Εγγραφείτε στο Newsletter
07/06
2017
10:58

Α.-Φ. Χρηστίδης «Ἱστορία τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλώσσας», τοῦ Τάσου Γέροντα

Γράφτηκε από τον 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(8 ψήφοι)

 

Gerotasos

 

Τάσος Γέροντας    

 

 

 

 

 

 

12_christidis.jpg

 

 

Α.-Φ. Χρηστίδης «Ἱστορία τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλώσσας». Ἔκδοση Ἰνστιτοῦτο Νεοελληνικῶν Σπουδῶν.


Ἐκδόθηκε τό 2005 μετά τόν θάνατο τοῦ συγγραφέα.


«Ὅπως ὅλοι μας ξέρουμε, τα ζῶα δέν μιλοῦν. Οἱ λέξεις πού χρησιμοποιοῦμε γιά νά μιλήσουμε γιά τήν ἐπικοινωνία στό ζωικό βασίλειο εἶναι χαρακτηριστικές: τά πρόβατα βελάζουν, τά σκυλιά γαβγίζουν, τά ἄλογα χλιμιντρίζουν κλπ. Ὁ ἄνθρωπος ὅμως μιλάει. Ποῦ βρίσκεται ἡ διαφορά ἀνάμεσα στόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο ἐπικοινωνοῦν τά ζῶα καί στόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο ἐπικοινωνοῦν οἱ ἄνθρωποι;»


Αὐτή εἶναι ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἐν λόγῳ βιβλίου. Ἡ συνέχειά της εἶναι ἀκόμη πιό ἐνδιαφέρουσα, ἀλλά δέν ἔχει νόημα νά συνεχίσω τήν ἀντιγραφή, ἐπειδή στό τέλος θά ἔπρεπε νά ἀντιγράψω τό σύνολο σχεδόν τοῦ βιβλίου.


Ὁ στεγνός τίτλος δέν ἀφήνει τήν παραμικρή ὑπόνοια γιά τό πόσα καί πόσο ἐνδιαφέροντα πράγματα περιέχει, οὔτε γιά τόν ἀπολαυστικό μερικές φορές, ἀλλά πάντα σαφή καί ἐπιστημονικό τρόπο μέ τόν ὁποῖο ὁ συγγραφέας διατυπώνει, ἐξηγεῖ, συμπεραίνει. Στό τέλος κάθε κεφαλαίου παρατίθεται μιά λειτουργική περίληψη, ἡ ὁποία χρησιμεύει γιά γρήγορες ἐπαναλήψεις.


Τό βιβλίο ξεκινᾶ μέ τή διαμόρφωση τῆς ὁμιλίας, μέ τό σχεδιασμό τῆς γλώσσας, μέ τή διάκριση γραμμάτων καί φθόγγων. Στό δεύτερο κεφάλαιο ἀναπτύσσεται (μέ τή βοήθεια τῆς φυσικῆς καί τῆς βιολογίας) ἡ παραγωγή ἤχων καί ἀκολούθως ὁ σχηματισμός συλλαβῶν καί λέξεων. Τό τρίτο κεφάλαιο ἀσχολεῖται μέ τίς ἀπαρχές τῆς γραφῆς. Ἀπό τό τέταρτο κεφάλαιο καί μετά ὁ συγγραφέας ἀσχολεῖται μέ τήν ἑλληνική γλώσσα, τίς πρῶτες ἀπόπειρες γραφῆς, τά κυρίαρχα ἀλφάβητα. Τό ἕκτο κεφάλαιο τό βρῆκα ὡς τό πιό ἐνδιαφέρον. Ὁ τίτλος του εἶναι «πῶς προφέρονταν τά ἀρχαῖα ἑλληνικά». Ἕνα θά σᾶς πῶ: καμμία σχέση! Ἐλάχιστοι σήμερα θά καταλάβαιναν ἕναν ὁμιλοῦντα πρόγονό μας. Δέν εἶναι μόνον ἡ μεγάλη διαφορά στήν ἐκφορά τῶν φωνηέντων (ὅλα τά ι, η, υ, ει, οι τά διαβάζουμε τό ἴδιο, ἐνῶ τότε τό καθένα ἦταν διαφορετικό) ἀλλά καί στά σύμφωνα ὑπάρχουν διαφορές!


Ἀκολουθεῖ ἕνα ἐξαιρετικό κεφάλαιο γιά τήν ἀρχιτεκτονική τῆς γλώσσας. Ἐνῶ φαντάζει πιό εἰδικό (ἀναφέρει μέρη τοῦ λόγου, γραμματική, μιά ὑποψία συντακτικοῦ) εἶναι τόσο ὄμορφα γραμμένο πού θά μποροῦσε κάλλιστα νά εἶναι ὑπόδειγμα γιά τό πῶς γράφονται διδακτικά βιβλία. Σημειώνω ἐδῶ λίγες προτάσεις ἀπό τό κεφάλαιο αὐτό. «Ἡ διαφορά μέ τά νέα ἑλληνικά εἶναι ὅτι τά ἀρχαῖα παρουσιάζουν πολύ πλουσιότερη κλίση. Τά νέα ἑλληνικά σέ σύγκριση μέ τά ἀρχαῖα ἑλληνικά εἶναι λιγότερο συνθετική γλώσσα, ἤ ἀλλιῶς πιό ἀναλυτική. Μέ ἄλλα λόγια χρησιμοποιοῦν περιφράσεις ἐκεῖ πού τά ἀρχαῖα χρησιμοποιοῦν κλίση, δηλαδή ἀλλαγές στή μορφή τῆς λέξης.»


Ἀπό τό ἑπόμενο κεφάλαιο ὁ συγγραφέας ἐμβαθύνει στήν ἐξέλιξη τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς, στήν ἀρχή μέ τίς διαλέκτους, μετά μέ τήν ἐπαφή μέ ἄλλες γλῶσσες καί, τέλος, μέ τήν ἐξάπλωσή της στά πέρατα τοῦ τότε γνωστοῦ κόσμου. Ἐδῶ ὑπάρχει μιά πολύ ἐνδιαφέρουσα σύγκριση μεταξύ τῆς ἑλληνικῆς καί τῆς ἰσλανδικῆς. Τέλος ἀσχολεῖται μέ τή μετάβαση στή νέα ἑλληνική γλώσσα. Ἑνα παράδειγμα σύγκρισης Δανῶν-Νορβηγῶν μέ Κύπριους ξεφεύγει ἀπό τό γλωσσολογικό πλαίσιο τοῦ βιβλίου καί δίνει τροφή γιά «ἀνορθόδοξες» σκέψεις.


Δέν θέλω νά ἐπεκταθῶ περισσότερο στό περιεχόμενο τοῦ βιβλίου, οὔτε μπορῶ νά ξεχωρίσω παραδείγματα πού θά δείχνουν τήν ἀπολαυστική σαφήνεια γραφῆς. Πιστεύω ὅμως ἀκράδαντα πώς εἶναι ἕνα βιβλίο τό ὁποῖο μπορεῖ πολύ ἄνετα νά διδαχθεῖ στά γυμνάσια καί στά λύκεια. Τό περιεχόμενό του, τό ὕφος του καί ἡ μέθοδός του θά κάνουν τούς μαθητές νά κατανοήσουν ὅσα θά διδάσκονται στό μάθημα τῶν ἀρχαίων. Θά τούς κάνει νά δοῦν τήν ὀμορφιά τῆς γλώσσας τους καί στό τέλος νά τήν ἀγαπήσουν. Θά τούς μάθει νά σκέφτονται καί νά ἐκφράζονται σωστά. (Λίγο ἐπικίνδυνο δέν φαντάζει αὐτό τό τελευταῖο;)

 

 

 

Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια