέ διπλώματα εὐρεσιτεχνίας διαφόρων ἐπιστημόνων καί ἡ ἀφορμή γιά νά ξεκινήσει τήν ἕρευνά του.

Τό 1905 δημοσίευσε τέσσερα ἄρθρα στό γερμανικό ἐπιστημονικό περιοδικό Χρονικά τῆς Φυσικῆς (Annalen der Physik) (τόμος 17) καθώς καί τή διατριβή μέ τήν ὁποία ἀπέκτησε τό διδακτορικό του δίπλωμα ἀπό τό Πολυτεχνεῖο τῆς Ζυρίχης. Στό πρῶτο ἀπό τά τέσσερα ἄρθρα ἔδωσε τήν ἐξήγηση τοῦ φωτοηλεκτρικοῦ φαινομένου, γιά τήν ὁποία τοῦ ἀπονεμήθηκε τό βραβεῖο Νόμπελ Φυσικῆς τό 1921. Στηρίχθηκε στήν ὑπόθεση τῆς κβάντωσης, ἡ ὁποία εἶχε εἰσαχθεῖ μερικά χρόνια νωρίτερα ἀπό τόν Πλάνκ. Οἱ δύο αὐτές ἐργασίες τῶν Πλάνκ καί Ἀϊνστάιν ἀποτέλεσαν τήν ἀρχή τῆς κβαντικῆς μηχανικῆς. Ἀργότερα ὁ Ἀϊνστάιν ἐναντιώθηκε στή θεωρία τῶν κβάντων ἐπειδή δέν δεχόταν ὅτι οἱ νόμοι τῆς φυσικῆς μποροῦν νά ἐμπεριέχουν τυχαιότητα. Μέ τά δικά του λόγια: «Δέν μπορῶ νά πιστέψω ὅτι ὁ Θεός παίζει ζάρια μέ τόν κόσμο».

Στό δεύτερο ἄρθρο του ἀσχολήθηκε μέ τήν κίνηση Μπράουν. Ἡ κίνηση Μπράουν εἶναι ἡ τυχαία κίνηση μικροσκοπικῶν κόκκων στερεοῦ σέ ἕνα σῶμα ὑγροῦ (π.χ. γύρη σέ νερό). Ὁ Ἀϊνστάιν ὑποστήριξε ἑρμηνεύοντας ἀπό στατιστικῆς πλευρᾶς τά πειραματικά δεδομένα ὅτι αὐτή ἡ κίνηση ὀφείλεται σέ συγκρούσεις τῶν κόκκων μέ τά μόρια τοῦ ὑγροῦ.

Στό τρίτο ἀπό τά ἄρθρα πού δημοσίευσε τό 1905 διατύπωσε τή θεωρία του γιά τήν κίνηση τοῦ φωτός. Ὑποστήριξε ὅτι ἡ ταχύτητα τῆς κίνησης εἶναι ἀνεξάρτητη ἀπό τήν κίνηση τοῦ πομποῦ καί τοῦ δέκτη καί σταθερή γιά δεδομένο μέσο διάδοσης (π.χ. κενό, νερό, γυαλί). Στό τέταρτο ἔδειξε ὅτι ἀπό αὐτό συνάγεται ἡ ἰσοδυναμία μάζας καί ἐνέργειας, δίνοντας τόν διάσημο τύπο  E =  mc2, (ὅπου E = Ἐνέργεια, m = μᾶζα καί c = ταχύτητα τοῦ φωτός). Τά δύο αὐτά ἄρθρα ἀποτελοῦν τόν πυρῆνα τῆς εἰδικῆς θεωρίας τῆς σχετικότητας. Ἀπό πλευρᾶς φυσικῶν φαινομένων, ἡ ἰσοδυναμία μάζας καί ἐνέργειας δηλώνει ὅτι ἡ μᾶζα εἶναι δυνατόν νά μετατραπεῖ σέ ἐνέργεια καί τό ἀντίστροφο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εἶναι ἡ περίπτωση τῆς πυρηνικῆς ἐνέργειας, ὅπου ἔχουμε μείωση ἤ αὔξηση μάζας στούς πυρῆνες τῶν ἀτόμων καί ἀνάλογη ἔκλυση ἤ ἀπορρόφηση ἐνέργειας ἀπό αὐτούς μέσῳ τῶν φαινομένων τῆς πυρηνικῆς διάσπασης καί τῆς πυρηνικῆς σύντηξης.

Τόν Νοέμβριο τοῦ 1915 ὁ Ἀϊνστάιν παρουσίασε τή γενική θεωρία τῆς σχετικότητας σέ μία σειρά διαλέξεων ἐνώπιον τῆς Πρωσικῆς Ἀκαδημίας Ἐπιστημῶν. Σύμφωνα μέ αὐτήν, ἡ ἑλκτική δύναμη τῆς βαρύτητας διαδίδεται στόν χῶρο μέ τήν ταχύτητα τοῦ φωτός καί ἐπηρεάζει ὁτιδήποτε ὑπάρχει στόν χῶρο, ἀκόμα καί τίς ἀκτινοβολίες. Τό τελευταῖο καθιστᾷ δυνατή τήν ὕπαρξη μελανῶν ὀπῶν, φαινόμενο πού παρατηρήθηκε πολύ ἀργότερα. Τό 1919, κατά τή διάρκεια μίας ἡλιακῆς ἔκλειψης, ὁ σέρ Ἄρθουρ Ἔντινγκτον παρακολούθησε τό φῶς ἀστέρων καθώς αὐτοί περνοῦσαν κοντά ἀπό τόν Ἥλιο. Αὐτό ἦταν βεβαίως δυνατό ἐπειδή ἡ Σελήνη κάλυπτε τό φῶς τοῦ Ἡλίου, μέ ἀποτέλεσμα ὁ οὐρανός νά εἶναι ἀρκετά σκοτεινός. Οἱ μετρήσεις του ἔδειχναν ἀπόκλιση τῆς θέσης τῶν ἀστέρων ὅταν βρίσκονταν κοντά στόν Ἥλιο, σέ σχέση μέ τή θέση πού εἶχαν τή νύχτα. Ἡ ἀπόκλιση αὐτή συμφωνοῦσε μέ τήν προβλεπόμενη ἀπό τή γενική θεωρία τῆς σχετικότητας, ἀπόκλιση λόγῳ καμπύλωσης τοῦ φωτός τῶν ἀστέρων ἀπό τό ἰσχυρό βαρυτικό πεδίο τοῦ Ἡλίου. Αὐτό ἀποτέλεσε τήν πρώτη πειραματική ἐπιβεβαίωση τῆς καινούργιας θεωρίας γιά τή βαρύτητα καί ἔκανε τόν Ἀϊνστάιν παγκοσμίως γνωστό.

Λίγο μετά τήν κατάκτηση τοῦ βραβείου Νόμπελ, ὁ Ἀϊνστάιν ξεκίνησε τήν ἕρευνα του γιά ἕνα ἑνοποιημένο ἐπιστημονικό πεδίο. Ἦταν ἡ προσπάθειά του νά ἀνακαλύψει μία «θεωρία τῶν πάντων», καθώς οἱ ἐπιστήμονες ἦσαν ἀπασχολημένοι μέ τήν κβαντική μηχανική. Ἀλλά στόν Ἀϊνστάιν δέν ἄρεσε ἡ ἐμμονή μέ τήν κβαντική καί ἔψαχνε γιά κάτι μεγαλειῶδες, πού θά συνδέσει τούς τέσσερις κορυφαίους τομεῖς τῆς φυσικῆς – τόν ἠλεκτρισμό, τόν μαγνητισμό, τήν κβαντική καί τή βαρύτητα.

Καί αὐτή τή φορά, ὅταν ὁ Ἀϊνστάιν ἦταν πιά ἕτοιμος νά παρουσιάσει τήν ἑνοποιημένη θεωρία του, ὅλος ὁ κόσμος παρακολουθοῦσε. Τό 1929 δημοσίευσε τήν πρώτη του ἐργασία καί ἀμέσως βρέθηκε στό ἐξώφυλλο τοῦ περιοδικοῦ Time. Ἡ θεωρία ὅμως πού εἰσήγαγε εἶχε κενά, τά ὁποῖα ἄλλοι ἐπιστήμονες σύντομα ἀνακάλυψαν, ἀποδεικνύοντας ὅτι δέν ἦταν σωστή ἡ θεωρία του. Ὁ ἴδιος ὅμως δέν πτοήθηκε καί έργαζόταν ἐπί τοῦ θέματος αὐτοῦ ἀσταμάτητα μέχρι τό τέλος τῆς ζωῆς του.

Στή Ζυρίχη τό 1901 γνώρισε καί τό 1903 νυμφεύθηκε τή σερβικῆς καταγωγῆς συμφοιτήτριά του Μίλεβα Μάριτς (1875 – 1948). Ὅπως φάνηκε ἀργότερα, τούς ἕνωσε μᾶλλον ὁ ἔρωτας γιά τή φυσική παρά κάποιο τρελό ἐρωτικό πᾶθος. «Οι θεωρίες μας» ἔλεγε, μέ ἔμφαση στόν πληθυντικό, ὅταν ἀναφερόταν στά ἐπιστημονικά εὑρήματά του. Ἡ Μίλεβα ἦταν ἡ ἰσχυρή γυναῖκα πίσω ἀπό τόν ἰσχυρό ἄνδρα. Τό ἐπιστημονικό alter ego του, μέ τό ὁποῖο ἀπέκτησε δύο παιδιά, τόν πολιτικό μηχανικό Χάνς Ἄλμπερτ Ἀϊνστάιν (1904-1973) καί τόν Ἔντουαρντ Ἀϊνστάιν (1910-1965), ἀλλά καί τή μελαγχολία πού γεννᾷ ἕνας ἀποτυχημένος γάμος.

Χώρισε μέ τήν Μίλεβα στό Βερολίνο τό 1919 καί τέσσερις μῆνες ἀργότερα νυμφεύθηκε γιά δεύτερη φορά, τὠρα ὄχι κάποια συνάδελφό του, ἀλλά τήν ἐξαδέλφη του Ἔλσα Λέβενταλ (1876-1936), μέ τήν ὁποία σχετιζόταν ἤδη τά τελευταῖα 7 χρόνια. Ὁ γάμος μέ τήν εξαδέλφη του τοῦ χαρίζει τή γαλήνη τῆς συμβατικότητας ἀλλά ὄχι τόν ἔρωτα. «Εἶμαι ἄτυχος μέ τίς γυναῖκες» ἐξομολογεῖται σ’ ἕναν φίλο του. Ἡ Ἔλσα ἦταν περισσότερο φίλη. Καί δέν εἶχε καί τόσο καλή γνώμη γι’ αὐτόν: «Ἡ καημένη ἡ Μίλεβα ἔπεφτε σέ μελαγχολία ἐπειδή ὁ Ἀλβέρτος εἶναι ἀπό αὐτούς τούς ἐγωκεντρικούς ἐπιστήμονες πού κοιτάζουν μόνο τή δουλειά τους καί τίς γυναῖκες τίς ἔχουν γιά ὑπηρέτριες». Παρά τίς σχέσεις τοῦ Ἀϊνστάιν μέ ἄλλες γυναῖκες σέ ὁλόκληρη τή διάρκεια τοῦ γάμου τους, ἡ Ἔλσα ἔμεινε μέ τόν Ἀϊνστάιν μέχρι τόν θάνατο της, τό 1936.

Τόν Ἀπρίλιο τοῦ 1933 ἡ νέα κυβέρνηση τῆς Γερμανίας ψήφισε ἕναν νόμο πού ἐμπόδιζε τούς Ἑβραίους ἀπό τό νά καταλαμβάνουν δημόσια ἀξιώματα – συμπεριλαμβανομένων τῶν ἀκαδημαϊκῶν πόστων. Ὁ Ἀινστάιν, καθηγητής τότε στό Πανεπιστήμιο τοῦ Βερολίνου, ἔμεινε ἄνεργος. Τελικά μετανάστευσε στίς ΗΠΑ τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1933, ὅπου καί τοῦ προσφέρθηκε μία θέση στό Πανεπιστήμιο τοῦ Πρίνστον. Δύο χρόνια ἀργότερα ὁ Ἀϊνστάιν ἔκανε αἴτηση γιά τήν ἀμερικανική ὑπηκοότητα, πού τελικά τοῦ ἀπονεμήθηκε τό 1940.

Ὅταν ὁ Ἀϊνστάιν μετακόμισε στό Νιού Τζέρσεϊ, ἔμαθε γιά τήν ὕπαρξη ξεχωριστῶν σχολείων καί θεάτρων γιά μαύρους καί λευκούς. Αὐτό τό ἀπροκάλυπτο ρατσιστικό στοιχεῖο τῆς ἀμερικανικῆς κουλτούρας ἦταν πού ὁ Ἀϊνστάιν ὀνόμασε ὡς τή «χειρότερη ἀσθένεια» τῆς χώρας. Γιά νά ἐναντιωθεῖ στόν ρατσισμό στήν Ἀμερική, ὁ Ἀϊνστάιν ἔκανε ἀνοιχτά παρέα μέ Ἀφροαμερικανούς, ὅπως ὁ ἠθοποιός Paul Robeson καί τό ἀστέρι τῆς ὄπερας Mariam Anderson, ἐνῶ ὑποστήριξε δημοσίως τήν Ἐθνική Ἕνωση γιά τήν Πρόοδο τῶν Ἐγχρώμων.

Ἀλλά ὑπῆρχε ἀκόμη ἕνα πρόβλημα πού ὁ Ἀϊνστάιν γνώριζε ἀπό τά τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ ’30: ἡ πυρηνική ἀπειλή. Τόν Αὔγουστο τοῦ 1939 μέ ἐπιστολή του προειδοποιεῖ τόν Ἀμερικανό πρόεδρο Φραγκλίνο Ροῦζβελτ γιά τόν κίνδυνο κατασκευῆς ἀτομικῆς βόμβας ἀπό τούς Γερμανούς, πού, ὅπως ἐπισημαίνει, θά ἔχει ὀλέθριες συνέπειες γιά τήν ἀνθρωπότητα. Τόν παροτρύνει ὡστόσο νά χρηματοδοτήσει τήν ἕρευνα γιά τήν κατασκευή ἀτομικῆς βόμβας. Τελειώνοντας τήν επιστολή του γράφει: «Ὅταν θά εἶναι ἕτοιμη ἡ δοκιμή τῆς πρώτης ἀτομικῆς βόμβας, νά καλέσετε σ’ ἕνα ἐρημονήσι τοῦ Εἰρηνικοῦ ἐκπροσώπους τῆς Γερμανίας, τῆς Ἰαπωνίας, τῶν συμμάχων, καθώς καί οὐδέτερους παρατηρητές. Ρίξτε τότε τή βόμβα στό ἐρημονήσι μπροστά σ’ ὅλους αὐτούς. Εἶμαι σίγουρος ὅτι ὅταν ὁ ἐχθρός πληροφορηθεῖ τά ἀποτελέσματα, θά συνθηκολογήσει δίχως ἄλλο. Κι ἔτσι θά ἀποφύγουμε τόν θάνατο χιλιάδων ἀνθρώπων καί θά ἔχουμε καί τά χέρια μας καθαρά ὅταν θά γίνει εἰρήνη». Δύο χρόνια ἀργότερα, καί μετά ἀπό πολλές ἐπιστολές ἀπό τόν Ἀϊνστάιν, οἱ ΗΠΑ ἐκπόνησαν τό «Σχέδιο Μανχάταν», τό σχέδιο κατασκευῆς τοῦ πιό καταστροφικοῦ ὅπλου ὅλων τῶν ἐποχῶν. Ὁ Ἀϊνστάιν ἀρνήθηκε νά ἐργαστεῖ γιά τό «Σχέδιο Μανχάταν» καί οἱ ἐπιστήμονες πού συμμετεῖχαν στήν ἐκπόνησή του ἀπαγορευόταν νά ἔρθουν σέ ἐπαφή μαζί του. Ἀργότερα παραδέχθηκε ὅτι δέν θά εἶχε γράψει ποτέ τίς ἐπιστολές αὐτές πρός τόν Ροῦσβελτ ἄν ἤξερε ὅτι οἱ Γερμανοί εἶχαν ἀποτύχει στίς προσπάθειές τους νά κατασκευάσουν μιά ἀτομική βόμβα.

Οἱ φιλειρηνικές θέσεις του ἔστρεψαν ἐναντίον του τή διαβόητη Ἐπιτροπή Ἀντιαμερικανικῶν Ἐνεργειῶν τοῦ γερουσιαστῆ Μακάρθι, ὁ ὁποῖος τόν χαρακτήρισε κομμουνιστή καί πράκτορα τῶν Σοβιετικών. Τό 1965 διαπιστώθηκε ὅτι ὁ φάκελλος πού εἶχε ἀνοίξει γι’ αὐτόν τό FBI περιεῖχε 1280 σελῖδες.

Ὁ Ἀϊνστάιν δέν ἀπαρνήθηκε ποτέ τήν ἑβραϊκή καταγωγή του. Ἔδρασε ὅσο μποροῦσε γιά τή δημιουργία τοῦ κράτους τοῦ Ἰσραήλ. Ὅμως ὅταν ὁ πρωθυπουργός τοῦ νεοσύστατου κράτους Νταβίντ Μπέν Γκουριόν τοῦ πρότεινε τό 1952 νά ἀναλάβει τήν προεδρία του, αὐτός ἀρνήθηκε, προβάλλοντας τά ἐπιχειρήματα ὅτι ἦταν ἀρκετά ἡλικιωμένος καί ὅτι εἶχε περιορισμένες πολιτικές ἱκανότητες.

Στίς 17 Ἀπριλίου τοῦ 1955 ὁ Ἀϊνστάιν ὑπέστη ἀνεύρυσμα κοιλιακῆς ἀορτῆς καί μεταφέρθηκε στό Ἰατρικό Κέντρο τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Πρίνστον στό Νιού Τζέρσεϊ. Ἀρνήθηκε τή θεραπεία λέγοντας «εἶναι ἄκομψο νά παρατείνουν τή ζωή μου μέ τεχνητό τρόπο. Ἔχω κάνει τό μερίδιό μου, τώρα εἶναι ὥρα νά φύγω. Καί θά τό κάνω κομψά». Τό ἑπόμενο πρωί, σέ ἡλικία 76 ἐτῶν, ὁ Ἀϊνστάιν πέθανε στόν ὕπνο του.

Πηγές:

Βικιπαίδεια, sansimera.griefimerida.gr

SHARE
RELATED POSTS
Γεμίσαμε Γούλβεριν, της Ματίνας Ράπτη-Μιληλή
Με αγκαλιές και χαμόγελα υποδέχτηκαν οι κάτοικοι της Ξάνθης & Ροδόπης τον Αρχηγό ΓΕΣ- Στις καρδιές των ανθρώπων ο Αντιστράτηγος Στεφανής-Εικόνες
Μανώλης Γλυνός: «Η Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου εκπέμπει διαχρονικό μήνυμα»

Leave Your Reply

*