ΕΥ ΖΗΝ Πρόσωπα - Αφιερώματα

Σάν σήμερα τό 1848, τοῦ Τάσου Γἐροντα

Ὁ Γιένς Γιάκομπ Μπερζέλιους (Jöns Jakob Berzelius) γεννήθηκε στίς 20 Αὐγούστου τοῦ 1779 στή μικρή πόλη Βαϊβερζούντα καί σέ πολύ μικρή ἡλικία ἔχασε καί τούς δύο γονεῖς του. Ἔτσι τή μόρφωση του ἀνέλαβαν συγγενεῖς, οἱ ὁποῖοι τόν βοήθησαν νά μπεῖ τό 1796 στήν Ἰατρική Σχολή τῆς Οὐψάλας. Ὁ Μπερζέλιους εἶχε μέτρια ἐπίδοση στά ἰατρικά μαθήματα, ἐνῶ διέπρεπε στή φυσική καί τή χημεία. Ἐνῶ ἀκόμα ἦταν σπουδαστής, ἄρχισε (1799) νά κάνει χημικά πειράματα καί ἀναλύσεις. Μετά τήν ἀποφοίτηση του τό 1802 πῆγε στή Στοκχόλμη καί ἐργάστηκε στή Χειρουργική Σχολή (ἀργότερα Ἰνστιτοῦτο Καρολίνσκα). Τό 1807 ἔγινε τακτικός καθηγητής τῆς Ἰατρικῆς καί τῆς Φαρμακευτικῆς στή Χειρουργική Σχολή. Προοδευτικά ἐγκατέλειψε τήν ἰατρική γιά νά ἀφοσιωθεῖ στή χημεία, τῆς ὁποίας εἶχε ἐπίσης ἀναλάβει τή διδασκαλία ἀπό τό 1815. Τό 1832 παραιτήθηκε ὁριστικά ἀπό τή Σχολή. Τρία χρόνια ἀργότερα, ἄρρωστος καί σέ ἡλικία 56 χρόνων, ἀποφάσισε νά παντρευτεῖ μία 24χρονη καί, ὅπως ἀποδείχτηκε, ἡ ἀπόφασή του ἦταν σωστή, ἀφοῦ ὁ γάμος αὐτός τοῦ πρόσφερε ἡρεμία καί εὐτυχία στά ὑπόλοιπα χρόνια τῆς ζωῆς του.

Τά ἐπιτεύγματα τοῦ Μπερζέλιους εἶναι πολλά καί μεγάλα. Τό 1803 (μόλις 24 ἐτῶν) ἀναγνώρισε τό στοιχεῖο δημήτριο, ἀλλά τόν εἶχε προλάβει στήν ἀνακάλυψη ὁ Γερμανός συνάδελφός του Μάρτιν Κλάπροτ, μέ ἐλάχιστη χρονική διαφορά. Ἀποζημιώθηκε ὅμως μέ τήν ἀνακάλυψη τοῦ σεληνίου (1817), τοῦ πυριτίου (1823) καί τοῦ θορίου (1828). Ἀκόμα ἀπομόνωσε σέ καθαρή μορφή τά στοιχεῖα  ζιρκόνιο (1824), τιτάνιο (1825), ἀσβέστιο, βάριο, στρόντιο καί ταντάλιο. Θέλοντας νά προσδιορίσει μέ ἀκρίβεια τά ἀτομικά βάρη τῶν στοιχείων, ὁ Μπερζέλιους ἔκανε ἐκτεταμένες ἀναλυτικές μελέτες πάνω στίς ἀναλογίες μέ τίς ὁποῖες τά στοιχεῖα ἑνώνονται μεταξύ τους γιά τόν σχηματισμό χημικῶν ἑνώσεων. Μέσα σέ δέκα χρόνια ἀνέλυσε 2000 οὐσίες καί ἔδειξε ὅτι τά στοιχεῖα συνδέονται μεταξύ τους μέ σταθερές ἀναλογίες. Τό 1818 δημοσίευσε πίνακα τῶν σταθερῶν ἀναλογιῶν, μέ τίς ὁποῖες συνδέονται μεταξύ τους τά στοιχεῖα, καί τῶν ἀτομικῶν βαρῶν τῶν 49 γνωστῶν τότε στοιχείων (τόν ἀναθεώρησε τό 1826). Ὡς βάση ἀναφορᾶς εἶχε χρησιμοποιήσει τό ὀξυγόνο καί τά ἀτομικά βάρη πού εἶχε ὑπολογίσει ἦσαν σέ μεγάλο βαθμό, ἐκτός ἀπό δύο ἤ τρεῖς περιπτώσεις, ἀκριβή. Γιά τόν προσδιορισμό τῶν ἀτομικῶν βαρῶν ἔκανε ἀκριβεῖς σταθμικές ἀναλύσεις ἐπινοῶντας ὄργανα, συσκευές καί ἀντιδραστήρια, ὅπως τό ὑδρόλουτρο, τόν ξηραντῆρα, τόν ὑδροβολέα, τό διηθητικό χαρτί, τό χλωριοῦχο ἀσβέστιο γιά τή δέσμευση τοῦ νεροῦ, καθώς καί τό ὀξείδιο τοῦ χαλκοῦ γιά ὀξειδωτικό.

Ἦταν ὁ πρῶτος πού εἰσήγαγε τόν συμβολισμό μέ λατινικά γράμματα τῶν διαφόρων στοιχείων. Στόν συμβολισμό μάλιστα αὐτόν ἔδωσε καί ποσοτική ἔννοια. Ἔτσι, σέ κάθε χημικό σύμβολο ἀντιστοιχεῖ μία ὁρισμένη ποσότητα τοῦ κάθε στοιχείου, πού σήμερα τήν ἀποκαλοῦμε ἀτομικό βάρος τοῦ στοιχείου.

Ἀρκετοί σύγχρονοι χημικοί ὅροι ἔχουν εἰσαχθεῖ ἀπό τόν Σουηδό ἐπιστήμονα (ἀλλοτροπία, ἰσομέρεια, πολυμέρεια, κατάλυση, πρωτεΐνη, ἁλογόνο), ὕστερα βέβαια ἀπό μελέτη τῶν φαινομένων αὐτῶν, ἤ τῶν οὐσιῶν. Τά λίγα λάθη του παραβλέπονται μπροστά στόν ὄγκο τῶν σημαντικῶν θετικῶν ἐπιτευγμάτων του.

Ὁ Μπερζέλιους πέθανε στή Στοκχόλμη καταξιωμένος καί ἀναγνωρισμένος ὡς ἡ χημική αὐθεντία τῆς ἐποχῆς του. Τότε τό ἡμερολόγιο ἔγραφε 7 Αὐγούστου 1848.

Στό Berzelii Park τῆς Στοκχόλμης ὑπάρχει τό ἄγαλμα τοῦ σπουδαίου ἐπιστήμονα.

ΥΓ. Ἡ θολή φωτογραφία τοῦ ἀγάλματος εἶναι ἀπό τήν πρώτη μου ἐπίσκεψη στό πάρκο. Ἦταν τό μακρινό 1983, γι’ αὐτό καί τό ξεθώριασμα τῶν χρωμάτων.

Τάσος Γέροντας

Gerotasos

SHARE
RELATED POSTS
Χαίρε Άγγελε! (Δύο χρόνια μετά την έξοδο του), του Μάνου Στεφανίδη
Προβλέψεις Εβδομάδας 10 έως 16 Μαΐου, της Σμάρως Σωτηράκη
1ο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Ταχύτητας 2018 ξεκινά στα Μαριτσά Ρόδου-5 & 6 Μαΐου -Ποιοι Ρόδιοι οδηγοί συμμετέχουν

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.