Ανοιχτή πόρτα ΕΥ ΖΗΝ Πρόσωπα - Αφιερώματα

Σάν σήμερα τό 1834: Ντμίτρι Μεντελέγιεφ, τοῦ Τάσου Γέροντα

Spread the love
  • 27
    Shares

Τάσος Γέροντας

Gerotasos

Ὁ Ντμίτρι Ἰβάνοβιτς Μεντελέγιεφ (Dmitri Ivanovich Mendeleev) γεννήθηκε στό Τομπόλσκ τῆς Σιβηρίας στίς 27 Ἰανουαρίου 1834 (8 Φεβρουαρίου 1834 μέ τό νέο ἡμερολόγιο). Παιδί πολυμελοῦς οἰκογένειας, ὁ Μεντελέγιεφ φοίτησε στό γυμνάσιο τοῦ Τομπόλσκ. Τό 1849 ἡ οἰκογένεια Μεντελέγιεφ μετακόμισε στήν Ἁγία Πετρούπολη, ὅπου ὁ Ντμίτρι μπῆκε στό Κύριο Παιδαγωγικό Ἰνστιτοῦτο τό 1850. Μετά τήν ἀποφοίτησή του προσβλήθηκε ἀπό φυματίωση καί ἀναγκάστηκε νά μετακομίσει στή χερσόνησο Κριμαία τό 1855. Πῆρε τό δίπλωμα χημείας τό 1856 καί ἀργότερα ἔγινε καθηγητής ἐπιστημῶν στό 1ο Γυμνάσιο τῆς Συμφερόπολης. Μέ τήν ὑγεία του πλήρως ἀποκαταστημένη ἐπέστρεψε στήν Ἁγία Πετρούπολη τό 1857.

Τό 1859 μέ ὑποτροφία τῆς ρωσικῆς κυβέρνησης συνέχισε τίς σπουδές του στό Πανεπιστήμιο τῆς Χαϊδελβέργης στή Γερμανία. Τόν ἑπόμενο χρόνο γνώρισε τόν Ἰταλό χημικό Στανίσλαο Κανιτζάρο, τοῦ ὁποίου ἡ ἐμμονή στή διάκριση μεταξύ τῶν μοριακῶν καί ἀτομικῶν βαρῶν τόν ἐπηρέασε σημαντικά.

Μετά τήν ἐπάνοδό του στή Ρωσία διορίστηκε καθηγητής Χημείας στό Τεχνικό Ἰνστιτοῦτο τῆς Ἁγίας Πετρούπολης (1864) καί τρία χρόνια ἀργότερα κατέλαβε τήν ἕδρα τῆς γενικῆς χημείας στό ἐκεῖ Πανεπιστήμιο. Τότε ἔγραψε τό κλασικό διδακτικό βιβλίο του «Οἱ ἀρχές τῆς Χημείας» (1868-1870).

Ὁ Μεντελέγιεφ ὑποστήριξε πώς ὑπάρχει περιοδικότητα στίς παρατηρούμενες ὁμοιότητες τῶν ἰδιοτήτων τῶν στοιχείων, τή συσχέτισε μέ τό ἀτομικό βάρος καί τό 1869 ἔφτιαξε τόν πρῶτο περιοδικό πίνακα, μέ τά γνωστά στοιχεῖα κατανεμημένα σέ γραμμές καί στῆλες, τόν ὁποίο ἀναθεώρησε τό 1871. Σ’ αὐτήν τήν ἔκδοση τοῦ πίνακα ἄφησε κενά στά σημεῖα ὅπου πίστευε πώς θά προστεθοῦν νέα στοιχεῖα. Μάλιστα ἔκανε προβλέψεις γιά τίς ἰδιότητες πού θά ἔχουν αὐτά, μέ βάση τίς ἰδιότητες τῶν γνωστῶν γειτονικῶν στοιχείων, οἱ ὁποῖες προβλέψεις ἀποδείχθηκαν πολύ ἐπιτυχημένες! Οἱ προβλέψεις αὐτές ἦταν ὁ βασικός λόγος πού ὁ Μεντελέγιεφ ἀναγνωρίστηκε ὡς πατέρας τοῦ περιοδικοῦ πίνακα. Ὁ Γερμανός χημικός Λόταρ Μέγιερ εἶχε δημοσιεύσει ἕναν παρόμοιο πίνακα τό 1864, ἀπέτυχε ὅμως νά ἀφήσει κενές θέσεις γιά στοιχεῖα πού δέν εἶχαν ἀνακαλυφθεῖ ἀκόμα, κάτι γιά τό ὁποῖο προνόησε ὁ Μεντελέγιεφ.

Ὁ Μεντελέγιεφ ἑρεύνησε ἐπίσης τή σύνθεση τοῦ πετρελαίου καί βοήθησε στήν ἵδρυση τοῦ πρώτου διυλιστηρίου πετρελαίου στή Ρωσία. Ἀναγνώρισε τή σημασία τοῦ πετρελαίου ὡς πρώτη ὕλη γιά τά πετροχημικά καί πιστώνεται μέ τήν παρατήρηση ὅτι τό νά καίει κανείς τό πετρέλαιο ὡς καύσιμο εἶναι σάν νά χρησιμοποιεῖ χαρτονομίσματα γιά νά ἀνάψει φωτιά σέ μία κουζίνα.

Τό 1905 ὁ Μεντελέγιεφ ἐξελέγη μέλος τῆς Σουηδικῆς Βασιλικῆς Ἀκαδημίας Ἐπιστημῶν. Τό ἑπόμενο ἔτος ἡ Ἐπιτροπή τοῦ Νόμπελ Χημείας πρότεινε στή Σουηδική Ἀκαδημία νά ἀπονείμει τό Βραβείο τοῦ 1906 στόν Μεντελέγιεφ γιά τή δημιουργία τοῦ περιοδικοῦ συστήματος. Τό Χημικό Τμῆμα τῆς Σουηδικῆς Ἀκαδημίας ὑποστήριξε τήν πρόταση αὐτή καί στή συνέχεια ἡ Ἀκαδημία ἔπρεπε νά ἐγκρίνει τήν ἐπιλογή τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως εἶχει γίνει σχεδόν σέ κάθε περίπτωση. Ἀπροσδόκητα, κατά τή σύσκεψη τῆς Ἀκαδημίας, ἕνα μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς διαφώνησε μέ τήν ἐπιλογή καί ὑποστήριξε τήν ὑποψηφιότητα τοῦ Ἁνρί Μουασάν. Ὁ σπουδαῖος Σουηδός χημικός Σβάντε Ἀρρένιους, ἄν καί δέν ἦταν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Νόμπελ Χημείας, εἶχε μεγάλη ἐπιρροή στήν Ἀκαδημία καί πίεσε ἐπίσης γιά τήν ἀπόρριψη τοῦ Μεντελέγιεφ, ὑποστηρίζοντας ὅτι τό περιοδικό σύστημα ἦταν πλέον πολύ παλιό γιά νά ἀναγνωριστεῖ τό 1906. Σύμφωνα μέ ἐπιστήμονες τῆς ἐποχῆς, ὁ Ἀρρένιους κινήθηκε ἀπό τό μῖσος πού εἶχε γιά τόν Μεντελέγιεφ, ἐπειδή ἐκεῖνος τοῦ ἄσκησε κριτική στή θεωρία γιά τήν ἀντίδραση ὀξέος-βάσης. Μετά ἀπό ἔντονη λογομαχία ἡ πλειοψηφία τῆς Ἀκαδημίας ψήφισε ὑπέρ τοῦ Μουασάν γιά τό Νόμπελ Χημείας. Οἱ ἐκ νέου προσπάθειες νά προταθεῖ ὁ Μεντελέγιεφ τό 1907 συνάντησαν καί πάλι τήν ἀπόλυτη ἀντίθεση τοῦ Ἀρρένιους.

Ὁ Ντμίτρι Μεντελέγιεφ πέθανε σέ ἡλικία 73 ἐτῶν ἀπό γρίπη. Τό ἡμερολόγιο τήν ἡμέρα ἐκείνη ἔγραφε 2 Φεβρουαρίου 1907.

* Το άρθρο απηχεί τις απόψεις του συντάκτη του.  

The article expresses the views of the author

iPorta.gr

  • 27
    Shares
SHARE
RELATED POSTS
Για την Καρόλα Ράκετε. Ποιος φταίει;, του Κώστα Αρβανίτη (Ευρωβουλευτής)
Δήμαρχος Πεντέλης: “Ο αθλητισμός είναι η αδρεναλίνη της ζωής”-Κοπή πίτας Αθλητικού Ομίλου Πεντελικού
Βιέννη: «Ραψωδία μοναδικότητας», της Αλεξάνδρας Καρακοπούλου

Leave Your Reply

*
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.